Huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng cũ: đồng lúa Huỳnh Hữu Nghĩa và rừng tràm Mỹ Phước

Huyện Mỹ Tú là huyện nông nghiệp ở phía tây bắc tỉnh lỵ Sóc Trăng, giáp Hậu Giang cũ, huyện lỵ ở thị trấn Huỳnh Hữu Nghĩa, tồn tại đến ngày 30/6/2025. Năm 2008, Mỹ Tú nhường một phần đất phía đông để lập huyện Châu Thành. Từ 1/7/2025, địa bàn huyện cũ thuộc thành phố Cần Thơ, chia thành bốn xã Mỹ Tú, Long Hưng, Mỹ Hương và Mỹ Phước.

Mỹ Tú không ồn ào như tỉnh lỵ, không có biển như Vĩnh Châu, không có miệt vườn như Kế Sách. Đây là vùng lúa, vùng kênh rạch, có rừng tràm Mỹ Phước còn giữ được giữa đồng. Bài này đi qua lịch sử huyện, đồng lúa, rừng tràm, phum sóc Khmer, các xã cũ và cách tra địa chỉ hôm nay.

Một huyện cũ, hai lần thay đổi địa bàn

Mỹ Tú là tên huyện có từ lâu ở vùng giữa Sóc Trăng. Lúc tỉnh tái lập năm 1992, Mỹ Tú là huyện rộng, ôm cả vùng phía bắc và tây bắc tỉnh lỵ, từ ranh Hậu Giang cũ đến sát nội ô Sóc Trăng.

Năm 2008, các xã phía đông của Mỹ Tú, gần tỉnh lỵ và quốc lộ 1, được tách ra lập huyện Châu Thành. Mỹ Tú còn lại phần phía tây, xa quốc lộ hơn, chủ yếu là đồng lúa và kênh rạch. Huyện lỵ đặt ở thị trấn Huỳnh Hữu Nghĩa.

Ngay trước 7/2025, huyện gồm thị trấn Huỳnh Hữu Nghĩa và tám xã Hưng Phú, Long Hưng, Mỹ Hương, Mỹ Phước, Mỹ Thuận, Mỹ Tú, Phú Mỹ, Thuận Hưng. Nhiều tên xã mang chữ Mỹ, theo tên huyện.

Thị trấn Huỳnh Hữu Nghĩa mang tên người, theo cách đặt tên đơn vị hành chính bằng tên nhân vật lịch sử địa phương. Muốn biết rõ về nhân vật, nên tìm sách địa chí Sóc Trăng hoặc hỏi nhà văn hoá địa phương. Giấy tờ đất ở vùng Châu Thành cũ cấp trước 2008 có thể ghi huyện Mỹ Tú.

Đồng lúa vùng giữa

Mỹ Tú là vùng đất thấp, ruộng rộng, kênh rạch dày. Nước ngọt từ sông Hậu theo hệ thống kênh vào ruộng phần lớn trong năm; những năm hạn mặn nặng, một số vùng phía nam có thể bị ảnh hưởng. Lúa hai hoặc ba vụ là chính, xen vụ màu, nuôi cá trong ruộng ở một số nơi.

Sóc Trăng cũ nổi tiếng với các giống lúa thơm, và Mỹ Tú là một trong những vùng lúa lớn của tỉnh. Nhiều nhà trồng lúa thơm theo hợp đồng với doanh nghiệp, nhiều nhà bán lúa tươi cho thương lái ngay tại ruộng. Mùa gặt, máy gặt đập liên hợp chạy khắp đồng, ghe chở lúa đậu dọc kênh.

Sau mùa gặt, đồng ruộng là chỗ thả vịt chạy đồng, bắt cá, cắt rơm. Rơm được cuộn bán cho người trồng nấm, nuôi bò. Chuỗi nghề quanh cây lúa như vậy nuôi sống phần lớn người dân Mỹ Tú cũ.

Giá lúa, giá vật tư lên xuống theo năm là nỗi lo thường trực. Nhiều gia đình có người đi làm ở khu công nghiệp gần tỉnh lỵ, ở Cần Thơ, Bình Dương cũ, Thành phố Hồ Chí Minh để có thêm thu nhập.

Rừng tràm Mỹ Phước

Ở vùng xã Mỹ Phước cũ còn một khu rừng tràm giữa đồng, là điều hiếm gặp ở vùng giữa Sóc Trăng vốn đã gần như toàn là ruộng. Rừng tràm sống trên đất phèn trũng, mùa mưa nước ngập dưới tán, mùa khô đất nứt nẻ. Tràm cho gỗ, cho mật ong, là nơi chim, cá, rắn, rùa trú ngụ.

Nhiều tài liệu địa phương nhắc vùng rừng tràm và đồng trũng Mỹ Phước là nơi đứng chân của lực lượng kháng chiến trong chiến tranh, vì địa hình kín, khó đi. Có khu di tích ghi dấu giai đoạn này. Muốn biết chi tiết nên tìm sách sử địa phương hoặc hỏi ban quản lý di tích.

