Huyện M'Đrắk là đơn vị cấp huyện cực đông của Đắk Lắk cũ, nằm trên quốc lộ 26, giáp Khánh Hòa và Phú Yên cũ, trung tâm là thị trấn M'Đrắk. Từ đây, quốc lộ vượt đèo Phượng Hoàng xuống đồng bằng ven biển Ninh Hòa. Vùng đất này nổi tiếng với đồng cỏ, nghề chăn bò và rừng núi. Từ 1/7/2025, huyện không còn là cấp hành chính; địa bàn được sắp xếp thành xã của tỉnh Đắk Lắk mới.
M'Đrắk là nơi cao nguyên chuyển sang duyên hải: đất đỏ nhường chỗ cho đồi cỏ, gió biển thổi lên qua đèo. Bài này đi qua tên gọi, vị trí, đèo Phượng Hoàng, đồng cỏ, con người, đường sá, và cách đọc địa chỉ M'Đrắk cũ khi tỉnh Đắk Lắk mới nay có cả biển.
Tên gọi M'Đrắk và vị trí cực đông
M'Đrắk là tên gốc Ê Đê, viết có dấu nháy đơn sau chữ M. Khi gõ trên máy hoặc ghi tay, tên dễ bị viết thành Mdrak, M Drắk, Ma Đrắk. Trên hồ sơ chính thức nên ghi đúng M'Đrắk để tránh sai lệch khi tra cứu.
Huyện nằm ở cực đông tỉnh Đắk Lắk cũ. Phía tây giáp Ea Kar, phía tây nam là vùng Krông Bông, phía bắc và đông bắc giáp Phú Yên cũ, phía đông và đông nam giáp Khánh Hòa. Quốc lộ 26 chạy qua huyện theo hướng tây đông, là con đường chính từ Buôn Ma Thuột xuống Nha Trang.
Địa hình M'Đrắk phần lớn là đồi núi, độ cao giảm dần về phía đông. Nhiều vùng đồi thấp phủ cỏ, cây bụi, xen rừng thứ sinh; thung lũng có ruộng lúa nhỏ, ao hồ. Đây là vùng chuyển tiếp rõ nhất giữa Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ.
Khí hậu M'Đrắk chịu ảnh hưởng của cả hai sườn núi. Mùa mưa ở đây có những đợt mưa theo kiểu duyên hải vào cuối năm, khác với nhịp mưa của vùng trung tâm cao nguyên. Gió mạnh, sương mù trên đèo vào sáng sớm là chuyện thường gặp.
Thị trấn M'Đrắk và các xã trước 7/2025
Thị trấn M'Đrắk là trung tâm huyện, nằm trên quốc lộ 26, có chợ, cơ quan, trường học, trung tâm y tế, bến xe. Phố xá dọc quốc lộ, phía sau là đồi, ruộng. Đây là điểm dừng chân của xe đi Nha Trang và xe từ duyên hải lên.
Các xã của M'Đrắk trước 7/2025 gồm nhiều tên Ê Đê như Ea Riêng, Ea M'Doal, Ea Lai, Ea Pil, Ea Trang, Ea H'Mlay, Cư Prao, Cư M'ta, Cư Króa, Cư San, Krông Á, Krông Jing. Nhiều xã nằm xa quốc lộ, sâu trong vùng đồi núi.
Các xã phía đông như Ea Trang, Cư San giáp Khánh Hòa, nhiều rừng, dân thưa. Các xã phía bắc nằm trên vùng đồi hướng về Phú Yên cũ. Các xã dọc quốc lộ như Krông Jing, Ea Riêng đông dân hơn, có nhiều cửa hàng, quán ăn.
Như nhiều huyện vùng núi, M'Đrắk có các thôn, buôn rải rác, cách xa nhau. Một số xã được tách, lập mới khi dân số tăng. Người tra giấy tờ cũ nên đối chiếu theo năm cấp để hiểu đúng tên xã khi đó.
Đèo Phượng Hoàng, con đường xuống biển
Đèo Phượng Hoàng nằm trên quốc lộ 26, nối M'Đrắk với Ninh Hòa của Khánh Hòa. Đây là con đèo dài, nhiều khúc cua, một bên vách núi một bên vực, là cửa ngõ từ Tây Nguyên xuống đồng bằng ven biển. Từ trên đèo, trời quang có thể nhìn thấy vùng đồng bằng Ninh Hòa phía dưới.
Đèo Phượng Hoàng từng nổi tiếng là đoạn đường nguy hiểm, nhiều tai nạn, nhất là với xe tải nặng xuống dốc. Đường đã được nâng cấp, mở rộng ở nhiều đoạn, có làn thoát hiểm, nhưng người lái xe vẫn phải giữ số thấp khi xuống dốc, không phanh liên tục, giữ khoảng cách.
