Huyện Nhà Bè là huyện ngoại thành phía nam của TP Hồ Chí Minh cũ, huyện lỵ đặt ở thị trấn Nhà Bè, tồn tại tới ngày 30/6/2025 với một thị trấn và sáu xã. Từ 1/7/2025, đất Nhà Bè cũ thuộc hai xã của TP Hồ Chí Minh: Nhà Bè và Hiệp Phước.
Nhà Bè nằm ở nơi sông Sài Gòn hợp với sông Đồng Nai, rồi lại chia hai chảy ra biển. Câu ca dao "Nhà Bè nước chảy chia hai, ai về Gia Định, Đồng Nai thì về" nói đúng cái thế đất ấy. Đây là nơi có kho xăng dầu lớn, cảng biển, khu công nghiệp, và những khu đô thị mới bên cạnh rừng dừa nước.
Bài này kể về giai thoại tên Nhà Bè, lần nhường đất lập Quận 7, nghề sông nước còn lại, và hai xã mới.
Giai thoại tên Nhà Bè và ngã ba sông
Theo giai thoại được ghi lại trong nhiều sách địa chí Nam Bộ, xưa có ông Thủ Huồng, một người giàu có ở vùng Biên Hòa, sau khi vợ mất thì làm nhiều việc thiện. Ông cho kết bè tre trên sông ở ngã ba, dựng nhà trên bè, để sẵn gạo, củi, nước ngọt cho thuyền buôn qua lại nghỉ chân, lấy dùng khi cần. Từ đó người ta gọi nơi này là Nhà Bè. Đây là truyền thuyết địa danh, khó kiểm chứng chi tiết, nhưng đã gắn bó với người miền Nam qua nhiều đời.
Về địa lý, ngã ba Nhà Bè là nơi sông Sài Gòn từ phía bắc đổ vào sông Đồng Nai, rồi dòng chảy tách ra hai nhánh lớn là sông Lòng Tàu (dẫn ra vịnh Gành Rái, Vũng Tàu) và sông Soài Rạp (dẫn ra cửa Soài Rạp). Đây là cửa ngõ đường thủy của Sài Gòn từ hàng trăm năm, tàu biển vào cảng phải đi qua.
Thời Pháp và thời Việt Nam Cộng hòa, Nhà Bè là một quận của tỉnh Gia Định. Sau năm 1976 là huyện ngoại thành của TP Hồ Chí Minh.
Năm 1997: Nhà Bè nhường đất lập Quận 7
Nghị định 03/CP năm 1997 tách phần đất phía bắc huyện Nhà Bè, gồm thị trấn Nhà Bè lúc đó và nhiều xã như Tân Thuận Đông, Tân Thuận Tây, Phú Mỹ, để lập Quận 7. Đây là phần đất gần trung tâm, có khu chế xuất Tân Thuận, sau phát triển thành khu đô thị Phú Mỹ Hưng.
Sau khi tách, huyện Nhà Bè được lập lại thị trấn Nhà Bè mới ở phía nam, gần ngã ba sông, và giữ các xã Phước Kiển, Phước Lộc, Nhơn Đức, Phú Xuân, Long Thới, Hiệp Phước. Trong nhiều năm, đây là vùng đất trũng, nhiều sông rạch, dừa nước, ruộng lúa một vụ, dân cư thưa.
Từ những năm 2000, khi đường Nguyễn Hữu Thọ, Lê Văn Lương, Huỳnh Tấn Phát được mở rộng, các khu dân cư mới lan nhanh xuống Phước Kiển, Nhơn Đức, Phú Xuân. Nhiều khu chung cư, nhà phố mọc lên trên đất ruộng cũ, nhưng hạ tầng thoát nước, đường sá theo không kịp, nên ngập triều và kẹt xe là chuyện thường ngày.
Những nơi làm nên Nhà Bè cũ
Kho xăng dầu Nhà Bè. Tổng kho xăng dầu lớn nằm ven sông, tiếp nhận xăng dầu từ tàu biển rồi chuyển đi khắp các tỉnh phía Nam. Khu vực này có quy định an toàn nghiêm ngặt, không phải nơi tham quan.
Khu công nghiệp và cảng Hiệp Phước. Phía nam huyện cũ, ven sông Soài Rạp, là khu công nghiệp Hiệp Phước và các cảng biển. Đây là một phần trong định hướng đưa cảng ra khỏi nội thành.
Phà Bình Khánh. Bến phà ở xã Phú Xuân cũ, nối Nhà Bè với Cần Giờ qua sông Lòng Tàu. Cuối tuần và dịp lễ rất đông.
