Huyện Krông Búk là đơn vị cấp huyện của Đắk Lắk cũ ở phía bắc Buôn Ma Thuột, trên quốc lộ 14. Đây là huyện gốc: Krông Năng tách ra từ Krông Búk trong thập niên 1980, thị xã Buôn Hồ tách ra năm 2008; sau đó trung tâm huyện dời về vùng Pơng Drang. Từ 1/7/2025, huyện không còn là cấp hành chính; địa bàn được sắp xếp thành xã của tỉnh Đắk Lắk mới.
Ít huyện nào ở Đắk Lắk cũ trải qua nhiều lần chia tách như Krông Búk. Mỗi lần tách là một lần đổi tên trên giấy tờ của người dân. Bài này lần lại các lần chia tách, mô tả vùng đất còn lại sau năm 2008, cây cà phê, đời sống dọc quốc lộ, và cách đọc địa chỉ Krông Búk cũ.
Ba lần đổi phạm vi của Krông Búk
Sau năm 1975, Krông Búk là một huyện rộng ở phía bắc tỉnh Đắk Lắk, trải từ vùng giáp Cư M'gar ở phía tây sang tận vùng đồi phía đông bắc giáp Phú Yên. Trung tâm huyện là thị trấn Buôn Hồ, nằm trên quốc lộ 14, đã là nơi tập trung dân cư, buôn bán từ trước đó.
Lần chia tách đầu tiên diễn ra trong thập niên 1980, khi phần phía đông của Krông Búk được tách ra lập huyện Krông Năng. Từ đó, Krông Búk thu hẹp về vùng dọc quốc lộ 14 và phía tây, với trung tâm vẫn ở Buôn Hồ.
Năm 2008, thị trấn Buôn Hồ và một số xã quanh đó được tách ra lập thị xã Buôn Hồ. Krông Búk mất trung tâm cũ, phải dời huyện lỵ về vùng Pơng Drang ở phía tây nam thị xã. Huyện còn lại các xã bao quanh Buôn Hồ, có hình dạng khá đặc biệt: thị xã nằm gần như lọt giữa huyện.
Ba lần thay đổi này khiến cùng một mảnh đất có thể mang ba kiểu địa chỉ trên giấy tờ qua các thời kỳ: huyện Krông Búk trước khi tách, huyện Krông Năng hoặc thị xã Buôn Hồ sau khi tách, rồi xã mới thuộc tỉnh Đắk Lắk từ 1/7/2025. Người làm hồ sơ cần đối chiếu theo năm cấp giấy.
Các xã của Krông Búk sau năm 2008
Sau khi tách Buôn Hồ, Krông Búk gồm các xã Pơng Drang, Cư Né, Chư Kbô, Cư Pơng, Ea Sin, Ea Ngai, Tân Lập. Huyện không có thị trấn; trung tâm hành chính đặt ở xã Pơng Drang, dần hình thành khu dân cư, chợ, trường học.
Các xã phía tây như Pơng Drang, Ea Ngai, Tân Lập giáp Cư M'gar, Buôn Hồ, đất đỏ, nhiều vườn cà phê, hồ tiêu. Các xã phía bắc, phía đông như Cư Né, Chư Kbô, Ea Sin, Cư Pơng có nhiều buôn Ê Đê, đất đồi, một phần rừng.
Do Buôn Hồ nằm lọt giữa, nhiều người dân Krông Búk đi chợ, khám bệnh, học hành ở Buôn Hồ thay vì ở trung tâm huyện. Quan hệ giữa huyện và thị xã vì thế rất gắn bó, nhiều gia đình có người ở cả hai bên.
Quốc lộ 14 chạy qua phía tây huyện, nối với Buôn Hồ và Ea H'Leo. Các xã nằm trên quốc lộ có dân cư đông hơn, nhiều cửa hàng, đại lý nông sản. Các xã xa quốc lộ yên tĩnh hơn, chủ yếu là vườn và buôn.
Cà phê trên đất đỏ phía bắc
Krông Búk nằm trên vùng đất đỏ bazan rộng phía bắc tỉnh cũ, thuận lợi cho cà phê vối. Vườn cà phê ở đây nhiều nơi đã có từ thời nông trường, qua nhiều đợt tái canh. Mùa hoa cà phê sau những cơn mưa đầu tiên của năm, cả vùng trắng xoá, thơm ngát.
