Huyện Krông Bông là đơn vị cấp huyện của Đắk Lắk cũ ở phía đông nam, trung tâm là thị trấn Krông Kmar, nằm dưới chân khối núi Chư Yang Sin, nơi có Vườn quốc gia Chư Yang Sin. Đây là huyện núi, nhiều rừng, dân cư gồm người M'nông, Ê Đê và đông đồng bào phía Bắc vào lập nghiệp. Từ 1/7/2025, huyện không còn là cấp hành chính; địa bàn được sắp xếp thành xã của tỉnh Đắk Lắk mới.
Khác với cao nguyên bằng quanh Buôn Ma Thuột, Krông Bông là vùng núi cao, thung lũng hẹp, nhiều suối thác. Đỉnh Chư Yang Sin, nơi cao nhất của tỉnh cũ, nằm ở ranh giới huyện. Bài này đi qua địa thế, rừng núi, con người, nông nghiệp vùng núi và cách đọc địa chỉ Krông Bông cũ.
Huyện núi ở phía đông nam Đắk Lắk cũ
Krông Bông nằm ở phía đông nam tỉnh Đắk Lắk cũ. Phía bắc là vùng Krông Pắc, Ea Kar, phía tây là Cư Kuin, Krông A Na, phía nam là huyện Lắk và vùng núi giáp Lâm Đồng, phía đông là M'Đrắk và vùng giáp Khánh Hòa. Đây là huyện có nhiều núi nhất tỉnh cũ.
Tên Krông Bông lấy theo tên một dòng sông trong vùng, chữ "krông" là sông. Sông suối ở Krông Bông phần lớn chảy về sông Krông Ana ở phía tây. Mùa mưa, các dòng suối dâng nhanh, đổ thành nhiều thác lớn nhỏ trên đường xuống thung lũng.
Địa hình Krông Bông cao dần từ bắc xuống nam, từ tây sang đông. Phía nam và đông nam là khối núi Chư Yang Sin với những ngọn núi cao trên 2.000 m, rừng già bao phủ. Phía bắc là thung lũng rộng hơn, đất bằng ven sông, nơi tập trung dân cư và ruộng lúa.
Khí hậu Krông Bông mát hơn vùng cao nguyên trung tâm, mưa nhiều hơn, mùa mưa có thể kéo dài. Đêm mùa đông lạnh, sương mù dày trong thung lũng. Đường lên các xã vùng cao nhiều dốc, cua, dễ sạt lở khi mưa lớn.
Thị trấn Krông Kmar và các xã trước 7/2025
Thị trấn Krông Kmar là trung tâm huyện, nằm trong thung lũng giữa núi. Đây là nơi đặt các cơ quan, chợ, trường học, trung tâm y tế. Gần thị trấn có thác Krông Kmar, một điểm nghỉ chân quen thuộc của người dân và khách qua đường.
Các xã của Krông Bông trước 7/2025 gồm Cư Pui, Yang Mao, Hòa Phong, Hòa Sơn, Hòa Lễ, Hòa Thành, Hòa Tân, Khuê Ngọc Điền, Ea Trul, Cư Kty, Dang Kang, Yang Reh, Cư Drăm. Các xã mang tên M'nông, Ê Đê như Yang Mao, Cư Pui, Cư Drăm ở vùng núi cao, các xã tên Việt như Hòa Sơn, Hòa Lễ ở vùng thung lũng.
Các xã vùng cao như Yang Mao, Cư Pui, Cư Drăm nằm sát chân núi Chư Yang Sin, đường đi khó, dân cư thưa, nhiều buôn của người M'nông, Ê Đê và làng của đồng bào phía Bắc. Các xã thung lũng gần thị trấn đông dân hơn, đường sá tốt hơn.
Một số xã của Krông Bông được lập mới trong các năm 1990, 2000 khi dân số tăng do di dân. Vì vậy, người có giấy tờ cũ có thể thấy tên xã khác hiện nay, nên đối chiếu theo năm cấp giấy để hiểu đúng.
