Huyện Lấp Vò của Đồng Tháp cũ nằm ở phía tây nam tỉnh, giữa sông Tiền và sông Hậu, là huyện duy nhất của tỉnh cũ có bờ sông Hậu; trung tâm là thị trấn Lấp Vò. Theo các tư liệu địa chí, huyện được lập cuối thập niên 1980 khi huyện Thạnh Hưng chia đôi. Lấp Vò có làng chiếu Định Yên và là đầu cầu Vàm Cống. Từ 1/7/2025 đất huyện cũ thuộc một số xã của tỉnh Đồng Tháp mới.
Ở bài này: Lấp Vò hình thành ra sao, vì sao là nút giao thông mới của vùng từ khi có hai cây cầu, làng chiếu Định Yên dệt những gì, đời sống ven sông Hậu khác các huyện khác thế nào, và địa chỉ cũ nên đọc ra sao sau ngày hợp nhất.
Một huyện tách từ Thạnh Hưng, chạm tới sông Hậu
Lấp Vò và Lai Vung từng chung một huyện tên Thạnh Hưng sau năm 1975. Theo các tư liệu địa chí, cuối thập niên 1980, phần phía tây của Thạnh Hưng, giáp sông Hậu và sông Tiền, được lập thành huyện Lấp Vò. Thị trấn Lấp Vò là trung tâm hành chính, nằm trên trục quốc lộ 80 nối Sa Đéc với Vàm Cống.
Về tên gọi Lấp Vò, dân gian có vài cách kể, gắn với dòng rạch, với chuyện lấp một khúc sông cũ hay một vật dụng của người xưa, nhưng chưa có cách giải thích nào được giới nghiên cứu thống nhất. Vì thế bài này không chọn một giả thuyết, chỉ ghi nhận rằng tên Lấp Vò đã là tên chợ, tên vùng từ lâu trước khi thành tên huyện.
Huyện gồm thị trấn Lấp Vò và các xã như Bình Thành, Bình Thạnh Trung, Định An, Định Yên, Hội An Đông, Long Hưng A, Long Hưng B, Mỹ An Hưng A, Mỹ An Hưng B, Tân Khánh Trung, Tân Mỹ, Vĩnh Thạnh. Các xã phía bắc giáp sông Tiền, đối diện thành phố Cao Lãnh; các xã phía tây, tây nam giáp sông Hậu, đối diện đất An Giang và Cần Thơ cũ.
Hai cây cầu đổi thế đất Lấp Vò
Trước đây, Lấp Vò nằm giữa hai bến phà lớn: phà Cao Lãnh qua sông Tiền ở phía bắc và phà Vàm Cống qua sông Hậu ở phía tây. Người đi từ Cao Lãnh xuống Cần Thơ, Long Xuyên đều phải qua Lấp Vò, chờ phà hai lần. Bến phà là nơi buôn bán nhộn nhịp, nhưng cũng là nỗi ám ảnh của người đi đường vào dịp lễ Tết.
Khoảng năm 2018–2019, cầu Cao Lãnh và cầu Vàm Cống lần lượt thông xe. Cầu Cao Lãnh nối thành phố Cao Lãnh với Lấp Vò qua sông Tiền; cầu Vàm Cống nối Lấp Vò với phía Cần Thơ qua sông Hậu. Hai cây cầu nằm trên tuyến kết nối giữa vùng Đồng Tháp Mười với Cần Thơ và các tỉnh phía tây nam, biến Lấp Vò từ nơi phải chờ phà thành một nút giao thông quan trọng.
Từ khi có cầu, đất ven tuyến đường mới thay đổi nhanh: nhà cửa, quán xá, kho bãi mọc lên, giá đất tăng, nhiều gia đình đổi nghề. Bến phà cũ vắng hẳn, nhưng những tuyến đò ngang nhỏ vẫn còn phục vụ người dân đi lại giữa các xã ven sông. Với khách đi đường, Lấp Vò giờ là chặng đi qua nhanh, ít ai dừng lại, dù vùng này có nhiều điều đáng xem.
Ký ức thời bến phà Vàm Cống và phà Cao Lãnh
Với nhiều thế hệ người miền Tây, nhắc tới Lấp Vò là nhắc tới hai bến phà. Những năm chưa có cầu, xe khách từ Cao Lãnh đi Cần Thơ, Long Xuyên, Rạch Giá đều phải xếp hàng chờ phà, có ngày kéo dài cả tiếng đồng hồ. Quanh bến phà mọc lên đủ hàng quán: bánh mì, nước mía, trái cây, vé số, đồ lưu niệm, nuôi sống không ít gia đình.
