Huyện Thuận Bắc được lập năm 2005 từ phần phía bắc huyện Ninh Hải, gồm sáu xã: Bắc Phong, Bắc Sơn, Công Hải, Lợi Hải, Phước Chiến, Phước Kháng; huyện không có thị trấn. Từ 1/7/2025, huyện không còn; địa bàn được sắp xếp thành xã Thuận Bắc, xã Công Hải và một phần xã Ninh Hải, thuộc tỉnh Khánh Hòa.
Thuận Bắc là đơn vị cấp huyện trẻ nhất của Ninh Thuận cũ sau Thuận Nam, và là vùng giáp ranh với Cam Ranh của Khánh Hòa cũ. Đây là vùng đất khô, nhiều đồi, có núi Chúa ở phía đông, núi cao ở phía tây, quốc lộ 1 chạy qua giữa. Phần dưới đây kể về sự ra đời của huyện, đời sống các xã và cách huyện cũ chia về các xã mới.
Ra đời năm 2005: vì sao tách khỏi Ninh Hải
Trước năm 2005, vùng đất Thuận Bắc là phần phía bắc của huyện Ninh Hải, xa trung tâm Khánh Hải, có cả núi, đồng bằng hẹp và một đoạn bờ biển. Việc đi lại làm giấy tờ, học hành, khám chữa bệnh của người dân các xã phía bắc khá vất vả, nhất là ở các thôn Raglai trên núi.
Năm 2005, huyện Thuận Bắc được thành lập từ sáu xã phía bắc của Ninh Hải. Tên Thuận Bắc mang nghĩa phía bắc của Ninh Thuận, giống như Thuận Nam về sau là phía nam. Huyện không có thị trấn; trụ sở cơ quan huyện đặt ở vùng trung tâm các xã dọc quốc lộ.
Sáu xã gồm Bắc Phong, Bắc Sơn, Công Hải, Lợi Hải ở vùng đồng bằng và đồi thấp dọc quốc lộ, Phước Chiến, Phước Kháng ở vùng núi phía tây. Hai xã chữ Phước là nơi người Raglai sống đông, giống các xã của Bác Ái kề bên.
Sau khi lập huyện, Thuận Bắc được đầu tư thêm đường, trường, trạm y tế, chợ. Đến năm 2025, huyện vẫn còn là vùng có điều kiện kinh tế khó hơn nhiều nơi trong tỉnh, nhưng đã thay đổi đáng kể so với thời còn là các xã xa của Ninh Hải.
Đất khô, nắng gió và những cánh đồng năng lượng
Thuận Bắc là một trong những vùng khô hạn nhất của Ninh Thuận cũ. Đồi trọc, cây bụi, xương rồng, đất sỏi đá là cảnh quen ở nhiều nơi. Mùa khô kéo dài, mưa ít, nước tưới phụ thuộc vào hồ chứa và giếng. Nông nghiệp vì vậy chủ yếu là cây chịu hạn: bắp, đậu, mì, điều, nho, táo ở nơi có nước.
Nắng và gió mạnh, đất rộng ít dân khiến Thuận Bắc trở thành nơi đặt nhiều dự án điện mặt trời và điện gió trong những năm gần đây. Những dãy tấm pin trải dài trên đồi, những cột tuabin quay đều trong gió là cảnh mới của vùng. Các dự án kéo theo đường sá, việc làm, nhưng cũng đặt ra chuyện chuyển đổi đất nông nghiệp.
Chăn nuôi dê, bò là nghề truyền thống ở nhiều thôn. Đàn dê thả trên đồi khô, ăn cây bụi, chịu được nắng gió. Thịt dê Ninh Thuận nổi tiếng một phần nhờ những đàn dê như vậy. Người nuôi phải tính kỹ nguồn nước và cỏ vào cuối mùa khô.
Người mua đất ở Thuận Bắc cần hỏi kỹ quy hoạch, nhất là vùng gần các dự án năng lượng, vùng rừng phòng hộ và vườn quốc gia núi Chúa. Không nên tin vào lời mời chào đất giá rẻ khi chưa xem giấy tờ và quy hoạch tại cơ quan có thẩm quyền.
Núi Chúa, biển Bình Tiên và đoạn bờ biển phía bắc
Phía đông Thuận Bắc là một phần khối núi Chúa, cùng với Ninh Hải tạo thành vườn quốc gia Núi Chúa. Rừng khô ven biển ở đây có hệ thực vật chịu hạn đặc biệt, nhiều loài động vật thích nghi với nắng gió. Một số tuyến đi bộ trong vườn quốc gia cần có hướng dẫn của ban quản lý.