Mùa mưa cuối năm, đèo có thể sạt lở, sương mù dày, tầm nhìn hạn chế. Khi có mưa lớn kéo dài, nên theo dõi thông báo về tình trạng đường và cân nhắc lùi chuyến đi. Xe máy nên đi ban ngày, tránh đi đèo lúc tối.
Nhờ đèo Phượng Hoàng, người M'Đrắk xuống biển Nha Trang, Ninh Hòa nhanh hơn lên Buôn Ma Thuột ở một số xã phía đông. Nhiều gia đình có người thân, việc làm ở Khánh Hòa, đi lại thường xuyên qua đèo.
Đồng cỏ và nghề chăn bò
M'Đrắk nổi tiếng với những đồi cỏ rộng, nơi người dân chăn thả bò từ lâu. Sau năm 1975, ở đây có các nông trường chăn nuôi bò, về sau chuyển đổi, giao khoán. Nghề chăn bò theo hộ gia đình vẫn là sinh kế quan trọng của nhiều xã.
Cảnh đàn bò thả trên đồi cỏ, người chăn đội nón đi theo, là hình ảnh đặc trưng của M'Đrắk. Mùa mưa cỏ xanh tốt, mùa khô cỏ cháy vàng, người chăn phải đưa bò đi xa hơn tìm cỏ, nước, hoặc trồng cỏ, ủ thức ăn dự trữ.
Ngoài bò, người dân trồng mía, sắn, ngô, keo trên đồi, trồng lúa ở thung lũng. Một số vùng có cà phê, hồ tiêu nhưng ít hơn nhiều so với các huyện phía tây. Rừng trồng keo, bạch đàn mở rộng trên nhiều đồi trọc.
Những năm gần đây, nhiều hộ đầu tư chăn nuôi bò lai, nuôi nhốt kết hợp chăn thả, trồng cỏ. Thương lái từ các tỉnh duyên hải lên mua bò khá thường xuyên. Chợ bò, điểm mua bán gia súc là nơi sôi động nhất của một số xã.
Người Ê Đê và các cộng đồng ở M'Đrắk
Người Ê Đê là cư dân lâu đời ở M'Đrắk, sống thành buôn ở thung lũng, ven suối. Nhiều buôn còn giữ nhà dài, cồng chiêng, lễ cúng bến nước. Người Ê Đê ở đây có quan hệ giao thương lâu đời với người Kinh ở duyên hải qua các lối mòn vượt núi.
Sau năm 1975, người Kinh từ nhiều tỉnh và đồng bào Tày, Nùng, Dao từ phía Bắc vào M'Đrắk lập nghiệp, sống ở các nông trường, thôn mới. Ở nhiều xã, đồng bào phía Bắc chiếm số đông, mang theo ruộng bậc thang nhỏ, nhà sàn kiểu Việt Bắc.
Vì gần Khánh Hòa, Phú Yên, nhiều gia đình người Kinh ở M'Đrắk có gốc từ các tỉnh duyên hải. Giọng nói, món ăn ở đây pha lẫn giọng Khánh Hòa, Phú Yên với giọng Bắc, giọng Quảng.
Chợ thị trấn M'Đrắk và chợ các xã là nơi các cộng đồng gặp nhau. Ở đây có thể mua thịt bò tươi từ các trại, rau rừng, măng của người Ê Đê, hàng khô từ duyên hải mang lên.
Đi lại ở M'Đrắk và hướng sang Phú Yên cũ
Từ Buôn Ma Thuột theo quốc lộ 26 về phía đông qua Krông Pắc, Ea Kar là tới thị trấn M'Đrắk, mất khoảng hai giờ xe tuỳ đường. Từ M'Đrắk đi tiếp qua đèo Phượng Hoàng là xuống Ninh Hòa, rồi Nha Trang.
Từ các xã phía bắc M'Đrắk có đường liên xã, đường mòn sang vùng phía tây Phú Yên cũ. Những tuyến này chủ yếu phục vụ người địa phương, nhiều đoạn qua rừng, đồi vắng, mùa mưa khó đi. Người lạ nên hỏi kỹ trước khi đi.
Xe khách tuyến Buôn Ma Thuột – Nha Trang dừng ở thị trấn M'Đrắk. Ngoài ra có xe dịch vụ đi các huyện, đi Buôn Ma Thuột hằng ngày. Đi các xã xa trung tâm chủ yếu bằng xe máy.
Thị trấn có quán ăn, nhà nghỉ, cây xăng, tiệm sửa xe. Người đi đèo nên kiểm tra phanh, lốp ở đây trước khi xuống dốc. Mùa mưa, nên hỏi tình trạng đèo trước khi khởi hành.
