Huyện Phù Mỹ, Bình Định cũ: đầm Trà Ổ, cửa Đề Gi và dải cát ven biển

Phù Mỹ là huyện ven biển ở phía bắc Bình Định cũ, giữa Hoài Nhơn ở phía bắc và Phù Cát ở phía nam, phía tây giáp Hoài Ân, phía đông là biển. Huyện có hai thị trấn là Phù Mỹ và Bình Dương, cùng hai đầm nước lợ lớn là Trà Ổ và Đề Gi. Từ 1/7/2025, huyện thôi là đơn vị hành chính; đất Phù Mỹ cũ thuộc tỉnh Gia Lai mới.

Tên thị trấn Bình Dương ở Phù Mỹ trùng với tên tỉnh Bình Dương ở Đông Nam Bộ, gây nhầm lẫn không ít khi gửi hàng hay khai giấy tờ. Bài viết giới thiệu các vùng của Phù Mỹ, đời sống quanh hai đầm, nghề biển và những điều cần lưu ý khi đọc địa chỉ cũ.

Từ chân núi ra cồn cát: ba dải đất song song

Phù Mỹ có thể hình dung như ba dải đất chạy song song theo hướng bắc nam. Dải phía tây là đồi núi thấp, rừng trồng, nối với vùng thung lũng Hoài Ân. Dải giữa là đồng bằng với ruộng lúa, làng mạc và quốc lộ 1, nơi có hai thị trấn Phù Mỹ và Bình Dương. Dải phía đông là cồn cát, đầm phá và bãi biển.

Cồn cát ven biển Phù Mỹ trải dài, có chỗ cao, có chỗ trắng xóa, xen với rừng phi lao trồng để chắn cát bay. Trong lòng cát có sa khoáng, từng được khai thác ở một số nơi; việc khai thác này luôn kèm tranh luận về môi trường và đời sống người dân ven biển. Những làng chài nằm sát mép biển, sống bằng thuyền nhỏ và nghề đánh bắt gần bờ.

Nắng nóng và gió là đặc trưng của Phù Mỹ, nhất là vùng cát. Mùa khô, cát bay vào ruộng, vào nhà; mùa mưa, nước từ núi đổ xuống đồng bằng rồi dồn ra đầm. Người dân trồng phi lao, xây kè, làm mương để chống chọi. Ai từng sống ở vùng cát Phù Mỹ đều nhớ cái nắng bỏng chân trên đường đất trắng.

Đầm Trà Ổ: mặt nước lớn giữa đồng

Đầm Trà Ổ nằm ở phía bắc huyện, là một trong những đầm nước lợ lớn nhất Bình Định cũ. Khác với nhiều đầm phá ven biển, Trà Ổ nằm hơi sâu vào trong, được cồn cát ngăn với biển. Mặt đầm rộng, quanh đầm là làng mạc, ruộng lúa và đồi thấp. Buổi sáng sớm, đầm phẳng lặng, thuyền nhỏ của người đánh cá rải rác trên mặt nước.

Người quanh đầm sống bằng đánh bắt cá, tôm, nuôi trồng thủy sản và làm ruộng. Nghề đánh bắt dùng lưới, đăng, chà và những cách làm truyền thống của địa phương. Sản vật đầm như cá, tôm, hến được bán ở các chợ quanh vùng và đưa ra quốc lộ. Mùa lũ, nước đầm dâng cao, có lúc tràn vào làng.

Những năm gần đây, chính quyền địa phương có các chương trình bảo vệ nguồn lợi thủy sản đầm Trà Ổ, hạn chế đánh bắt tận diệt. Người đến đầm có thể ngắm cảnh, ăn hải sản đầm ở các quán nhỏ, nhưng nên nhớ đây không phải khu du lịch có tổ chức; đường quanh đầm có đoạn là đường làng nhỏ.

Cửa Đề Gi và vùng giáp Phù Cát

Đầm Đề Gi. Đầm Đề Gi nằm ở phía nam Phù Mỹ, giáp Phù Cát, thông ra biển qua cửa Đề Gi. Đây là vùng nước lợ có nhiều làng chài, nuôi trồng thủy sản và một cảng cá nhỏ cho tàu thuyền neo đậu.

Cửa biển và nghề cá. Cửa Đề Gi là nơi tàu cá ra vào. Chợ cá buổi sáng ở vùng cửa đầm bày bán cá, mực, ghẹ vừa lên bờ. Đây là điểm dừng của nhiều người đi đường ven biển từ Quy Nhơn lên.