Ở xã Công Hải có bãi biển Bình Tiên, một vịnh nhỏ nước trong, cát trắng, nằm giữa các mỏm núi, gần ranh giới với Cam Ranh. Bãi biển khá hoang sơ, có làng chài nhỏ, những năm gần đây có thêm khu nghỉ. Đường xuống bãi đi qua đồi núi, cảnh đẹp nhưng dốc.
Đoạn bờ biển phía bắc Ninh Thuận cũ nhìn chung ít người hơn Ninh Chử, Vĩnh Hy, phù hợp với người thích yên tĩnh. Tuy vậy, dịch vụ còn ít, đường có đoạn khó đi, sóng ở một số bãi hở khá lớn. Nên hỏi người địa phương trước khi tắm ở những chỗ lạ.
Khi đi qua núi Chúa và các bãi biển, không xả rác, không đốt lửa ở rừng khô vào mùa nắng, không bắt hay mua động vật hoang dã. Rừng khô rất dễ cháy, một mồi lửa nhỏ có thể lan nhanh trong gió mạnh.
Phước Kháng, Phước Chiến và đời sống người Raglai
Hai xã Phước Kháng, Phước Chiến nằm ở vùng núi phía tây Thuận Bắc, đông người Raglai. Nhà cửa nằm dọc các thung lũng, xung quanh là rẫy bắp, rẫy đậu, rẫy mì. Đường lên hai xã đã được mở rộng, nhưng vẫn quanh co, dốc, mùa mưa có đoạn khó đi.
Người Raglai ở đây giữ nhiều nếp sinh hoạt truyền thống: lễ mừng lúa mới, lễ bỏ mả, tiếng mã la trong các dịp lễ, nghề đan lát mây tre. Một số thôn còn giữ được bộ đàn đá và người biết kể sử thi. Các chương trình bảo tồn văn hoá đã ghi lại một phần, nhưng người giữ nghề ngày càng ít.
Kinh tế hai xã chủ yếu là nương rẫy, chăn nuôi, nhận khoán bảo vệ rừng và làm thuê theo mùa ở đồng bằng. Một số hộ trồng điều, xoài, chăn nuôi bò. Học sinh nhiều nơi phải đi học xa, ở bán trú tại trường.
Người ngoài muốn vào thăm nên đi cùng người địa phương hoặc cán bộ xã, tôn trọng tập quán, hỏi ý trước khi chụp ảnh. Không nên vào rừng sâu một mình, không tự ý hái lượm trong rừng phòng hộ.
Thuận Bắc cũ nay chia về những xã nào
Từ 1/7/2025, huyện Thuận Bắc không còn là đơn vị hành chính. Theo bảng sắp xếp, ba xã Bắc Phong, Lợi Hải, Phước Kháng hợp thành xã Thuận Bắc, giữ lại tên huyện cũ. Hai xã Công Hải, Phước Chiến hợp thành xã Công Hải, gồm cả vùng biển Bình Tiên.
Riêng xã Bắc Sơn ở phía nam được ghép với hai xã Phương Hải, Tri Hải của huyện Ninh Hải cũ thành xã Ninh Hải. Như vậy, một phần đất từng tách khỏi Ninh Hải năm 2005 nay lại về chung một đơn vị mang tên Ninh Hải. Tất cả các xã này thuộc tỉnh Khánh Hòa.
Từ sáu xã, Thuận Bắc cũ nay nằm gọn trong hai xã mới và một phần xã thứ ba. Vì huyện không có thị trấn, việc sắp xếp ở đây không có chuyện thị trấn chuyển thành xã như nhiều huyện khác.
Khi ghi địa chỉ, nên ghi thôn, xã mới, tỉnh Khánh Hòa và kèm tên cũ, ví dụ "thôn X, xã Thuận Bắc, tỉnh Khánh Hòa (trước là xã Lợi Hải, huyện Thuận Bắc, tỉnh Ninh Thuận)". Nếu chưa chắc, tra trên ứng dụng định danh điện tử hoặc hỏi ủy ban xã.
Đi lại và nhịp sống dọc quốc lộ 1
Quốc lộ 1 chạy qua Thuận Bắc theo hướng bắc nam, nối Phan Rang với Cam Ranh và Nha Trang. Các xã Lợi Hải, Bắc Sơn, Công Hải nằm dọc trục đường này, có chợ, quán ăn, trạm xăng. Cao tốc Bắc – Nam phía Đông đoạn qua vùng này giúp xe đi xa tiết kiệm thời gian.
Từ Phan Rang lên Thuận Bắc chỉ mất khoảng nửa giờ đi xe. Từ Thuận Bắc ra sân bay Cam Ranh cũng không xa, nên đây là vùng nối tự nhiên giữa hai nửa của tỉnh Khánh Hòa mới. Nhiều người đi làm ở Cam Ranh hoặc Phan Rang nhưng ở lại các xã của Thuận Bắc cũ.
