Huyện Lắk là đơn vị cấp huyện của Đắk Lắk cũ ở phía nam, trung tâm là thị trấn Liên Sơn, nằm bên hồ Lắk, hồ nước ngọt tự nhiên lớn của Tây Nguyên. Tên tỉnh Đắk Lắk bắt nguồn từ tên hồ này. Đây là đất của người M'nông với buôn Jun, buôn M'Liêng, cánh đồng lúa rộng và sườn núi Chư Yang Sin. Từ 1/7/2025, huyện không còn là cấp hành chính; địa bàn được sắp xếp thành xã của tỉnh Đắk Lắk mới.
Nhiều người biết hồ Lắk qua ảnh thuyền độc mộc lướt trên mặt nước buổi sớm. Nhưng huyện Lắk còn là vựa lúa, là vùng rừng núi giáp Lâm Đồng, là nơi lưu giữ văn hoá M'nông. Bài này đi qua hồ, buôn, đồng ruộng, núi rừng và cách đọc địa chỉ huyện Lắk cũ sau năm 2025.
Hồ Lắk và cái tên của cả tỉnh
Hồ Lắk nằm cạnh thị trấn Liên Sơn, là hồ nước ngọt tự nhiên, rộng, xung quanh có đồi núi bao bọc. Mặt hồ phẳng lặng vào sáng sớm, ven hồ có lau sậy, súng, bèo, nhiều loài chim nước. Hồ là nguồn nước tưới cho cánh đồng lúa và nguồn cá cho người dân quanh hồ.
Tên tỉnh Darlac thời Pháp, rồi Đắk Lắk sau năm 1975, được cho là bắt nguồn từ tên hồ này. "Đắk" hay "Dak" trong tiếng các dân tộc bản địa là nước, "Lắk" là tên hồ. Như vậy, một huyện nhỏ ở phía nam đã cho cả tỉnh cái tên.
Trên đồi cạnh hồ có Biệt điện Bảo Đại, ngôi nhà nghỉ của vua Bảo Đại khi đi săn ở vùng này. Từ trên đồi nhìn xuống, cả mặt hồ, buôn làng và cánh đồng hiện ra. Đây là điểm dừng quen thuộc của khách đến huyện Lắk.
Hồ Lắk thay đổi theo mùa: mùa mưa nước đầy, mặt hồ mở rộng; mùa khô nước rút, lộ ra bãi cỏ, ruộng ven hồ. Những năm hạn nặng, mực nước hồ xuống thấp, ảnh hưởng tới tưới tiêu và nghề cá của người dân.
Buôn Jun, buôn M'Liêng và văn hoá M'nông
Người M'nông là cư dân lâu đời quanh hồ Lắk. Buôn Jun ở ven hồ là buôn M'nông nổi tiếng, giữ nhiều nhà dài, nhà sàn truyền thống, có thời gắn với nghề nuôi voi. Buôn M'Liêng cũng là một buôn M'nông ven hồ, giữ được nhà cửa và phong tục.
Người M'nông ở vùng hồ Lắk thuộc nhóm M'nông Rlăm, có truyền thống làm ruộng nước ven hồ, khác với nhiều nhóm M'nông làm rẫy ở vùng núi. Thuyền độc mộc khoét từ một thân cây lớn là phương tiện đánh cá, đi lại trên hồ từ xưa.
Cồng chiêng, sử thi, nghề dệt, đan lát, nấu rượu cần là những nét văn hoá M'nông còn được giữ ở các buôn quanh hồ. Nhiều buôn đã tham gia làm du lịch cộng đồng, đón khách nghỉ nhà dài, chèo thuyền, nghe chiêng.
Khi đến buôn, khách nên tôn trọng nhà chủ, hỏi trước khi chụp ảnh, không trèo lên voi hay thuyền khi chưa được hướng dẫn. Các lễ của buôn như cúng bến nước, mừng lúa mới là dịp quý, nên hỏi trước để biết có được tham dự hay không.
Thị trấn Liên Sơn và các xã trước 7/2025
Thị trấn Liên Sơn là trung tâm huyện Lắk, nằm bên bờ hồ, có chợ, cơ quan, trường học, trung tâm y tế. Quốc lộ 27 đi qua thị trấn, nối Buôn Ma Thuột với Lâm Đồng. Phố xá nhỏ, yên, nhịp sống chậm hơn nhiều so với thành phố.
Các xã của huyện Lắk trước 7/2025 gồm Bông Krang, Buôn Tría, Buôn Triết, Đắk Liêng, Đắk Nuê, Đắk Phơi, Ea R'Bin, Krông Nô, Nam Ka, Yang Tao. Tên xã phần lớn là tiếng M'nông, Ê Đê, phản ánh vùng đất của các buôn bản địa.