Mùa mưa kiểu duyên hải và chuyện phòng lũ
Khác với các huyện phía tây, M'Đrắk đón những trận mưa lớn vào khoảng tháng 10, tháng 11, cùng lúc với mùa mưa bão của Khánh Hòa, Phú Yên. Mưa từ biển bị dãy núi chặn lại, đổ xuống sườn phía đông, khiến suối trong huyện dâng rất nhanh.
Những đợt mưa dài ngày có thể gây ngập các ngầm tràn, sạt lở ở đèo và đường liên xã, chia cắt một số thôn trong vài ngày. Người dân quen trữ gạo, mắm muối, dầu thắp trước mùa mưa, kê cao đồ đạc, đưa bò lên đồi cao.
Ai có việc đi qua M'Đrắk vào cuối năm nên theo dõi tin thời tiết của cả Tây Nguyên lẫn duyên hải Nam Trung Bộ. Khi có cảnh báo mưa lớn, không cố vượt ngầm, không dừng xe dưới chân taluy đèo, và hỏi trạm xăng, quán ven đường về tình trạng đường phía trước.
Ngược lại, mùa khô ở M'Đrắk nắng gió, đồi cỏ cháy vàng, nguy cơ cháy đồi cao. Người chăn bò được dặn không đốt cỏ bừa bãi, vì lửa có thể lan sang rừng trồng, rẫy của hàng xóm.
M'Đrắk cũ sau ngày 1/7/2025
Từ 1/7/2025, huyện M'Đrắk không còn là cấp hành chính. Thị trấn M'Đrắk và các xã cũ được sắp xếp thành một số xã mới lớn hơn, trực thuộc tỉnh Đắk Lắk. Khu trung tâm thị trấn cũ vẫn là đầu mối trên quốc lộ 26.
Vì Phú Yên cũ nhập vào tỉnh Đắk Lắk mới, vùng phía bắc M'Đrắk nay giáp các xã của Phú Yên cũ trong cùng một tỉnh. Phía đông vẫn giáp tỉnh Khánh Hòa, nay là Khánh Hòa mới gồm cả Ninh Thuận cũ. Đèo Phượng Hoàng vẫn là con đường chính nối hai tỉnh mới.
Khi ghi địa chỉ, nên ghi tên xã mới, tỉnh Đắk Lắk, kèm chú thích tên xã cũ và huyện M'Đrắk, chú ý ghi đúng dấu nháy đơn. Tên xã mới nên tra danh sách chính thức của tỉnh hoặc hỏi ủy ban xã nơi cư trú.
Giấy tờ đất của các trại bò, nông trường cũ vẫn có giá trị. Người có vướng mắc về đất giao khoán, đất đồi nên giữ đầy đủ hợp đồng, biên bản cũ và làm việc với ủy ban xã mới để được hướng dẫn.
Câu hỏi thường gặp
Huyện M'Đrắk cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện M'Đrắk cũ thuộc tỉnh Đắk Lắk mới, gồm Đắk Lắk cũ và Phú Yên cũ, theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Thị trấn và các xã cũ được sắp xếp lại thành xã mới.
Đèo Phượng Hoàng nối những đâu?
Đèo Phượng Hoàng nằm trên quốc lộ 26, nối huyện M'Đrắk cũ của Đắk Lắk với Ninh Hòa của Khánh Hòa. Đây là cửa ngõ từ Tây Nguyên xuống đồng bằng ven biển, đường dài, nhiều cua, cần lái xe cẩn thận.
M'Đrắk nổi tiếng với nghề gì?
M'Đrắk nổi tiếng với đồng cỏ và nghề chăn bò, có từ thời các nông trường chăn nuôi sau năm 1975. Người dân còn trồng mía, sắn, ngô, keo trên đồi và lúa ở thung lũng.
M'Đrắk giáp những tỉnh nào?
Trước 7/2025, M'Đrắk giáp Khánh Hòa ở phía đông và Phú Yên ở phía bắc, đông bắc. Từ 1/7/2025, Phú Yên cũ thuộc tỉnh Đắk Lắk mới, nên M'Đrắk cũ chỉ còn giáp tỉnh Khánh Hòa mới ở phía đông.
Viết M'Đrắk thế nào cho đúng?
Tên chính thức viết là M'Đrắk, có dấu nháy đơn sau chữ M và chữ Đ. Trên nhiều giấy tờ, bảng hiệu có thể thấy Mdrak, M Drắk. Hồ sơ chính thức nên ghi đúng để tránh sai lệch khi tra cứu.
Đi đèo Phượng Hoàng cần lưu ý gì?
Nên kiểm tra phanh, lốp trước khi xuống đèo, giữ số thấp, không phanh liên tục, giữ khoảng cách với xe tải. Mùa mưa có thể sạt lở, sương mù, nên đi ban ngày và theo dõi thông báo về tình trạng đường.