Nhịp sống dọc quốc lộ khá yên, buổi sáng chợ đông, trưa vắng vì nắng, chiều người dân ra đồng hoặc chăn dê. Quán ăn ven đường bán bánh căn, cơm, các món dê. Người đi xa nên dừng nghỉ ở những điểm có bóng mát, tránh lái xe lâu dưới nắng gắt.
Sau tháng 7/2025, trụ sở của các xã mới đặt ở những nơi khác nhau. Người cần làm thủ tục nên hỏi trước địa điểm tiếp nhận, hoặc dùng dịch vụ công trực tuyến để đỡ đi lại trên quãng đường nắng gió.
Thuận Bắc giữa hai nửa của tỉnh Khánh Hòa mới
Trước tháng 7/2025, Thuận Bắc là vùng biên của Ninh Thuận, giáp tỉnh khác là Khánh Hòa. Sau khi hai tỉnh hợp nhất, vùng này nằm giữa lòng tỉnh mới, nối phần Cam Ranh, Nha Trang ở phía bắc với Phan Rang ở phía nam. Ranh giới tỉnh từng chặn ở đây nay không còn.
Thay đổi này có ý nghĩa thực tế với người dân. Nhiều gia đình có người làm việc ở Cam Ranh, ở khu sân bay, ở các khu du lịch Bãi Dài; con cái học ở Phan Rang hoặc Nha Trang. Trước đây, đi qua hai tỉnh là làm việc với hai bộ máy; nay mọi thủ tục cấp tỉnh đều về một đầu mối.
Về kinh tế, Thuận Bắc có thể hưởng lợi từ việc gần sân bay Cam Ranh, gần các trục giao thông lớn và có đất rộng. Tuy vậy, đất khô, nước ít vẫn là giới hạn lớn. Phát triển nông nghiệp, chăn nuôi hay du lịch ở đây đều phải tính tới nước trước tiên.
Với người làm giấy tờ, cần nhớ rằng địa chỉ cũ ghi tỉnh Ninh Thuận, còn địa chỉ mới ghi tỉnh Khánh Hòa, dù người dân không hề chuyển nhà. Khi khai thông tin trực tuyến, chọn đúng tỉnh mới và xã mới, ghi kèm tên cũ ở phần ghi chú nếu biểu mẫu cho phép.
Ở các thôn giáp ranh với Cam Ranh, người dân xưa nay vẫn đi chợ, đi khám bệnh, buôn bán qua lại hai bên. Sau sáp nhập, những mối đi lại ấy chỉ còn là chuyện trong một tỉnh, không còn khác biệt về thủ tục hay quy định giữa hai địa phương.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Thuận Bắc cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, huyện Thuận Bắc cũ thuộc tỉnh Khánh Hòa, sau khi Ninh Thuận nhập vào Khánh Hòa. Huyện không còn là đơn vị hành chính, địa bàn chia thành xã Thuận Bắc, xã Công Hải và một phần xã Ninh Hải.
Huyện Thuận Bắc được lập năm nào?
Huyện Thuận Bắc được lập năm 2005 từ sáu xã phía bắc của huyện Ninh Hải: Bắc Phong, Bắc Sơn, Công Hải, Lợi Hải, Phước Chiến, Phước Kháng. Huyện không có thị trấn và giữ nguyên sáu xã tới tháng 6/2025.
Xã Lợi Hải cũ nay là xã gì?
Theo bảng sắp xếp, xã Lợi Hải cũ cùng hai xã Bắc Phong, Phước Kháng hợp thành xã Thuận Bắc, thuộc tỉnh Khánh Hòa. Tên huyện cũ vì vậy vẫn còn qua tên xã mới này.
Bãi biển Bình Tiên thuộc đâu?
Bãi biển Bình Tiên nằm ở xã Công Hải cũ của huyện Thuận Bắc, gần ranh giới với Cam Ranh. Từ 1/7/2025, xã Công Hải cũ cùng xã Phước Chiến hợp thành xã Công Hải, thuộc tỉnh Khánh Hòa.
Vì sao Thuận Bắc có nhiều điện mặt trời, điện gió?
Vì vùng này nắng nhiều, gió mạnh, mưa ít, có nhiều đất đồi khô ít dân cư. Những điều kiện đó phù hợp để đặt tấm pin mặt trời và tuabin gió, nên nhiều dự án năng lượng đã được làm ở đây trong những năm gần đây.
Xã Bắc Sơn cũ nay thuộc xã nào?
Theo bảng sắp xếp, xã Bắc Sơn cũ của huyện Thuận Bắc được ghép với hai xã Phương Hải, Tri Hải của huyện Ninh Hải cũ thành xã Ninh Hải, thuộc tỉnh Khánh Hòa.