Rừng dừa nước và rạch nhỏ. Hai bên các rạch như rạch Dơi, rạch Ông Lớn còn những rặng dừa nước, nơi người dân câu cá, bắt cua, chèo xuồng.
Đình, miếu ven sông. Nhiều đình làng và miếu nhỏ ven sông vẫn giữ lễ Kỳ yên, cúng đình hằng năm, là dịp người làng đi xa trở về gặp nhau.
Từ bảy đơn vị cũ thành hai xã mới
Nhà Bè cũ được gom thành hai xã lớn. Bảng dưới gom theo hướng chính; ranh giới thực tế cần tra theo ấp và số nhà.
| Xã mới | Vị trí | Gắn với các đơn vị cũ quanh |
|---|---|---|
| Nhà Bè | Phía bắc và trung tâm huyện cũ | Thị trấn Nhà Bè, Phước Kiển, Phước Lộc, Nhơn Đức, Phú Xuân |
| Hiệp Phước | Phía nam, ven sông Soài Rạp | Hiệp Phước, Long Thới |
Một vài khu ở rìa phía bắc, giáp Quận 7 cũ, có thể đi theo phường của thành phố; khi cần chắc, hãy tra theo địa chỉ cụ thể. Cột cuối là định hướng tham khảo, không phải văn bản pháp lý.
Điều đáng chú ý là xã Nhà Bè mới rất đông dân vì gồm các khu đô thị mới dọc Nguyễn Hữu Thọ, Lê Văn Lương. Người ở chung cư tại đây nay ghi địa chỉ là xã, dù cuộc sống hoàn toàn kiểu đô thị.
Ngập triều, kẹt xe và những điều người mua nhà nên hỏi
Nhà Bè cũ là nơi chịu ảnh hưởng triều cường rõ nhất thành phố cũ, chỉ sau Cần Giờ. Vào các tháng triều cao, nhiều đoạn đường như Huỳnh Tấn Phát, Lê Văn Lương, Nguyễn Hữu Thọ và đường trong khu dân cư có thể ngập. Thêm mưa lớn cùng lúc triều lên thì ngập sâu và lâu hơn.
Kẹt xe là chuyện hằng ngày, vì phần lớn người ở Nhà Bè cũ đi làm ở Quận 7, Quận 1, Quận 4 cũ, mà chỉ có vài trục đường chính và vài cây cầu nối lên. Giờ cao điểm sáng và chiều, trục Nguyễn Hữu Thọ và đoạn Lê Văn Lương qua các cầu nhỏ bắc ngang rạch thường đông nghẹt.
Người định mua hay thuê nhà ở Nhà Bè cũ nên đến xem vào ngày triều cao, hỏi cư dân về chuyện ngập, chuyện đi làm mất bao lâu giờ cao điểm. Nên kiểm tra kỹ pháp lý dự án, nhất là các khu nhà ở trên đất ruộng mới chuyển đổi, và chỉ ký hợp đồng khi giấy tờ đầy đủ.
Giấy tờ cũ của người Nhà Bè: phân biệt với Quận 7
Điều dễ nhầm nhất khi đọc giấy tờ ở Nhà Bè cũ là tên thị trấn Nhà Bè. Trước năm 1997, thị trấn Nhà Bè nằm ở phía bắc huyện, và theo nghị định lập quận, thị trấn ấy được đưa vào Quận 7. Thị trấn Nhà Bè từ năm 1997 trở đi là một thị trấn mới ở phía nam, gần ngã ba sông. Hai cái thị trấn cùng tên nhưng khác vị trí.
Vì vậy, một giấy tờ ghi thị trấn Nhà Bè năm 1990 và một giấy tờ ghi thị trấn Nhà Bè năm 2010 có thể chỉ hai nơi khác hẳn nhau. Khi làm thủ tục nhà đất, thừa kế, nên dựa vào năm cấp và mô tả vị trí, đối chiếu với hồ sơ địa chính.
Giấy tờ trước 1975 có thể ghi quận Nhà Bè, tỉnh Gia Định, kèm tên xã như Phú Xuân, Long Thới, Hiệp Phước. Người lớn tuổi trong nhà nhớ tên ấp, tên rạch, đó là manh mối quý khi cần tra lại gốc gác.
Ăn gì ở Nhà Bè cũ: món nước lợ ven sông
Nhà Bè cũ có bữa ăn của vùng nước lợ: cá kèo kho rau răm, lẩu cá kèo lá giang, cá bông lau, tôm đất, cua, ốc, rau đắng, bông điên điển mùa nước. Dọc các rạch ở Phước Kiển, Nhơn Đức, Long Thới cũ có các quán ven sông, chòi lá, ngồi nhìn ra rặng dừa nước.