Hành khách ngồi phà quen cảnh người bán hàng rong len giữa các hàng xe, giới thiệu bánh phồng, nem, trái cây. Học sinh, công nhân sáng sớm đi phà sang bên kia sông đi học, đi làm, chiều lại về. Những ngày lễ Tết, hàng xe nối dài cả cây số, người ta tắt máy, xuống xe đứng chờ, nói chuyện với nhau như một cái chợ nhỏ.
Khi cầu thông xe, bến phà vắng dần, có tuyến ngừng hẳn. Nhiều người bán hàng ở bến phà phải chuyển sang buôn bán ven tuyến đường mới hoặc đổi nghề. Ký ức ấy vẫn sống trong lời kể của người lớn tuổi, như một phần lịch sử đi lại của vùng giữa hai sông, và giải thích vì sao người Lấp Vò quen làm dịch vụ, buôn bán với khách đi đường.
Làng chiếu Định Yên
Định Yên là xã của huyện Lấp Vò cũ, nổi tiếng khắp miền Tây với nghề dệt chiếu. Chiếu Định Yên dệt từ cói, lác, được nhuộm nhiều màu, dệt hoa văn, chữ chúc mừng, có loại chiếu trơn dùng hằng ngày, có loại chiếu hoa dùng cho đám cưới, lễ Tết. Nghề này đã có từ lâu đời, truyền qua nhiều thế hệ trong các gia đình.
Công đoạn làm chiếu khá công phu: chọn lác, chẻ sợi, phơi, nhuộm màu, dệt trên khung, rồi cắt mép, phơi lại cho khô. Trước kia dệt hoàn toàn bằng tay, nay nhiều nhà dùng khung máy để tăng năng suất, nhưng vẫn có người giữ lối dệt tay cho các loại chiếu đặc biệt. Ở Định Yên còn có chợ chiếu, nơi người dệt mang chiếu ra bán cho thương lái.
Nghề chiếu từng có lúc khó khăn vì chiếu nhựa, nệm công nghiệp cạnh tranh, nhiều người bỏ nghề. Những năm gần đây, chiếu Định Yên được giới thiệu như sản phẩm làng nghề truyền thống, làm thêm túi xách, tấm lót, đồ trang trí từ sợi lác để bán cho khách. Đến Định Yên, khách có thể ghé xem dệt chiếu, mua chiếu làm quà, nên hỏi trước giờ làm của từng nhà.
Đời sống ven sông Hậu và sông Tiền
Lấp Vò nằm giữa hai con sông lớn, nên đời sống gắn với sông nước rất rõ. Ven sông Hậu là các xã có bãi bồi, ruộng lúa, vườn cây, ghe đánh cá; ven sông Tiền là các xã đối diện Cao Lãnh, có vườn xoài, cây ăn trái. Bên trong là kênh rạch nối hai sông, ghe xuồng đi lại chở lúa, trái cây, vật liệu xây dựng.
Ngoài trồng lúa, làm vườn, người Lấp Vò còn nuôi cá, đặc biệt là nuôi cá tra ven sông Hậu, phục vụ các nhà máy chế biến thủy sản trong vùng. Nghề này đem lại việc làm cho nhiều lao động, nhưng cũng đặt ra yêu cầu xử lý nước thải ao nuôi để không làm ô nhiễm nguồn nước chung.
Ở các xã ven sông, sạt lở bờ cũng là chuyện người dân phải lo. Nhiều đoạn bờ sông Hậu, sông Tiền có dòng chảy mạnh, đất bờ yếu. Chính quyền địa phương cắm biển cảnh báo, di dời các hộ ở vùng nguy hiểm, xây kè ở các đoạn xung yếu; người dân được khuyến cáo không xây nhà sát mép sông, không khai thác cát trái phép gần bờ.
Chợ, món ăn và quà mang về từ Lấp Vò
Chợ Lấp Vò ở thị trấn là chợ lớn nhất huyện, bán đủ thứ hàng nông sản, cá đồng, trái cây, đồ gia dụng. Buổi sáng chợ đông nhất, quán ăn sáng phục vụ hủ tiếu, bánh canh, bún, cơm tấm cho người buôn bán. Các chợ xã nhỏ hơn, họp sớm và tan sớm.
Món ăn ở Lấp Vò giống nhiều vùng sông nước khác của Đồng Tháp: cá lóc nướng trui, cá kho tộ, canh chua cá, lẩu mắm, các món từ cá tra, cá basa. Mùa nước nổi có cá linh, bông điên điển như các huyện đầu nguồn. Ngoài ra, khách đi ngang thường dừng mua nem Lai Vung, quýt hồng từ huyện bên cạnh vào mùa Tết.
Quà đặc trưng nhất của Lấp Vò vẫn là chiếu Định Yên: chiếu hoa, chiếu trơn, túi xách, tấm lót bằng lác. Chiếu nhẹ, cuộn gọn, mang đi xa dễ dàng. Khi mua, xem sợi lác đều, màu nhuộm không lem, mép chiếu chắc chắn; hỏi người bán cách giữ chiếu khỏi mốc khi trời ẩm.