Ruộng muối và nuôi tôm. Ven đầm có những vạt ruộng muối và ao nuôi tôm. Nghề muối vất vả, phụ thuộc nắng; nuôi tôm thì nhiều rủi ro dịch bệnh. Nhiều gia đình vừa làm muối, vừa nuôi tôm, vừa đánh bắt.

Ranh giới hai huyện. Đầm Đề Gi nằm vắt qua ranh Phù Mỹ và Phù Cát cũ, nên người ta quen gọi "Đề Gi bên Phù Mỹ" hay "Đề Gi bên Phù Cát". Khi tra địa chỉ, cần xem tên xã để biết đúng thuộc huyện nào trước 7/2025.

Đồng lúa, quốc lộ và hai thị trấn

Đồng bằng giữa huyện là nơi làm lúa chính, nước tưới lấy từ các hồ chứa trên vùng đồi phía tây. Làng mạc ở đây san sát, có đình, có nhà thờ họ, có chợ làng. Quốc lộ 1 chạy suốt chiều dài huyện, mang theo bến xe nhỏ, quán ăn, cửa hàng. Đường sắt Bắc – Nam cũng đi qua, song song với quốc lộ.

Thị trấn Phù Mỹ là huyện lỵ cũ, có chợ trung tâm, cơ quan, trường học, bệnh viện huyện. Thị trấn Bình Dương nằm ở phía bắc, cũng trên quốc lộ, là trung tâm buôn bán của vùng bắc huyện. Người Phù Mỹ quen nói "chợ Phù Mỹ", "chợ Bình Dương" để chỉ hai nơi họp chợ lớn.

Cao tốc Bắc – Nam đoạn qua tỉnh chạy ở phía tây, giúp người Phù Mỹ đi Quy Nhơn hay ra phía bắc nhanh hơn. Đường ven biển phía đông cũng được mở rộng, nối các làng chài với Phù Cát và Quy Nhơn. Nhờ vậy, vùng cát vốn biệt lập nay dễ đi lại hơn trước nhiều.

Làng chài vùng cát và nghề biển gần bờ

Dọc bờ biển Phù Mỹ, các làng chài nằm sau dải cát, có nơi nhà cửa dựng ngay trên cát, có nơi lùi vào sau rừng phi lao. Phần lớn ngư dân ở đây đi biển gần bờ bằng thuyền nhỏ, thuyền thúng, thả lưới, câu mực, bắt cá cơm, cá nục theo mùa. Thuyền ra đi từ nửa đêm hoặc rạng sáng, về khi mặt trời lên cao.

Cá đánh được bán ngay trên bãi cho người buôn, phần còn lại phơi khô hoặc làm mắm. Những sân phơi cá khô, những chum mắm sau nhà là hình ảnh quen thuộc của làng chài Phù Mỹ. Phụ nữ lo việc bán cá, làm khô, vá lưới; đàn ông đi biển. Trẻ con lớn lên bên biển, biết bơi, biết chèo thúng từ sớm.

Những năm biển động, mùa gió bấc, thuyền nhỏ không ra khơi được, nhiều gia đình phải tìm việc khác như làm thuê, đi phụ hồ, hay đi làm ở các tỉnh phía Nam. Người trẻ nhiều người bỏ nghề biển để đi làm công nhân, nên ở một số làng, nghề biển chủ yếu còn người trung niên và lớn tuổi giữ.

Bão, lũ và cát bay: sống chung với thiên tai

Phù Mỹ chịu đủ các kiểu thiên tai của miền Trung. Mùa mưa bão cuối năm, gió mạnh đánh vào làng chài, sóng lớn tràn qua cồn cát, thuyền phải kéo lên cao hoặc vào nơi tránh trú. Nước từ núi đổ về cùng mưa lớn làm ngập đồng bằng, dồn ra hai đầm, có năm nước đầm tràn vào làng ven bờ.

Mùa khô lại là lúc cát bay. Gió thổi cát từ cồn vào ruộng, vào đường, vào nhà. Rừng phi lao ven biển là lá chắn quan trọng nhất, được trồng và giữ qua nhiều thế hệ. Ở những nơi rừng phi lao bị chặt hoặc bị cát lấp, ruộng phía sau bị cát phủ, không trồng trọt được.

Người dân Phù Mỹ quen chuẩn bị: gia cố mái nhà trước mùa bão, tích trữ lương thực, nước uống, đưa thuyền vào bờ sớm khi có tin bão. Người ở xa có người thân ở vùng ven biển hoặc ven đầm nên giữ liên lạc thường xuyên vào những tháng cuối năm, và theo dõi tin dự báo từ cơ quan khí tượng thay vì tin truyền miệng.