Người trồng cà phê ở Krông Búk quen với vòng tưới mùa khô: sau Tết, tưới đợt đầu cho hoa nở, rồi tưới thêm vài đợt để giữ quả. Mỗi đợt tưới phụ thuộc vào nguồn nước giếng, ao, hồ. Năm hạn, nhiều vườn không đủ nước, năng suất giảm mạnh.
Hồ tiêu, sầu riêng, bơ được trồng xen trong vườn cà phê ở nhiều hộ. Một số hợp tác xã, tổ hợp tác trồng cà phê theo hướng bền vững, có chứng nhận, giúp bán được giá tốt hơn. Nhiều thanh niên trở về quê làm cà phê chế biến, rang xay quy mô nhỏ.
Ngoài cây công nghiệp, các xã có buôn Ê Đê trồng lúa rẫy, ngô, rau, chăn nuôi bò, heo. Một phần đất rừng ở phía đông được giao cho hộ gia đình, cộng đồng bảo vệ, trồng rừng sản xuất.
Buôn Ê Đê và làng của người đến lập nghiệp
Các buôn Ê Đê ở Krông Búk có từ trước khi có huyện, sống dọc các suối, giữ nhà dài, bến nước, cồng chiêng. Tên các xã như Cư Né, Chư Kbô, Ea Sin, Cư Pơng, Pơng Drang đều có gốc từ tiếng Ê Đê, cho thấy đây là vùng đất của các buôn bản địa.
Sau năm 1975, người Kinh và đồng bào các dân tộc phía Bắc vào Krông Búk lập nghiệp, sống ở các thôn mới, khu nông trường cũ. Xã Tân Lập mang tên Việt là dấu vết của giai đoạn này.
Các lễ của buôn Ê Đê như cúng bến nước, mừng lúa mới, bỏ mả vẫn được tổ chức theo mùa. Người Kinh, người các dân tộc phía Bắc cũng giữ Tết, giỗ, lễ hội riêng. Sự đan xen này làm Krông Búk có nhịp lễ hội quanh năm.
Người mới đến thuê đất, mua vườn gần buôn nên làm quen với già làng, trưởng buôn, tìm hiểu luật tục, ranh giới đất rẫy truyền thống. Nhiều tranh chấp đất ở Tây Nguyên bắt đầu từ việc không hiểu rõ ranh giới này.
Một năm của người làm cà phê ở Krông Búk
Lịch làm vườn ở Krông Búk bắt đầu ngay sau mùa thu hoạch cuối năm. Tháng 1, tháng 2 người ta cắt cành, dọn vườn, chuẩn bị nước. Khi trời nắng hanh đủ lâu, đợt tưới đầu tiên được bơm vào gốc, vài ngày sau hoa nở trắng, mùi thơm lan khắp xóm, ong kéo đến từng đàn.
Từ tháng 3 tới tháng 4 là cao điểm mùa khô. Nhà nào cũng tính từng giờ bơm nước, chia lượt giếng với hàng xóm, có năm phải thuê xe chở nước. Đây cũng là lúc giá điện, giá dầu chạy máy bơm ảnh hưởng thẳng tới túi tiền người làm vườn.
Khi mùa mưa đến khoảng tháng 5, vườn được bón phân, làm cỏ, tỉa chồi. Những tháng giữa năm là thời gian nông nhàn tương đối, nhiều người đi làm thuê, chạy xe, buôn bán thêm. Trẻ con nghỉ hè cũng phụ cha mẹ nhặt cỏ, dọn rãnh thoát nước.
Từ tháng 10, quả chín đỏ dần, cả nhà và người làm thuê ra vườn hái. Sân phơi phủ kín cà phê, buổi tối người ta che bạt phòng mưa. Bán cà phê xong, trả nợ phân bón, sửa nhà, sắm Tết là những việc diễn ra gần như cùng lúc, trước khi một vòng mới lại bắt đầu.
Nhịp năm như thế khiến các sự kiện của gia đình, của buôn, của thôn ở Krông Búk thường xếp quanh mùa vụ: cưới hỏi sau mùa cà phê, sửa nhà vào mùa khô, lễ của buôn sau thu hoạch. Người từ nơi khác đến làm ăn nên biết lịch này để hẹn việc đúng lúc.
Đi lại ở Krông Búk
Từ Buôn Ma Thuột đi theo quốc lộ 14 về phía bắc qua Cư M'gar là tới vùng Krông Búk, rồi Buôn Hồ. Trung tâm Pơng Drang nằm gần quốc lộ, đi từ thành phố mất khoảng hơn một giờ xe.