Rừng tràm ngày nay có khu được giữ để bảo vệ sinh thái và phục vụ tham quan, có lúc có điểm đón khách đi xuồng trong rừng. Tình trạng hoạt động thay đổi theo thời gian, nên hỏi trước khi đến. Mùa khô là mùa dễ cháy rừng tràm, khách đến không đốt lửa, không hút thuốc trong rừng.

Với người dân quanh rừng, tràm còn là nguồn sống: đốn tràm theo quy định, lấy mật ong rừng, bắt cá trong mương. Việc giữ rừng và sinh kế phải đi cùng nhau.

Phum sóc Khmer và chùa trong đồng

Mỹ Tú có nhiều phum sóc Khmer, nằm giữa đồng, quanh những ngôi chùa Nam tông với hàng thốt nốt và cổng trang trí rắn thần. Chùa là trung tâm của sóc, nơi học chữ Khmer, nơi tổ chức lễ, nơi cất ghe ngo và dàn nhạc ngũ âm.

Ba lễ lớn trong năm của người Khmer ở đây là Chôl Chnăm Thmây, Sene Dolta và Ok Om Bok. Dịp Ok Om Bok, ghe ngo của nhiều chùa ở Mỹ Tú về thành phố đua trên kênh Maspero; những tháng trước đó, đội ghe tập trên kênh gần chùa.

Người Kinh, người Hoa ở Mỹ Tú sống quanh chợ và dọc các trục đường chính. Ba cộng đồng đi đám, đi lễ của nhau, nhiều nhà có con cháu kết hôn qua lại.

Khi đến chùa, nên ăn mặc kín đáo, cởi giày dép khi vào chánh điện, không chỉ chân về phía tượng, hỏi trước khi chụp ảnh sư hay người đang lễ.

Chín đơn vị cũ của huyện Mỹ Tú và nay thuộc xã nào

Bảng dưới đối chiếu chín đơn vị cấp xã của huyện Mỹ Tú trước 7/2025 với bốn xã mới của thành phố Cần Thơ, theo bảng đối chiếu sắp xếp năm 2025.

Thị trấn Huỳnh Hữu Nghĩa cũ, nơi có trụ sở huyện cũ, nay thuộc xã Mỹ Tú. Tên Huỳnh Hữu Nghĩa không còn là tên đơn vị hành chính, nhưng vẫn có thể còn trên tên đường, tên trường.

Rừng tràm Mỹ Phước nằm trong xã Mỹ Phước, xã duy nhất của Mỹ Tú cũ giữ nguyên địa bàn.

Chỗ cần đọc kỹ: xã Long Hưng mới gồm Hưng Phú và Long Hưng cũ; xã Mỹ Hương mới gồm ba xã Mỹ Hương, Phú Mỹ, Thuận Hưng cũ. Tên Thuận Hưng cũng là tên một xã cũ ở vùng Hậu Giang cũ, nên khi gặp giấy tờ ghi "xã Thuận Hưng" phải nhìn tên huyện đi kèm. Tên Mỹ Phước cũng có ở nhiều tỉnh, và cồn Mỹ Phước của Kế Sách là một nơi khác hẳn rừng tràm Mỹ Phước của Mỹ Tú.

Đi lại và ghi địa chỉ ở Mỹ Tú cũ

Từ nội ô Sóc Trăng cũ đi Mỹ Tú theo hướng tây bắc, qua vùng Châu Thành cũ. Từ Cần Thơ, có thể đi qua vùng Hậu Giang cũ rồi vào. Đường vào các ấp xa thường nhỏ, một số đoạn chỉ đi được xe máy, mùa mưa có chỗ lầy.

Khi ghi địa chỉ mới, viết tên ấp, xã mới, thành phố Cần Thơ, có thể thêm tên cũ trong ngoặc, ví dụ "xã Long Hưng, thành phố Cần Thơ (trước là xã Hưng Phú, huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng)".

Thủ tục hộ tịch, chứng thực, cư trú nay làm ở uỷ ban hoặc công an xã mới. Việc trước đây thuộc huyện chuyển lên xã hoặc sở ngành thành phố Cần Thơ, nhiều việc làm trực tuyến được.

Người mua đất ruộng ở Mỹ Tú cũ nên hỏi kỹ về đường vào, thuỷ lợi, mức ngập mùa mưa, và tình trạng giấy tờ. Đất lúa có quy định riêng về chuyển mục đích sử dụng.

Kênh rạch và nhịp sống của một vùng lúa xa quốc lộ

Mỹ Tú cũ nằm xa quốc lộ 1, nên trong nhiều thập niên kênh rạch là đường đi chính. Những con kênh đào thẳng tắp chia đồng thành ô, hai bên bờ là nhà dân, cây dừa, cây tràm, thốt nốt. Ghe chở lúa, chở phân bón, chở hàng tạp hoá đi dọc kênh, dừng ở từng bến nhà.

