Huyện Tân Hồng của Đồng Tháp cũ nằm ở góc cực bắc tỉnh, sát biên giới Campuchia, trung tâm là thị trấn Sa Rài. Theo các tư liệu địa chí, huyện được tách từ huyện Hồng Ngự vào cuối thập niên 1980. Tân Hồng có cửa khẩu quốc tế Dinh Bà và những cánh đồng lúa vùng trũng. Từ 1/7/2025 đất huyện cũ thuộc một số xã của tỉnh Đồng Tháp mới.
Bài này giới thiệu Tân Hồng qua vị trí vùng biên, lịch sử tách huyện, cửa khẩu Dinh Bà, đời sống làm lúa trên đất trũng, món ăn mùa nước, và cách đọc địa chỉ sau ngày hợp nhất tỉnh.
Vùng đất cực bắc của Đồng Tháp cũ
Tân Hồng nằm ở góc trên cùng của tỉnh Đồng Tháp cũ. Phía bắc là đường biên giới với Campuchia; phía đông giáp đất Long An cũ, cụ thể là vùng Vĩnh Hưng; phía nam là Tam Nông; phía tây là Hồng Ngự. Địa hình thấp, bằng phẳng, là một phần của vùng trũng Đồng Tháp Mười, nhiều kênh đào thẳng chạy ngang dọc, đồng ruộng trải dài tới chân trời.
Xưa kia vùng này hoang vắng, lau sậy, rừng tràm, đầm lầy nhiều hơn làng xóm. Từ sau năm 1975, kênh đào được mở rộng, người các nơi đến khai hoang, lập ấp, đất dần thành ruộng lúa. Những con kênh vừa là đường dẫn nước, rửa phèn, vừa là đường đi lại của ghe xuồng, vừa là trục để dựng nhà, lập chợ.
Nhờ đất rộng, người thưa, Tân Hồng có những cánh đồng lớn, làm lúa bằng cơ giới khá sớm. Nhưng cũng vì ở xa, đi lại xưa kia khó, nên nhiều năm Tân Hồng được coi là vùng sâu vùng xa của tỉnh. Những năm gần đây đường sá, điện, trường học, trạm y tế được đầu tư nhiều hơn, khoảng cách với các huyện phía dưới đã thu hẹp đáng kể.
Tách từ Hồng Ngự và thị trấn Sa Rài
Trước khi có huyện Tân Hồng, vùng đất này thuộc huyện Hồng Ngự. Theo các tư liệu địa chí, cuối thập niên 1980 phần phía bắc và đông bắc của Hồng Ngự được tách ra lập huyện Tân Hồng, cái tên ghép gợi nhớ gốc gác từ Hồng Ngự. Giấy tờ của người sinh trước thời điểm đó ở vùng này có thể ghi "huyện Hồng Ngự".
Thị trấn Sa Rài là trung tâm huyện, nơi đặt các cơ quan hành chính, chợ chính, trường học, bệnh viện. Sa Rài là một địa danh cũ của vùng biên, tên nghe lạ tai với người ngoài tỉnh; chưa có lời giải thích thống nhất về nghĩa của tên này. Thị trấn nhỏ, nhịp sống chậm, chợ đông vào buổi sáng.
Ngoài Sa Rài, huyện có các xã như Tân Hộ Cơ, Thông Bình, Tân Thành A, Tân Thành B, Tân Công Chí, Tân Phước, An Phước, Bình Phú. Nhiều xã nằm sát biên giới, có đồn biên phòng, đường tuần tra. Khi tra giấy tờ, nên lưu ý các tên xã gần giống nhau như Tân Thành A và Tân Thành B.
Cửa khẩu quốc tế Dinh Bà
Cửa khẩu Dinh Bà nằm ở xã Tân Hộ Cơ, là cửa khẩu quốc tế đường bộ quan trọng của Đồng Tháp cũ với Campuchia. Qua đây, hàng hóa, người và phương tiện qua lại theo quy định về cửa khẩu. Khu vực quanh cửa khẩu có chợ biên giới, kho bãi, các dịch vụ vận tải, ăn uống phục vụ người qua lại.
Hoạt động buôn bán ở Dinh Bà phản ánh quan hệ thương mại lâu đời giữa cư dân hai bên biên giới. Nông sản, hàng tiêu dùng, vật liệu xây dựng là những mặt hàng thường thấy. Vào những ngày cận Tết, lượng người và xe qua lại tăng mạnh, thủ tục có thể chậm hơn bình thường.
Khách muốn qua cửa khẩu Dinh Bà cần chuẩn bị giấy tờ hợp lệ theo quy định hiện hành, hỏi kỹ cửa khẩu mở cho loại giấy tờ nào. Không nhận chở hàng giúp người lạ, không mang hàng cấm, không đổi tiền ở nơi không được phép. Khu vực biên giới có quy định riêng về đi lại, chụp ảnh, nên tuân thủ hướng dẫn của lực lượng biên phòng.
