Huyện Phước Long là huyện vùng ngọt phía tây bắc của tỉnh Bạc Liêu cho tới ngày 30/6/2025, huyện lỵ là thị trấn Phước Long. Huyện được tách từ huyện Hồng Dân vào khoảng đầu những năm 2000. Từ 1/7/2025, địa bàn huyện cũ thuộc tỉnh Cà Mau, chia thành bốn xã: Phước Long, Vĩnh Phước, Vĩnh Thanh và Phong Hiệp.
Cần phân biệt với thị xã Phước Long của tỉnh Bình Phước cũ ở miền Đông, nay thuộc tỉnh Đồng Nai. Phước Long ở đây là vùng đồng bằng kênh rạch, nằm giữa Hồng Dân, Giá Rai và vùng U Minh. Bài này kể lịch sử tên gọi, đời sống trên kênh, nghề tôm – lúa và cách huyện cũ chia về bốn xã, trong đó có hai cái bẫy tên rất dễ mắc.
Một cái tên cũ cho một huyện mới
Tên Phước Long ở Bạc Liêu không phải tên mới. Theo nhiều tài liệu, trước năm 1975 tỉnh Bạc Liêu đã có một quận mang tên Phước Long ở vùng này. Sau năm 1975, khung huyện được tổ chức lại, vùng đất ấy nằm trong huyện Hồng Dân của tỉnh Minh Hải rồi tỉnh Bạc Liêu tái lập.
Khoảng đầu những năm 2000, phần phía tây nam của huyện Hồng Dân được tách ra lập huyện Phước Long, tên cũ vì thế quay lại trên bản đồ hành chính. Huyện lỵ đặt ở thị trấn Phước Long, nơi có chợ, bến ghe và trụ sở các cơ quan huyện.
Trước ngày 1/7/2025, huyện có thị trấn Phước Long và các xã Phước Long, Vĩnh Phú Đông, Vĩnh Phú Tây, Vĩnh Thanh, Hưng Phú, Phong Thạnh Tây A, Phong Thạnh Tây B. Lưu ý: thị trấn Phước Long và xã Phước Long là hai đơn vị khác nhau, chuyện này về sau tạo ra cái bẫy lớn khi sắp xếp xã.
Vì huyện được tách muộn, người sinh trước đó ở vùng Phước Long có giấy tờ ghi huyện Hồng Dân, và nếu sinh trước năm 1997 thì ghi tỉnh Minh Hải. Chuỗi tên ấy hoàn toàn hợp lệ, chỉ cần giải thích khi cán bộ hỏi.
Sống trên kênh: chợ ghe, xuồng và những con lộ mới
Phước Long là vùng của kênh rạch. Trước khi có đường bê tông tới ấp, xuồng ghe là phương tiện chính: đi chợ, đi học, chở lúa, chở tôm đều bằng đường nước. Nhà cửa quay mặt ra kênh, sau nhà là ruộng. Đến nay, nhiều gia đình vẫn giữ chiếc xuồng nhỏ để đi thăm ruộng, kéo lưới.
Chợ thị trấn Phước Long nằm bên kênh, buổi sáng ghe xuồng chở rau, cá, trái cây từ các ấp về. Cảnh mua bán trên bến, người bán ngồi dưới xuồng đưa hàng lên bờ, vẫn còn ở một số chợ xã, dù nhỏ hơn nhiều so với vài chục năm trước.
Những năm gần đây, đường bê tông và cầu đã tới hầu hết các ấp, xe máy thay dần xuồng. Một số tuyến đường lớn nối Phước Long với Hồng Dân, Giá Rai, Bạc Liêu và Cà Mau giúp việc chở hàng nhanh hơn. Dù vậy, mùa mưa vẫn có đoạn đường ven kênh sạt, trơn.
Người lạ đến Phước Long nên hỏi đường kỹ, vì kênh nhiều, cầu nhỏ, đường làng giống nhau. Bản đồ điện thoại chỉ đường khá tốt ở tuyến chính nhưng có thể sai ở đường ấp. Hỏi người dân, nhất là các quán tạp hoá đầu cầu, thường nhanh hơn.
Tôm – lúa, cá đồng và mùa vụ của vùng chuyển tiếp
Giống Hồng Dân, Phước Long nằm trong vùng chuyển đổi phía bắc quốc lộ 1, nơi mô hình tôm – lúa phổ biến. Mùa khô nước lợ, ruộng nuôi tôm; mùa mưa rửa mặn, cấy lúa. Có nơi vẫn chuyên lúa, có nơi gần như chuyển hẳn sang tôm, tuỳ độ mặn và hệ thống cống.