Chợ ở các trung tâm xã cũ thường nằm bên kênh, họp đông nhất buổi sáng. Ngoài lúa, chợ bán cá đồng, ếch, lươn, rau trồng trên bờ ruộng, bánh dân gian của người Khmer, người Kinh. Buổi trưa chợ vắng, chiều tối lại có quán nhậu, quán cà phê nhỏ.

Đường bộ những năm gần đây đã vào tới hầu hết các ấp, xe máy thay xuồng trong việc đi chợ, đi học. Nhưng mùa mưa, đường đất ở những ấp xa vẫn lầy, và nhiều nhà vẫn giữ xuồng để đi thăm ruộng, thăm lưới.

Nhịp sống ở đây chậm và theo mùa lúa: tháng xuống giống bận rộn, tháng lúa đứng cái thảnh thơi, tháng gặt lại tất bật. Đám cưới, đám giỗ thường dồn vào sau mùa gặt, khi nhà nông có tiền và có thời gian.

Lúa thơm và chuyện làm ăn với doanh nghiệp

Những năm gần đây, nhiều vùng lúa ở Sóc Trăng cũ chuyển sang trồng các giống lúa thơm có giá trị cao hơn, trong đó có các giống ST do kỹ sư ở Sóc Trăng lai tạo. Giống ST25 từng được trao giải gạo ngon nhất thế giới năm 2019, làm cái tên gạo Sóc Trăng được biết rộng hơn. Mỹ Tú cũ cũng có nhiều ruộng trồng các giống này.

Trồng lúa thơm đòi hỏi chăm kỹ hơn và bán được giá hơn, nhưng cũng rủi ro hơn nếu gặp sâu bệnh, mặn hay mưa gió lúc gặt. Một số nơi nông dân liên kết với doanh nghiệp, được ứng giống, vật tư và bao tiêu sản phẩm. Trước khi ký hợp đồng, nên đọc kỹ điều khoản về giá, chất lượng và cách xử lý khi mất mùa.

Người mua gạo làm quà nên mua ở cơ sở rõ nguồn gốc, xem nhãn ghi giống lúa và nơi xay xát. Tên giống lúa không phải là thương hiệu riêng của một cơ sở nào, nên cùng một tên có thể có nhiều chất lượng khác nhau.

Câu hỏi thường gặp

Huyện Mỹ Tú cũ nay thuộc đâu?

Từ 1/7/2025, huyện Mỹ Tú cũ thuộc thành phố Cần Thơ, theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Địa bàn cũ nay là bốn xã Mỹ Tú, Long Hưng, Mỹ Hương và Mỹ Phước. Tên huyện không còn trên giấy tờ mới, nhưng được giữ làm tên xã Mỹ Tú.

Thị trấn Huỳnh Hữu Nghĩa nay thuộc xã nào?

Theo bảng đối chiếu sắp xếp năm 2025, thị trấn Huỳnh Hữu Nghĩa cũ cùng xã Mỹ Thuận và xã Mỹ Tú hợp thành xã Mỹ Tú, thành phố Cần Thơ. Khu trung tâm huyện cũ vẫn ở chỗ cũ.

Mỹ Tú đã nhường đất lập huyện nào?

Năm 2008, các xã phía đông của Mỹ Tú, gần tỉnh lỵ và quốc lộ 1, được tách lập huyện Châu Thành. Giấy tờ đất cấp trước năm 2008 ở vùng Phú Tâm, An Hiệp, Thuận Hòa có thể ghi huyện Mỹ Tú.

Rừng tràm Mỹ Phước thuộc xã nào?

Rừng tràm Mỹ Phước nằm ở vùng xã Mỹ Phước cũ, nay là xã Mỹ Phước của thành phố Cần Thơ, xã duy nhất của Mỹ Tú cũ giữ nguyên địa bàn. Tình trạng đón khách thay đổi theo thời gian, nên hỏi trước khi đến.

Mỹ Tú sống bằng nghề gì?

Phần lớn người dân Mỹ Tú cũ sống bằng trồng lúa, trong đó có lúa thơm, kèm nuôi cá, nuôi vịt chạy đồng, làm rơm, trồng màu. Nhiều gia đình có người đi làm ở khu công nghiệp hoặc các thành phố lớn.

Mỹ Tú giáp những vùng nào?

Mỹ Tú cũ giáp vùng Hậu Giang cũ ở phía tây bắc, giáp Châu Thành ở phía đông, và giáp các vùng khác của Sóc Trăng cũ như Ngã Năm, Thạnh Trị ở phía tây và nam. Sau 7/2025, tất cả các vùng giáp ranh này đều thuộc thành phố Cần Thơ.