Huyện Phong Điền là huyện miệt vườn nằm ngay sát Ninh Kiều, ôm đoạn trên của sông Cần Thơ, được lập ngày 1/1/2004 khi thành phố Cần Thơ trực thuộc trung ương ra đời. Phong Điền nổi tiếng với vườn cây ăn trái, chợ nổi nhỏ, dâu Hạ Châu, tuyến Lộ Vòng Cung và khu tưởng niệm nhà thơ Phan Văn Trị. Từ 1/7/2025, đất huyện chia vào một số xã của thành phố Cần Thơ mới. Không nhầm với thị xã Phong Điền của Thừa Thiên Huế cũ.
Từ trung tâm Ninh Kiều chạy xe theo đường Nguyễn Văn Cừ nối dài chỉ một quãng ngắn đã thấy nhà phố thưa dần, vườn cây xuất hiện, rồi những con rạch nhỏ len giữa vườn. Đó là Phong Điền, nơi người Cần Thơ cuối tuần về ăn trái cây, còn người Phong Điền ngày nào cũng sống giữa vườn.
Phong Điền trong bản đồ Cần Thơ cũ
Phong Điền nằm phía tây nam Ninh Kiều, giữa Bình Thủy, Ô Môn ở phía bắc và đất Hậu Giang cũ ở phía nam. Sông Cần Thơ chảy qua huyện rồi vào nội ô, nên Phong Điền là thượng nguồn trực tiếp của con sông mang tên thành phố. Thị trấn Phong Điền nằm bên sông, có chợ trên bờ và chợ nổi dưới sông.
Huyện được lập năm 2004 từ một số xã vùng vườn phía ngoài thành phố Cần Thơ thuộc tỉnh cũ, trên đất trước đó thuộc các huyện của tỉnh Cần Thơ. Từ đó tới tháng 6/2025, Phong Điền giữ cấp huyện, gồm thị trấn Phong Điền và các xã Nhơn Ái, Nhơn Nghĩa, Mỹ Khánh, Giai Xuân, Tân Thới, Trường Long.
Do nằm sát nội ô, Phong Điền chịu sức ép đô thị hoá mạnh: nhiều khu vườn ven đường lớn đã thành khu dân cư, quán ăn, điểm du lịch. Nhưng vào sâu trong các con rạch, vườn vẫn liền nhau, nhà vẫn có bến nước riêng.
Chợ nổi Phong Điền và nhịp sông Cần Thơ
Chợ nổi Phong Điền họp trên sông Cần Thơ gần thị trấn, nhỏ hơn chợ nổi Cái Răng ở hạ lưu. Ghe xuồng chủ yếu chở trái cây của chính các vườn trong vùng, rau, củ, cùng ghe bán đồ ăn sáng. Chợ họp lúc rạng sáng và tan sớm.
Vì nhỏ và ít ghe du lịch hơn, chợ nổi Phong Điền hay được người thích cảnh sinh hoạt thật chọn đi. Muốn xem chợ, có thể thuê xuồng ở bến gần thị trấn hoặc đi ghe từ Ninh Kiều ngược sông, ghé Cái Răng trước rồi lên Phong Điền, tuy quãng đường thủy khá dài. Chợ nổi miền Tây nói chung đang thưa ghe dần, nên tuỳ ngày có thể đông hay vắng.
Ngoài chợ, sông Cần Thơ đoạn qua Phong Điền có nhiều nhánh rạch nhỏ, hai bờ là vườn, có thể đi xuồng ba lá len vào. Khi đi xuồng, nên mặc áo phao và nghe theo người chèo khi gặp ghe lớn chạy ngang tạo sóng.
Trên bờ, chợ Phong Điền là chợ quê đúng nghĩa: cá đồng, tôm sông, rau vườn, bánh dân gian bày trên sạp hay trên thúng. Người bán phần nhiều là chính nhà vườn hoặc người trong xã, giá cả dễ nói chuyện. Đi chợ trên bờ sau khi xem chợ nổi là cách khép lại buổi sáng ở Phong Điền mà nhiều người Cần Thơ vẫn làm vào cuối tuần, mang về ít trái cây, ít bánh cho cả nhà.
Vườn cây ăn trái và dâu Hạ Châu
Phong Điền là vùng vườn: chôm chôm, sầu riêng, măng cụt, bưởi, xoài, mận, nhãn, và nổi tiếng nhất là dâu Hạ Châu, loại dâu trái chùm mọc bám thân cây, vị chua ngọt, được xem là đặc sản của miệt vườn này. Mùa dâu chín, các vườn mở cửa đón khách vào ăn tại chỗ, người bán hàng rong chở dâu lên nội ô.