Xã Krông Nô của huyện Lắk là một xã, khác với huyện Krông Nô của Đắk Nông cũ ở bên kia sông. Đây là chỗ dễ nhầm khi tra địa chỉ, nên ghi rõ "xã Krông Nô, huyện Lắk" khi nói về địa chỉ cũ.
Các xã phía bắc như Buôn Tría, Buôn Triết, Đắk Liêng có nhiều ruộng lúa ven sông, đông dân. Các xã phía nam, phía đông như Bông Krang, Yang Tao, Đắk Phơi nằm sát chân núi, nhiều rừng, dân thưa, đường khó đi hơn.
Cánh đồng lúa và sông Krông Ana
Cùng với Krông A Na, huyện Lắk là vựa lúa của Đắk Lắk cũ. Cánh đồng ven sông Krông Ana và quanh hồ Lắk bằng phẳng, đất phù sa, có nước từ hồ và sông. Người dân làm hai vụ lúa mỗi năm, xen thêm rau màu.
Mùa lúa chín, cánh đồng Lắk vàng rực dưới chân núi, là cảnh nhiều người chụp ảnh khi đi qua quốc lộ 27. Máy gặt, máy cày đã thay phần lớn sức trâu, nhưng ở một số buôn vẫn còn cảnh gặt tay, phơi lúa trên sân nhà sàn.
Sông Krông Ana chảy qua phía bắc huyện, nhận nước từ vùng núi Krông Bông, Lắk. Mùa mưa, nước sông lên, có năm ngập ruộng, ngập đường ở vùng trũng. Người dân quen chuẩn bị trước mùa lũ, thu hoạch sớm và theo dõi thông báo của chính quyền.
Ngoài lúa, người dân trồng ngô, đậu, cà phê ở vùng đất cao hơn, nuôi cá ở hồ, ao, chăn nuôi gia súc. Một số hộ làm thêm nghề đan lát, dệt thổ cẩm, chèo thuyền phục vụ khách du lịch.
Núi rừng phía nam và vùng giáp Lâm Đồng
Phía nam và đông nam huyện Lắk là vùng núi, một phần thuộc Vườn quốc gia Chư Yang Sin, giáp tỉnh Lâm Đồng. Rừng ở đây là rừng đầu nguồn, giữ nước cho sông Krông Ana và hồ Lắk.
Xã Nam Ka có khu bảo tồn rừng, nhiều sông suối, thác ghềnh, nằm ở vùng giáp ranh với Đắk Nông cũ. Đường vào các xã vùng núi nhiều dốc, cua, mùa mưa dễ sạt lở.
Người dân các xã chân núi sống gắn với rừng: lấy măng, mật ong, cây thuốc, chăn nuôi, làm rẫy ở vùng đệm. Nhiều chương trình giao khoán bảo vệ rừng giúp người dân có thêm thu nhập và giữ được rừng.
Quốc lộ 27 từ Liên Sơn đi về phía nam vượt núi sang Lâm Đồng, qua những đoạn đèo dài, rừng hai bên. Đây là tuyến đường đẹp nhưng cần lái xe cẩn thận, nhất là khi trời mưa hoặc sương mù.
Đến huyện Lắk: đi lại và lưu trú
Từ Buôn Ma Thuột, đi theo quốc lộ 27 về phía nam qua vùng Cư Kuin, Krông A Na là tới thị trấn Liên Sơn, mất khoảng hơn một giờ xe. Xe khách tuyến Buôn Ma Thuột – Đà Lạt chạy qua đây, cũng có xe dịch vụ, xe buýt nội tỉnh.
Ở Liên Sơn và các buôn ven hồ có nhà nghỉ, homestay nhà dài, quán ăn. Mùa lễ hội, cuối tuần có thể đông khách, nên hỏi trước chỗ ở. Ở nhà dài trong buôn là trải nghiệm đáng có, nhưng cần tôn trọng quy tắc của chủ nhà.
Chèo thuyền độc mộc trên hồ Lắk là hoạt động quen thuộc của khách. Nên đi cùng người chèo của buôn, mặc áo phao nếu có, không đứng lên giữa thuyền, và tránh ra hồ khi trời có gió lớn hoặc giông.
Món ăn ở huyện Lắk có cá hồ nướng, canh chua cá, gà nướng, cơm lam, các món măng và rau rừng của người M'nông. Rượu cần thường được mời trong các buổi giao lưu, khách uống theo lượt, không cần uống nhiều.