Thị trấn Bình Dương và tỉnh Bình Dương: tránh nhầm

Đây là chỗ nhầm phổ biến nhất khi đọc địa chỉ Phù Mỹ cũ. Bảng so sánh để tránh gửi nhầm hàng hay khai nhầm hồ sơ:

Khi điền đơn hàng trực tuyến, nhiều hệ thống tự gợi ý "Bình Dương" là tỉnh. Hãy kiểm tra kỹ và ghi đủ tên huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định cũ hoặc tỉnh Gia Lai mới để hàng không bị chuyển vào Nam.

Phù Mỹ cũ nay thuộc đâu

Từ 1/7/2025, huyện Phù Mỹ không còn là đơn vị hành chính. Hai thị trấn và các xã cũ được sắp xếp lại thành một số xã mới thuộc tỉnh Gia Lai. Tên mới và ranh giới mới nên tra theo danh sách chính thức, vì có xã cũ bị chia, có xã gộp với nhau và đổi tên.

Giấy tờ cũ ghi "huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định" hoặc, với người sinh trong giai đoạn 1976–1989, "huyện Phù Mỹ, tỉnh Nghĩa Bình" vẫn có giá trị. Hồ sơ mới ghi thôn; xã mới; tỉnh Gia Lai. Nếu cần đối chiếu, ghi thêm địa chỉ cũ ở phần ghi chú.

Trong đời sống, "Phù Mỹ", "Trà Ổ", "Đề Gi" vẫn là những cái tên người dân dùng hằng ngày. Đầm vẫn đầm, cát vẫn cát, chợ vẫn họp. Chỉ có tấm bảng tên cơ quan và dòng địa chỉ trên giấy tờ mới là thay đổi. Với người mua bán đất ven đầm hay ven biển, nên hỏi kỹ quy hoạch ở cơ quan có thẩm quyền của tỉnh mới, vì vùng ven biển thường có quy định riêng về hành lang bảo vệ bờ biển và rừng phòng hộ.

Câu hỏi thường gặp

Thị trấn Bình Dương ở Phù Mỹ có liên quan đến tỉnh Bình Dương không?

Không liên quan, chỉ trùng tên. Thị trấn Bình Dương là một thị trấn ở phía bắc huyện Phù Mỹ, Bình Định cũ, nay thuộc tỉnh Gia Lai. Tỉnh Bình Dương ở Đông Nam Bộ, nay nhập vào Thành phố Hồ Chí Minh. Khi gửi hàng phải ghi rõ huyện và tỉnh.

Đầm Trà Ổ có tắm được không?

Đầm Trà Ổ là đầm nước lợ, người dân dùng để đánh bắt và nuôi trồng thủy sản, không phải bãi tắm. Đến đầm chủ yếu để ngắm cảnh, xem người làm nghề, ăn hải sản đầm. Muốn tắm biển thì ra các bãi ven biển phía đông.

Đầm Đề Gi thuộc Phù Mỹ hay Phù Cát?

Đầm Đề Gi nằm vắt qua ranh hai huyện cũ Phù Mỹ và Phù Cát. Một phần đầm và các làng ven đầm thuộc Phù Mỹ, phần còn lại thuộc Phù Cát. Muốn biết chính xác một địa chỉ thuộc bên nào, hãy xem tên xã cũ trên giấy tờ.

Từ Quy Nhơn đi Phù Mỹ theo đường nào?

Có thể đi quốc lộ 1 qua An Nhơn, Phù Cát lên Phù Mỹ, hoặc đi đường ven biển qua Nhơn Hội, Cát Tiến, Đề Gi rồi lên. Đường ven biển cảnh đẹp hơn nhưng vắng, đường quốc lộ đông xe hơn nhưng nhiều dịch vụ dọc đường.

Vùng cát Phù Mỹ có gì cần lưu ý khi đến?

Vùng cát nắng nóng, gió mạnh, ít bóng mát. Nên mang nước, mũ, áo chống nắng, và đi vào sáng sớm hoặc chiều muộn. Đường cát có đoạn lún, xe máy dễ trượt. Không nên tự đi sâu vào các khu vực đang khai thác hay có rào chắn.

Sau 7/2025 Phù Mỹ thuộc tỉnh nào?

Thuộc tỉnh Gia Lai mới, theo Nghị quyết 202/2025/QH15 nhập Bình Định vào Gia Lai. Cấp huyện bị bỏ, các thị trấn và xã cũ sắp xếp thành xã mới. Tên xã mới nên tra trên cổng thông tin tỉnh hoặc hỏi chính quyền nơi cư trú.