Vườn ở đây làm theo kiểu lên liếp, đào mương: đất cao trồng cây, mương giữ nước tưới và thoát nước mùa mưa. Nhiều nhà vẫn tưới bằng gàu, bằng máy bơm nhỏ dưới mương, bón phân chuồng xen phân hoá học. Mùa trái cây khác nhau theo loại và theo năm, nên trước khi đi vườn nên hỏi người quen hoặc nhà vườn xem loại mình muốn ăn đã chín chưa.
Một số vườn kết hợp làm du lịch sinh thái, khu vui chơi, nhà hàng ven sông, nhất là quanh xã Mỹ Khánh. Không có nơi nào gọi là "vườn chuẩn nhất"; hãy chọn nơi có lối đi rõ ràng, nói giá trước, và tôn trọng vườn nhà người khác nếu đi ngang.
Lộ Vòng Cung và khu tưởng niệm Phan Văn Trị
Lộ Vòng Cung là tuyến đường chạy vòng qua Phong Điền, nối khu vực nội ô Cần Thơ với các vùng phía tây. Thời chiến tranh, đây là con đường gắn với nhiều trận đánh và phong trào đấu tranh của người dân vùng ven, nay được ghi nhận là di tích lịch sử. Đi trên Lộ Vòng Cung hôm nay là đi giữa nhà dân, vườn cây, quán xá, với những bia, bảng ghi dấu lịch sử dọc đường.
Ở xã Nhơn Ái có khu tưởng niệm nhà thơ Phan Văn Trị, một trong những cây bút nổi tiếng của Nam Bộ cuối thế kỷ 19, được biết đến qua những bài thơ bút chiến với Tôn Thọ Tường. Ông sống những năm cuối đời và mất ở vùng đất này, phần mộ được người dân và chính quyền gìn giữ.
Ngoài ra, ở xã Mỹ Khánh có Thiền viện Trúc Lâm Phương Nam, một quần thể kiến trúc lớn xây những năm gần đây, nhiều khách ghé xem cảnh quan, kiến trúc. Khách đến nên ăn mặc kín đáo, giữ yên lặng trong khuôn viên.
Đất Phong Điền từ 1/7/2025
Từ ngày 1/7/2025, huyện Phong Điền không còn là đơn vị hành chính. Đất thị trấn và các xã cũ được sắp lại thành một số xã của thành phố Cần Thơ mới, mỗi xã mới gộp từ vài đơn vị cũ, có xã giữ tên Phong Điền, có xã lấy tên một xã cũ tiêu biểu. Ranh giới mới không nhất thiết trùng với xã cũ cùng tên, nên khi cần chính xác hãy tra theo tên ấp hoặc hỏi tại bộ phận một cửa.
Ở cấp thành phố, đất Phong Điền vẫn thuộc thành phố Cần Thơ, nay là đơn vị hợp nhất với Hậu Giang và Sóc Trăng theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Một hệ quả là phần đất Hậu Giang cũ giáp phía nam Phong Điền, trước kia là "tỉnh bạn", nay cùng một thành phố.
Về tên gọi, cần phân biệt huyện Phong Điền của Cần Thơ với thị xã Phong Điền của Thừa Thiên Huế cũ. Hai nơi trùng tên nhưng không liên quan, cách nhau gần nửa đất nước. Khi tìm thông tin trên mạng, nên gõ kèm "Cần Thơ" để khỏi lẫn.
Một buổi ở Phong Điền cho người từ nội ô ra
Phong Điền gần đến mức người Ninh Kiều có thể đi một buổi rồi về. Sáng sớm ra chợ nổi Phong Điền, ăn sáng trên ghe hoặc ở chợ trên bờ. Sau đó đi theo Lộ Vòng Cung hoặc các đường xã vào vườn, ăn trái cây theo mùa, ghé khu tưởng niệm Phan Văn Trị ở Nhơn Ái. Trưa về lại nội ô trước giờ nắng gắt.
Với gia đình có trẻ nhỏ, các điểm du lịch sinh thái quanh Mỹ Khánh có không gian rộng, hồ cá, vườn, hợp để các bé chạy chơi. Nên mang theo nón, nước, kem chống muỗi, và để ý trẻ khi gần mương nước, vì mương vườn thường sâu hơn vẻ ngoài.
Đi xe máy là tiện nhất, vì nhiều đường vào vườn nhỏ. Đi ô tô nên chọn điểm có bãi đỗ rõ ràng, tránh vào các con đường đal hẹp không có chỗ quay đầu.