Các chợ nhỏ như chợ Phú Xuân, chợ ở khu dân cư mới, chợ gần bến phà Bình Khánh bán cá tươi buổi sáng, rau quê, bánh lá. Ai đi Cần Giờ thường ghé ăn sáng ở đây trước khi qua phà.
Quán ven sông thường không có bảng giá cố định, nên hỏi giá cá, tôm theo ký trước khi gọi, đứng xem cân. Một số quán nằm trong hẻm nhỏ, đường đất, nên đi xe máy và về trước khi trời tối.
Cá kèo là món đáng thử nhất. Đây là loài cá nhỏ sống ở bãi bùn nước lợ, mùa nhiều nhất vào khoảng cuối năm, khi nước rút. Cá kèo kho tộ với tiêu, rau răm, hay nấu lẩu với lá giang chua là món cơm nhà của người ven sông Nhà Bè, Cần Giờ, Cần Giuộc. Khi mua cá kèo ở chợ, nên chọn con còn sống, thân trơn, bơi khỏe; cá ươn mất mùi ngọt và tanh khi nấu. Nhiều gia đình còn làm khô cá kèo phơi nắng, nướng lên ăn với cơm hay nhậu cùng bạn bè.
Nhà Bè cũ và tương lai cảng, đường sắt, cầu nối
Nhà Bè cũ nằm trên đường thủy chính vào thành phố, nên được định hướng phát triển cảng, kho bãi, công nghiệp ở phía nam, giảm tải cho các cảng trong nội thành. Khu cảng Hiệp Phước và các cảng trên sông Soài Rạp đã đi vào hoạt động, cùng các tuyến đường nối lên Nguyễn Văn Linh.
Nhiều dự án giao thông đã được bàn cho khu vực này: mở rộng Nguyễn Hữu Thọ, làm cầu thay phà Bình Khánh, kéo dài đường sắt đô thị xuống phía nam. Một số đã khởi công, một số còn trên giấy. Người dân và người mua nhà nên dựa vào công bố chính thức của thành phố, không dựa vào lời quảng cáo của các dự án nhà ở.
Bên cạnh chuyện phát triển, vùng đất này vẫn còn những ấp ven sông sống bằng nghề cá, nghề ghe, giữ được nhịp quê giữa thành phố mới. Đó cũng là một phần của câu chuyện Nhà Bè.
Với người dân đang ở trong vùng có dự án, điều nên làm là theo dõi thông báo thu hồi đất, bồi thường, tái định cư do chính quyền xã đăng tải, tham gia các buổi họp dân, giữ đủ giấy tờ nhà đất. Những thông tin truyền miệng về giá bồi thường hay mốc khởi công thường sai lệch, dễ khiến người dân bán vội hoặc mua vội.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Nhà Bè cũ nay thuộc những xã nào?
Từ 1/7/2025, đất Nhà Bè cũ chủ yếu thuộc hai xã của TP Hồ Chí Minh là Nhà Bè và Hiệp Phước. Một vài khu ở rìa giáp Quận 7 cũ có thể đi theo phường, nên khi cần chắc hãy tra theo địa chỉ.
Quận 7 có phải tách từ Nhà Bè không?
Đúng. Năm 1997, theo Nghị định 03/CP, phần đất phía bắc huyện Nhà Bè gồm thị trấn cũ và nhiều xã được tách để lập Quận 7. Huyện Nhà Bè sau đó lập thị trấn mới ở phía nam.
Vì sao gọi là Nhà Bè?
Theo giai thoại, ông Thủ Huồng cho kết bè và dựng nhà trên bè ở ngã ba sông, để sẵn lương thực, nước ngọt cho thuyền buôn qua lại. Đây là truyền thuyết địa danh được ghi lại trong sách địa chí Nam Bộ.
Ngã ba Nhà Bè là nơi gặp nhau của những con sông nào?
Ngã ba Nhà Bè là nơi sông Sài Gòn đổ vào sông Đồng Nai, rồi dòng chảy tách thành hai nhánh lớn là sông Lòng Tàu và sông Soài Rạp chảy ra biển.
Thị trấn Nhà Bè trước và sau năm 1997 có giống nhau không?
Không. Thị trấn Nhà Bè trước năm 1997 nằm ở phía bắc, sau thuộc Quận 7. Thị trấn Nhà Bè từ năm 1997 là thị trấn mới ở phía nam huyện, gần ngã ba sông.