Đồng lúa vùng biên và mùa nước
Lúa là cây trồng chính của Tân Hồng. Đồng ruộng rộng, phẳng, chia ô theo kênh, mùa gặt máy gặt đập liên hợp chạy suốt ngày. Nhiều cánh đồng được bao đê để làm thêm vụ, nhưng cũng có những vùng vẫn để nước lũ tràn vào mùa nước nổi để lấy phù sa, vệ sinh đồng ruộng.
Mùa nước ở Tân Hồng đến sớm, vì ở đầu nguồn và giáp biên. Nước tràn đồng mang theo cá, người dân giăng lưới, đặt lọp, câu cá; bông súng, bông điên điển mọc khắp nơi. Đây cũng là lúc nhiều hộ nuôi cá trong ruộng, nuôi ếch, nuôi lươn để có thêm thu nhập trong mùa không làm lúa.
Những năm lũ thấp, cá ít, đất thiếu phù sa, người làm ruộng phải bón thêm phân, chi phí tăng. Những năm lũ lớn, nhà cửa ven kênh phải nâng nền, đồ đạc phải kê cao, trẻ em phải đi học bằng xuồng. Sống chung với lũ là kỹ năng mà người Tân Hồng học từ nhỏ, dù mỗi mùa nước vẫn có những nỗi lo riêng.
Người khai hoang và nếp sống vùng biên
Phần đông cư dân Tân Hồng là người từ các tỉnh miền Tây, miền Đông tới khai hoang sau năm 1975, cùng một số gia đình sống lâu đời ở vùng biên. Mỗi ấp là một nhóm người đến từ nhiều nơi, nên giọng nói, món ăn, phong tục pha trộn. Người ta quen giúp nhau đắp bờ, gặt lúa, dựng nhà, vì sống ở vùng xa thì phải dựa vào hàng xóm.
Đời sống vùng biên gắn với những điều đặc thù: có đồn biên phòng, có các hoạt động tuần tra, có các quy định riêng về cư trú và đi lại ở khu vực sát biên. Người dân thường phối hợp với lực lượng biên phòng giữ an ninh, phòng chống buôn lậu. Trẻ em lớn lên quen với cảnh bộ đội biên phòng đến trường, giúp bà con mùa lũ.
Những năm gần đây, nhiều người trẻ Tân Hồng đi làm ở các khu công nghiệp, đô thị lớn, gửi tiền về nhà. Ở quê còn người lớn tuổi và trẻ nhỏ, đồng ruộng được cơ giới hóa nhiều hơn để bù cho thiếu lao động. Tết đến, đường về Sa Rài và các xã đông hẳn, chợ quê nhộn nhịp như hội.
Trường học, chợ quê và những đổi thay gần đây
Một trong những thay đổi lớn nhất ở Tân Hồng là chuyện học hành. Trước đây, ở nhiều ấp xa, trẻ em phải chèo xuồng hay lội bộ trên bờ đê cả tiếng đồng hồ mới tới trường; mùa lũ nhiều lớp học phải tạm nghỉ. Nay trường lớp được xây ở các cụm dân cư vượt lũ, có điểm trường gần nhà hơn, nhiều nơi có xe đưa đón hay bố trí xuồng có áo phao cho mùa nước.
Chợ ở Sa Rài và các xã cũng khác xưa: nhà lồng chợ kiên cố hơn, có điện, có quầy hàng cố định, bày bán cả hàng hóa từ thành phố lẫn nông sản quê. Những phiên chợ sáng vẫn giữ không khí cũ, người quen gặp nhau hỏi chuyện mùa màng, giá lúa, mực nước.
Điện, đường, nước sạch tới nhiều ấp hơn giúp người dân đỡ vất vả, nhưng cũng kéo theo nhu cầu chi tiêu tăng. Nhiều hộ vay vốn mua máy móc nông nghiệp, mở tiệm tạp hóa, sửa xe, nuôi cá. Ở vùng biên, chuyện làm ăn đàng hoàng, tránh xa buôn lậu, vay nặng lãi là lời dặn mà các gia đình hay nhắc nhau.
Ăn gì ở Tân Hồng và quà vùng biên
Món ăn ở Tân Hồng là món của đồng trũng: cá lóc nướng trui, cá linh kho mía, canh chua bông điên điển, lẩu mắm bông súng, chuột đồng nướng, ếch xào. Quán ăn ở Sa Rài và quanh cửa khẩu Dinh Bà phục vụ người buôn bán, tài xế, khách qua đường, nấu đơn giản, giá mềm.
Khu chợ biên giới có bày bán nhiều loại hàng hóa, nhưng khách nên thận trọng: chỉ mua hàng có nguồn gốc rõ ràng, không mua hàng không nhãn mác, hàng nghi lậu. Thực phẩm tươi nên mua ở các quầy cố định trong chợ, hỏi giá trước với những món tính theo cân.