Đi Lấp Vò: từ cầu Cao Lãnh tới bến sông Hậu
Từ Cao Lãnh, qua cầu Cao Lãnh là vào đất Lấp Vò; từ Cần Thơ thì qua cầu Vàm Cống. Từ Sa Đéc đi theo quốc lộ 80 về hướng tây cũng tới thị trấn Lấp Vò. Nhờ hai cây cầu, Lấp Vò nằm trên một trong những tuyến đường thuận tiện nhất của vùng giữa hai sông.
Nếu muốn ghé làng chiếu Định Yên, nên rẽ khỏi quốc lộ vào đường xã, hỏi người địa phương đường tới các nhà dệt chiếu. Đường nhỏ, đi xe máy là tiện nhất. Muốn ngắm sông Hậu, có thể đi ra các bến đò ven sông, nhưng luôn cẩn thận ở những đoạn bờ có biển cảnh báo sạt lở.
Lấp Vò hợp để đi kết hợp trong một ngày với Sa Đéc, Lai Vung hoặc Cao Lãnh. Mùa Tết có thể đi vườn quýt Lai Vung, mua chiếu Định Yên, ăn hủ tiếu Sa Đéc trong cùng một chuyến. Nên tính thời gian về, tránh chạy xe đường dài vào ban đêm trên các tuyến đông xe tải.
Từ 1/7/2025: huyện Lấp Vò cũ nay thuộc đâu
Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Đồng Tháp hợp nhất với Tiền Giang thành tỉnh Đồng Tháp mới, trung tâm hành chính ở khu vực Mỹ Tho. Huyện Lấp Vò không còn là đơn vị hành chính từ 1/7/2025; thị trấn Lấp Vò và các xã cũ được ghép thành một số xã mới thuộc tỉnh Đồng Tháp.
Phía bên kia sông Hậu là đất Cần Thơ và An Giang, hai đơn vị cũng thay đổi trong đợt sắp xếp năm 2025, nhưng vẫn là tỉnh, thành khác với Đồng Tháp. Ranh giới tỉnh ở đây vẫn theo dòng sông như trước. Người có đất, có nhà ở hai bên sông cần chú ý tỉnh nào khi làm giấy tờ.
Giấy tờ ghi "huyện Thạnh Hưng" là trước khi chia huyện; ghi "huyện Lấp Vò" là từ đó tới 30/6/2025. Theo nguyên tắc chung, giấy tờ đã cấp vẫn còn giá trị; khi làm thủ tục mới, ghi theo xã mới và hỏi bộ phận một cửa nếu cần xác nhận. Tên Định Yên, Lấp Vò vẫn được dùng trong đời sống và trên sản phẩm làng nghề.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Lấp Vò có từ khi nào?
Theo các tư liệu địa chí, huyện Lấp Vò được lập cuối thập niên 1980 khi huyện Thạnh Hưng chia làm hai huyện Lấp Vò và Lai Vung. Huyện tồn tại tới 30/6/2025, trung tâm là thị trấn Lấp Vò trên quốc lộ 80.
Cầu Vàm Cống nối những đâu?
Cầu Vàm Cống bắc qua sông Hậu, nối huyện Lấp Vò của Đồng Tháp cũ với phía Cần Thơ, thông xe khoảng năm 2019. Cùng với cầu Cao Lãnh qua sông Tiền, cây cầu thay cho hai bến phà cũ trên tuyến từ Cao Lãnh xuống Cần Thơ.
Làng chiếu Định Yên ở đâu?
Làng chiếu Định Yên thuộc xã Định Yên, huyện Lấp Vò của Đồng Tháp cũ. Nghề dệt chiếu từ lác có từ lâu đời, có chợ chiếu riêng; nay làm thêm túi xách, tấm lót, đồ trang trí từ sợi lác.
Tên Lấp Vò có nghĩa là gì?
Dân gian có vài cách kể về tên Lấp Vò, nhưng chưa có cách giải thích nào được giới nghiên cứu thống nhất. Chỉ biết chắc tên Lấp Vò đã là tên chợ, tên vùng từ lâu trước khi được chọn làm tên huyện.
Lấp Vò nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15, đất huyện Lấp Vò cũ thuộc tỉnh Đồng Tháp mới, gồm Đồng Tháp cũ và Tiền Giang cũ. Thị trấn và các xã cũ được ghép thành một số xã mới.
Mua chiếu Định Yên cần chú ý gì?
Nên xem sợi lác đều, màu nhuộm không lem, mép chiếu chắc, hoa văn rõ. Hỏi người bán cách giữ chiếu khỏi mốc khi trời ẩm, phơi chiếu nơi thoáng gió, tránh nắng gắt quá lâu làm bạc màu.