Vùng phía tây gần các xã Phong Thạnh Tây A, Phong Thạnh Tây B cũ có độ mặn khác vùng phía bắc gần Vĩnh Phú, nên lịch thời vụ không giống nhau. Nông dân hai vùng cùng huyện cũ có thể đang thu hoạch lúa trong khi bên kia mới bắt đầu thả tôm.
Ngoài tôm và lúa, người Phước Long còn nuôi cá trong mương vườn, nuôi cua, trồng rau màu trên bờ. Cá đồng như cá lóc, cá rô, cá sặc là nguồn thực phẩm quen thuộc, mùa nước có thêm bông điên điển, rau nhút, cua đồng.
Những năm hạn mặn nặng, vùng này chịu ảnh hưởng nhiều vì nằm sâu trong nội đồng, nước ngọt khó về. Chính quyền và nông dân phải tính lại lịch thời vụ, trữ nước ngọt sinh hoạt. Người định thuê đất làm ruộng ở đây nên hỏi kỹ chuyện nước của từng khu.
Văn hoá làng quê: đình, chùa, đờn ca và chợ quê
Ở các ấp Phước Long, đình làng và chùa là nơi sinh hoạt chung. Lễ cúng đình theo mùa, lễ cầu an, lễ Vu lan là dịp bà con tụ họp, nấu ăn chung, có khi mời đờn ca tài tử về hát. Đờn ca ở đây gắn với đời sống làng, không chỉ là biểu diễn.
Vùng này cũng có người Khmer sinh sống, xen với người Kinh, với những ngôi chùa Nam tông nhỏ trong sóc. Dịp Tết Chôl Chnăm Thmây, lễ Ok Om Bok, người Kinh trong ấp cũng tham gia, ăn cốm dẹp, xem múa. Sự đan xen ấy thấy rõ trong chợ quê, với bún nước lèo, bánh ống bên cạnh hủ tiếu, bánh xèo.
Đám cưới, đám giỗ ở Phước Long vẫn giữ nếp nấu nướng tại nhà, dựng rạp trước sân, cả xóm phụ giúp. Khách đến nên mang chút quà nhỏ, ăn mặc gọn gàng, và đừng ngại ngồi chung mâm với người lạ, đó là nếp quen ở miền Tây.
Người trẻ Phước Long nhiều người lên Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương cũ, Đồng Nai làm công nhân, Tết mới về. Những ngày giáp Tết, bến xe và đường về quê đông hẳn, chợ thị trấn bán cả đêm.
Hai cái bẫy tên khi sắp xếp xã năm 2025
Cái bẫy thứ nhất là tên Phước Long. Xã Phước Long mới gồm thị trấn Phước Long và xã Vĩnh Phú Đông cũ. Còn xã Phước Long cũ, cùng xã Vĩnh Phú Tây cũ, nay hợp thành xã Vĩnh Phước. Người ở xã Phước Long cũ vì vậy phải ghi xã Vĩnh Phước, không phải xã Phước Long.
Chỗ này hay nhầm nhất khi điền tờ khai trực tuyến, vì hệ thống gợi ý tên Phước Long trước. Thêm nữa, tên Phước Long còn có ở các tỉnh khác. Nên chọn tỉnh Cà Mau trước rồi mới chọn xã, và đối chiếu với phần địa chỉ trên ứng dụng định danh điện tử.
Cái bẫy thứ hai là nhóm Phong Thạnh. Hai xã Phong Thạnh Tây A và Phong Thạnh Tây B của huyện Phước Long cũ nay hợp thành xã Phong Hiệp, một tên hoàn toàn mới. Chúng không thuộc xã Phong Thạnh mới, vốn được dựng từ Phong Thạnh Tây và các xã của Giá Rai cũ.
Khi ai đó nói mình "ở Phong Thạnh Tây", hãy hỏi thêm có chữ A hay B không. Có chữ A, B thì là Phước Long cũ, nay xã Phong Hiệp; không có thì là Giá Rai cũ, nay xã Phong Thạnh. Một chữ cái làm khác hẳn đơn vị hành chính.
Phước Long cũ nay là bốn xã nào
Từ 1/7/2025, huyện Phước Long không còn là đơn vị hành chính. Địa bàn huyện cũ chia thành bốn xã của tỉnh Cà Mau: xã Phước Long gồm thị trấn Phước Long và Vĩnh Phú Đông cũ; xã Vĩnh Phước gồm xã Phước Long và Vĩnh Phú Tây cũ; xã Vĩnh Thanh gồm Vĩnh Thanh và Hưng Phú cũ; xã Phong Hiệp gồm Phong Thạnh Tây A và Phong Thạnh Tây B cũ.