Sống với vườn giữa lúc nội ô lan ra
Với nhiều gia đình Phong Điền, vườn là tài sản truyền đời: ông bà trồng, cha mẹ chăm, con cháu hưởng. Nhưng khi thành phố mở rộng, đất vườn sát đường lớn lên giá, nhiều nhà chọn bán một phần để xây nhà, cho con đi học, hoặc chuyển sang làm quán ăn, homestay. Cảnh vườn xen nhà phố, xen khu dân cư mới vì vậy ngày càng nhiều.
Ở chiều ngược lại, một số người trẻ quay về giữ vườn, làm du lịch, bán trái cây qua mạng, đưa giống mới vào trồng. Họ tận dụng chuyện Phong Điền gần nội ô để giao hàng nhanh, đón khách cuối tuần. Cả hai hướng đều có thật và đang diễn ra cùng lúc, không thể nói hướng nào là chung cho cả vùng.
Người định mua đất vườn ở Phong Điền nên kiểm tra kỹ mục đích sử dụng đất trên sổ, quy hoạch khu vực và đường vào, vì đất vườn trồng cây lâu năm không phải lúc nào cũng được chuyển sang đất ở. Hỏi trực tiếp cơ quan đăng ký đất đai của xã mới là cách chắc chắn nhất.
Mùa con nước và triều cường ở miệt vườn
Sông Cần Thơ chịu ảnh hưởng thủy triều từ sông Hậu, nên mực nước ở các rạch Phong Điền lên xuống mỗi ngày hai lần. Người làm vườn tính giờ nước để mở cống lấy nước vào mương, hay đóng cống giữ nước. Đi xuồng trong rạch cũng phải canh con nước: nước ròng, rạch cạn, xuồng mắc bùn; nước lớn, xuồng đi dễ nhưng qua gầm cầu thấp phải cúi người.
Vào những tháng cuối năm âm lịch, triều cường dâng cao nhất, một số vườn trũng và đường đal ven rạch bị ngập vài tấc trong vài giờ. Nhà vườn quen gia cố bờ bao, kê cao phân bón, hàng hoá. Khách đến chơi dịp này nên hỏi trước tình trạng đường, mang dép dễ lội.
Mùa khô, nước mương xuống thấp, vườn cần tưới nhiều hơn. Những năm khô hạn kéo dài, nhà vườn lo nước ngọt cho cây ăn trái, nhất là các loại cây kén nước như sầu riêng, măng cụt.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Phong Điền Cần Thơ thành lập năm nào?
Huyện Phong Điền được lập ngày 1/1/2004 cùng với thành phố Cần Thơ trực thuộc trung ương, gồm thị trấn Phong Điền và các xã Nhơn Ái, Nhơn Nghĩa, Mỹ Khánh, Giai Xuân, Tân Thới, Trường Long. Huyện tồn tại đến ngày 1/7/2025.
Phong Điền nay thuộc đâu?
Đất huyện Phong Điền cũ nay thuộc thành phố Cần Thơ mới, hợp nhất từ Cần Thơ, Hậu Giang và Sóc Trăng theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Đất huyện được chia vào một số xã của thành phố, không còn cấp huyện.
Phong Điền Cần Thơ và Phong Điền Huế có liên quan không?
Không liên quan. Phong Điền của Cần Thơ là huyện miệt vườn ở đồng bằng sông Cửu Long, còn Phong Điền của Thừa Thiên Huế cũ là thị xã ở miền Trung. Hai nơi chỉ trùng tên, khi tra cứu nên ghi kèm tên tỉnh.
Dâu Hạ Châu chín vào mùa nào?
Dâu Hạ Châu thường chín rộ vào khoảng giữa năm, nhưng thời điểm cụ thể thay đổi theo năm và theo cách chăm vườn. Trước khi đi vườn, nên hỏi nhà vườn hoặc người quen ở Phong Điền xem dâu đã chín chưa.
Chợ nổi Phong Điền khác chợ nổi Cái Răng thế nào?
Chợ nổi Phong Điền nhỏ hơn, họp trên đoạn trên của sông Cần Thơ, chủ yếu ghe chở trái cây và rau của vườn trong vùng. Chợ ít ghe du lịch hơn Cái Răng, họp lúc rạng sáng và tan sớm.
Khu tưởng niệm Phan Văn Trị ở đâu?
Khu tưởng niệm nhà thơ Phan Văn Trị nằm ở xã Nhơn Ái thuộc huyện Phong Điền cũ, nay thuộc một xã của thành phố Cần Thơ. Đây là nơi ông sống những năm cuối đời, phần mộ được gìn giữ.