Từ Buôn Hồ có các đường liên xã toả đi các xã của Krông Búk ở cả hai phía đông và tây. Nhiều đoạn đường đã được bê tông hoá, nhưng vẫn còn đường đất đỏ vào sâu trong vườn, mùa mưa trơn, mùa khô bụi.
Xe tải chở cà phê, phân bón, vật tư chạy nhiều trên quốc lộ và đường liên xã, nhất là mùa thu hoạch. Người đi xe máy nên đi chậm, chú ý ở các khúc cua, ngã ba ra vào vườn.
Người đi tìm địa chỉ ở Krông Búk nên hỏi kỹ: một nơi có thể đã thuộc Buôn Hồ, Krông Năng hay Krông Búk tuỳ thời kỳ. Hỏi tên thôn, buôn và tên xã cũ là cách chắc chắn nhất để tìm đúng chỗ. Người giao hàng lâu năm trong vùng thường thuộc tên thôn hơn tên xã, nên ghi thêm tên thôn là rất có ích.
Krông Búk cũ sau ngày 1/7/2025
Từ 1/7/2025, huyện Krông Búk không còn là cấp hành chính. Các xã cũ được sắp xếp thành một số xã mới lớn hơn, trực thuộc tỉnh Đắk Lắk. Vì Krông Búk bao quanh Buôn Hồ, một số xã cũ của huyện có thể được nhập cùng phường, xã của Buôn Hồ cũ tuỳ theo phương án sắp xếp.
Tên xã mới cụ thể nên tra danh sách chính thức của tỉnh hoặc hỏi ủy ban xã nơi cư trú. Với vùng có lịch sử chia tách phức tạp như Krông Búk, càng nên kiểm tra kỹ trước khi ghi địa chỉ lên giấy tờ quan trọng.
Khi ghi địa chỉ, nên ghi tên xã mới, tỉnh Đắk Lắk, kèm chú thích tên xã cũ và huyện Krông Búk. Với giấy tờ cũ hơn năm 2008 hoặc trước khi tách Krông Năng, có thể cần ghi thêm tên đơn vị khi đó để cơ quan đối chiếu.
Các giao dịch đất đai, hợp đồng làm trước đó vẫn có giá trị. Khi sang tên, đăng ký biến động, cơ quan đất đai sẽ cập nhật theo tên xã mới. Người dân có thắc mắc nên hỏi bộ phận một cửa của ủy ban xã.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Krông Búk cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Krông Búk cũ thuộc tỉnh Đắk Lắk mới, gồm Đắk Lắk cũ và Phú Yên cũ, theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Các xã cũ được sắp xếp lại thành xã mới.
Krông Búk từng gồm những vùng nào?
Trước khi chia tách, Krông Búk gồm cả vùng nay là huyện Krông Năng và thị xã Buôn Hồ. Krông Năng tách ra trong thập niên 1980, Buôn Hồ tách ra năm 2008. Phần còn lại là huyện Krông Búk tới tháng 6/2025.
Trung tâm huyện Krông Búk ở đâu?
Trước năm 2008, trung tâm huyện là thị trấn Buôn Hồ. Sau khi Buôn Hồ tách thành thị xã, trung tâm huyện dời về xã Pơng Drang. Krông Búk sau năm 2008 không có thị trấn.
Vì sao địa chỉ ở Krông Búk dễ nhầm?
Do nhiều lần chia tách, một mảnh đất có thể từng thuộc Krông Búk, rồi Krông Năng hoặc Buôn Hồ, rồi xã mới thuộc tỉnh Đắk Lắk. Thị xã Buôn Hồ nằm lọt giữa huyện cũng làm việc định vị khó hơn.
Krông Búk trồng gì nhiều?
Krông Búk chủ yếu trồng cà phê vối trên đất đỏ bazan, xen hồ tiêu, sầu riêng, bơ. Các xã có buôn Ê Đê trồng thêm lúa rẫy, ngô, rau và chăn nuôi bò, heo.
Giấy tờ ghi huyện Krông Búk còn dùng được không?
Giấy tờ cấp trước đây vẫn có giá trị theo thời điểm cấp. Khi làm thủ tục mới, cơ quan sẽ ghi theo tên xã mới của tỉnh Đắk Lắk. Có thể xin xác nhận tại ủy ban xã nơi cư trú nếu cần.