Như vậy, cụm từ "Phước Long" giờ chỉ còn là tên của một xã quanh chợ huyện cũ. Nói "ở Phước Long" theo nghĩa cũ có thể chỉ bất cứ đâu trong bốn xã. Khi ghi giấy tờ, gửi hàng, nên dùng tên xã mới cụ thể kèm tên cũ trong ngoặc.
Ví dụ cách ghi rõ ràng: "xã Vĩnh Phước, tỉnh Cà Mau (trước là xã Phước Long, huyện Phước Long, tỉnh Bạc Liêu)". Viết như vậy, cán bộ tiếp nhận hay người giao hàng đều hiểu ngay bạn đang nói về đâu.
Với hồ sơ đất, sổ cũ ghi "xã Phước Long, huyện Phước Long" mà thửa đất nay thuộc xã Vĩnh Phước thì tờ khai mới phải ghi xã Vĩnh Phước. Mang theo sổ cũ để cán bộ địa chính đối chiếu là đủ, không cần lo sổ cũ mất giá trị.
Đi lại và làm giấy tờ từ Phước Long cũ
Vì trung tâm tỉnh mới đặt ở Cà Mau, người Phước Long cũ đi làm các việc cấp tỉnh có khi phải xuống Cà Mau, có khi lên Bạc Liêu tuỳ nơi đặt cơ quan chuyên ngành. Trước khi đi, nên hỏi xã hoặc tra trên cổng dịch vụ công xem việc mình có nộp trực tuyến được không.
Các việc thường ngày như chứng thực, hộ tịch, cư trú làm ở xã nơi mình ở. Với bốn xã mới của Phước Long cũ, trụ sở xã thường đặt ở trụ sở cũ của một trong các xã gộp lại, nên người ở xa trụ sở phải đi xa hơn trước một chút.
Người ở xa nhờ người nhà làm giấy tờ nên gửi kèm ảnh giấy tờ cũ, ghi rõ tên xã cũ và xã mới. Khi gửi hàng, ghi thêm tên ấp và mốc như chợ, trường, cầu để người giao hàng dễ tìm.
Những năm đầu sau sắp xếp, nhiều biển hiệu, giấy tờ, hoá đơn điện nước vẫn còn tên cũ. Đó không phải lỗi; các đơn vị cập nhật theo lộ trình riêng. Nếu thấy địa chỉ sai, liên hệ đơn vị đó để chỉnh theo tên xã mới.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Phước Long ở Bạc Liêu cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Phước Long cũ của Bạc Liêu thuộc tỉnh Cà Mau, theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Huyện không còn là cấp hành chính; địa bàn nay là bốn xã Phước Long, Vĩnh Phước, Vĩnh Thanh và Phong Hiệp.
Xã Phước Long cũ nay là xã nào?
Xã Phước Long cũ cùng xã Vĩnh Phú Tây cũ nay hợp thành xã Vĩnh Phước, tỉnh Cà Mau. Còn xã Phước Long mới gồm thị trấn Phước Long và xã Vĩnh Phú Đông cũ. Đây là chỗ rất dễ ghi nhầm.
Phong Thạnh Tây A, B nay thuộc xã nào?
Hai xã Phong Thạnh Tây A và Phong Thạnh Tây B của huyện Phước Long cũ nay hợp thành xã Phong Hiệp, tỉnh Cà Mau. Chúng không thuộc xã Phong Thạnh mới, vốn được dựng từ các xã của thị xã Giá Rai cũ.
Huyện Phước Long được lập từ đâu?
Huyện Phước Long được lập vào khoảng đầu những năm 2000 trên phần đất phía tây nam của huyện Hồng Dân. Theo nhiều tài liệu, tên Phước Long từng là tên một quận của tỉnh Bạc Liêu trước năm 1975.
Phước Long ở Bạc Liêu có phải Phước Long ở Bình Phước không?
Không. Phước Long ở Bạc Liêu cũ là một huyện đồng bằng kênh rạch, nay thuộc Cà Mau. Còn thị xã Phước Long thuộc tỉnh Bình Phước cũ ở miền Đông, từ 1/7/2025 thuộc tỉnh Đồng Nai.
Đi Phước Long cũ thế nào cho dễ?
Từ Bạc Liêu hoặc Giá Rai có thể đi theo các tuyến đường tỉnh lên vùng ngọt phía bắc. Đường tới chợ huyện cũ khá thuận, nhưng vào ấp nên hỏi người địa phương, vì kênh nhiều, cầu nhỏ và bản đồ điện thoại có thể chỉ sai đường ấp.