Voi nhà ở hồ Lắk và chuyện chăm sóc voi
Vùng hồ Lắk từng có nhiều voi nhà, gắn với nghề săn bắt và thuần dưỡng voi của người M'nông. Voi dùng để kéo gỗ, chở hàng, đi lại trong rừng, và là tài sản lớn của các gia đình trong buôn. Lễ cúng sức khoẻ cho voi là dịp quan trọng hằng năm.
Ngày nay số voi nhà ở huyện Lắk đã giảm nhiều. Voi già, voi cái ít sinh sản trong điều kiện nuôi, trong khi việc săn bắt voi rừng đã chấm dứt từ lâu. Các chương trình bảo tồn khuyến khích chủ voi cho voi nghỉ ngơi, ăn trong rừng, hạn chế cho voi chở khách.
Một số buôn ven hồ chuyển sang cho khách quan sát voi ăn, tắm, đi bộ cùng voi thay vì cưỡi. Khách đến nên hỏi trước hình thức tham quan, tránh những nơi bắt voi làm việc quá sức, và giữ khoảng cách an toàn vì voi vẫn là con vật lớn, có thể phản ứng bất ngờ.
Câu chuyện về voi ở hồ Lắk được các nghệ nhân lớn tuổi kể lại cho con cháu: cách gọi voi, cách chữa bệnh cho voi, những chuyến vào rừng dài ngày. Lưu giữ những câu chuyện này cũng là cách giữ một phần ký ức của người M'nông.
Huyện Lắk cũ sau ngày 1/7/2025
Từ 1/7/2025, huyện Lắk không còn là cấp hành chính. Thị trấn Liên Sơn và các xã cũ được sắp xếp thành một số xã mới lớn hơn, trực thuộc tỉnh Đắk Lắk. Khu trung tâm Liên Sơn bên hồ vẫn là nơi tập trung dân cư, buôn bán.
Phía tây nam huyện Lắk giáp vùng Đắk Nông cũ, nay thuộc tỉnh Lâm Đồng mới; phía nam giáp vùng núi Lâm Đồng cũ, nay cũng thuộc Lâm Đồng mới. Như vậy, huyện Lắk cũ nằm ở ranh giới giữa hai tỉnh mới Đắk Lắk và Lâm Đồng.
Khi ghi địa chỉ, nên ghi tên xã mới, tỉnh Đắk Lắk, kèm chú thích tên xã cũ và huyện Lắk. Với địa chỉ ở xã Krông Nô cũ, càng nên ghi rõ huyện Lắk để khỏi nhầm với huyện Krông Nô của Đắk Nông cũ.
Hồ Lắk, Biệt điện Bảo Đại, các buôn du lịch cộng đồng vẫn hoạt động như trước. Tên xã mới nên tra danh sách chính thức của tỉnh hoặc hỏi ủy ban xã nơi cư trú.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Lắk cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Lắk cũ thuộc tỉnh Đắk Lắk mới, gồm Đắk Lắk cũ và Phú Yên cũ, theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Thị trấn Liên Sơn và các xã cũ được sắp xếp lại thành xã mới.
Tên tỉnh Đắk Lắk có liên quan tới hồ Lắk không?
Có. Tên tỉnh Darlac thời Pháp, rồi Đắk Lắk sau năm 1975, được cho là bắt nguồn từ tên hồ Lắk ở huyện Lắk. Chữ "Đắk" trong tiếng các dân tộc bản địa là nước, "Lắk" là tên hồ.
Buôn Jun ở đâu?
Buôn Jun nằm ven hồ Lắk, gần thị trấn Liên Sơn, là buôn của người M'nông giữ nhiều nhà dài truyền thống. Buôn đón khách tham quan, nghỉ nhà dài, chèo thuyền độc mộc trên hồ.
Xã Krông Nô của huyện Lắk và huyện Krông Nô có giống nhau không?
Không. Xã Krông Nô là một xã của huyện Lắk cũ thuộc Đắk Lắk, còn huyện Krông Nô là huyện của Đắk Nông cũ, nay thuộc Lâm Đồng. Khi tra địa chỉ cần ghi rõ xã hay huyện.
Đi từ Buôn Ma Thuột tới hồ Lắk thế nào?
Đi theo quốc lộ 27 về phía nam là tới thị trấn Liên Sơn bên hồ Lắk, mất khoảng hơn một giờ xe. Xe khách tuyến đi Đà Lạt chạy qua đây, cũng có xe dịch vụ và xe buýt nội tỉnh.
Chèo thuyền trên hồ Lắk cần lưu ý gì?
Nên đi cùng người chèo của buôn, mặc áo phao nếu có, ngồi yên giữa thuyền, không đứng lên. Tránh ra hồ khi trời gió lớn, giông. Trẻ nhỏ cần có người lớn giữ suốt chuyến đi.