Quà dễ mang về là mắm cá, khô cá, gạo của vùng, đồ đan từ lục bình, cỏ năng. Khi mua gạo, nên hỏi giống lúa, vụ nào, xem hạt gạo đều, không có mùi lạ. Với đồ khô, chọn loại đóng gói kín, ghi nơi sản xuất.
Đi Tân Hồng: đường, mùa và lưu ý
Từ Cao Lãnh lên Tân Hồng đi theo đường bộ qua Thanh Bình, Tam Nông hoặc qua Hồng Ngự; từ Long An cũ có thể đi qua vùng Vĩnh Hưng. Đường đã được nâng cấp nhiều, nhưng một số đoạn vẫn hẹp, chạy trên đê, hai bên là kênh, cần đi chậm, nhất là khi trời tối hay mưa.
Mùa đẹp để đến là mùa nước nổi, khi đồng ngập trắng, bông điên điển vàng, cá đồng nhiều. Mùa khô thì đồng lúa xanh, đường đi dễ hơn. Nên xem dự báo thời tiết, mực nước trước khi đi, mang theo áo mưa, giày dép chịu nước.
Ở khu vực sát biên, luôn mang theo giấy tờ tùy thân, không đi vào khu vực có biển cấm, không chụp ảnh những nơi được yêu cầu không chụp. Nếu muốn tìm hiểu đời sống người dân vùng biên, nên đi cùng người địa phương hoặc hỏi chính quyền xã để được hướng dẫn.
Từ 1/7/2025: huyện Tân Hồng cũ nay thuộc đâu
Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Đồng Tháp hợp nhất với Tiền Giang thành tỉnh Đồng Tháp mới, trung tâm hành chính ở khu vực Mỹ Tho. Huyện Tân Hồng không còn là đơn vị hành chính từ 1/7/2025; thị trấn Sa Rài và các xã cũ được ghép thành một số xã mới thuộc tỉnh Đồng Tháp.
Phía đông Tân Hồng là đất Long An cũ, nay Long An đã nhập vào tỉnh Tây Ninh mới, nên đoạn ranh giới ấy giờ là ranh giới giữa Đồng Tháp mới và Tây Ninh mới. Người sống gần ranh cần chú ý địa chỉ thuộc tỉnh nào khi làm giấy tờ, khám chữa bệnh, đăng ký học.
Giấy tờ ghi "huyện Hồng Ngự" của người sinh trước cuối thập niên 1980 ở vùng này có thể là đất Tân Hồng. Giấy tờ đã cấp vẫn còn giá trị theo nguyên tắc chung; khi làm thủ tục mới, ghi theo xã mới và hỏi bộ phận một cửa nếu cần xác nhận. Tên Dinh Bà vẫn là tên cửa khẩu, không phụ thuộc việc sắp xếp xã.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Tân Hồng có trung tâm ở đâu?
Trung tâm huyện Tân Hồng của Đồng Tháp cũ là thị trấn Sa Rài, nơi đặt cơ quan huyện, chợ chính, trường học và bệnh viện. Từ 1/7/2025 không còn cấp huyện, Sa Rài trở thành một phần của xã mới thuộc tỉnh Đồng Tháp.
Cửa khẩu Dinh Bà ở đâu?
Cửa khẩu quốc tế Dinh Bà nằm ở xã Tân Hộ Cơ, huyện Tân Hồng của Đồng Tháp cũ, giáp Campuchia. Việc qua lại phải theo thủ tục và giấy tờ hiện hành; nên hỏi trước cơ quan quản lý cửa khẩu.
Huyện Tân Hồng tách từ huyện nào?
Theo các tư liệu địa chí, Tân Hồng được tách từ huyện Hồng Ngự vào cuối thập niên 1980. Vì vậy giấy tờ của người sinh trước thời điểm đó ở vùng này có thể ghi "huyện Hồng Ngự".
Tân Hồng giáp những đâu?
Huyện cũ giáp Campuchia ở phía bắc, giáp đất Long An cũ ở phía đông, giáp Tam Nông ở phía nam và Hồng Ngự ở phía tây. Long An nay đã nhập vào tỉnh Tây Ninh mới, nên ranh phía đông là ranh với Tây Ninh.
Tân Hồng nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15, đất huyện Tân Hồng cũ thuộc tỉnh Đồng Tháp mới, gồm Đồng Tháp cũ và Tiền Giang cũ. Thị trấn Sa Rài và các xã cũ được ghép thành một số xã mới.
Đi vùng biên Tân Hồng cần lưu ý gì?
Mang theo giấy tờ tùy thân, không vào khu vực có biển cấm, không chụp ảnh nơi được yêu cầu không chụp, không nhận chở hàng giúp người lạ. Đường trên đê hẹp, nên chạy chậm, nhất là khi trời tối hay mưa.