Núi Chư Yang Sin và vườn quốc gia
Khối núi Chư Yang Sin là nơi cao nhất của Đắk Lắk cũ, đỉnh chính cao khoảng hơn 2.400 m. Núi nằm trên ranh giới giữa Krông Bông và Lắk, sườn phía nam đổ về vùng Lâm Đồng. Từ thung lũng Krông Kmar nhìn lên, đỉnh núi thường bị mây che phủ.
Vườn quốc gia Chư Yang Sin bảo vệ rừng nguyên sinh trên khối núi này, gồm rừng lá rộng thường xanh, rừng lá kim, rừng hỗn giao. Đây là nơi sinh sống của nhiều loài thú, chim quý hiếm của Tây Nguyên, cũng là nơi giữ nước đầu nguồn cho sông Krông Ana.
Leo núi Chư Yang Sin là hành trình dài, nhiều ngày, đòi hỏi sức khoẻ, kỹ năng và người dẫn đường địa phương. Người muốn leo phải làm thủ tục với ban quản lý vườn quốc gia, đi theo tuyến được phép. Tự ý vào rừng rất dễ lạc, nguy hiểm khi thời tiết thay đổi.
Người dân các xã chân núi sống gắn với rừng: lấy măng, mật ong, cây thuốc theo mùa, chăn nuôi, làm rẫy ở vùng đệm. Nhiều chương trình giao khoán bảo vệ rừng cho hộ gia đình, cộng đồng buôn đã được triển khai để vừa giữ rừng vừa có thu nhập cho dân.
Người M'nông, Ê Đê và đồng bào phía Bắc ở Krông Bông
Người M'nông và Ê Đê là cư dân lâu đời ở Krông Bông, sống thành buôn dọc thung lũng, ven suối. Nhà sàn, cồng chiêng, nghề dệt, đan lát vẫn được giữ ở nhiều buôn. Lễ cúng bến nước, lễ mừng lúa mới, lễ cúng sức khoẻ là những dịp cả buôn tụ họp.
Từ sau năm 1975, Krông Bông đón rất nhiều đồng bào Tày, Nùng, Dao, Thái, H'Mông từ các tỉnh phía Bắc vào lập nghiệp, cả theo kế hoạch lẫn tự do. Ở nhiều xã, số đồng bào phía Bắc còn đông hơn người bản địa, mang theo nhà sàn kiểu Việt Bắc, ruộng bậc thang nhỏ, chợ phiên.
Người Kinh ở Krông Bông chủ yếu sống ở thị trấn và các xã thung lũng, làm ruộng, buôn bán, làm công chức. Sự đa dạng dân tộc khiến Krông Bông có nhiều lễ hội, nhiều kiểu ẩm thực: từ cơm lam, gà nướng của người Ê Đê tới thịt lợn gác bếp, rượu ngô của người Tày, Nùng.
Đi chợ phiên ở các xã vùng cao Krông Bông, người ta có thể nghe năm sáu thứ tiếng khác nhau. Người mới đến nên tôn trọng phong tục từng cộng đồng, hỏi trước khi chụp ảnh, và nhờ người địa phương giới thiệu khi muốn vào buôn, vào làng.
Lúa thung lũng, cà phê sườn đồi và rừng đầu nguồn
Nông nghiệp Krông Bông dựa vào ba vùng đất: ruộng lúa ở thung lũng ven sông, vườn cà phê, cây ăn quả trên sườn đồi thấp, và rẫy ở vùng cao. Ruộng lúa tập trung ở các xã quanh thị trấn và dọc sông, làm hai vụ nhờ nước suối.
Cà phê ở Krông Bông được trồng chủ yếu ở các xã có đất đỏ phía bắc, phía tây huyện. Vùng núi cao hơn ở phía nam có điều kiện mát, một số nơi đã thử trồng cà phê chè, cây ăn quả ôn đới, rau. Ngô, sắn, đậu là cây trồng quen thuộc trên rẫy.
Rừng chiếm phần lớn diện tích huyện. Nghề trồng rừng, bảo vệ rừng, thu hái lâm sản phụ là nguồn sống của nhiều gia đình vùng cao. Việc giữ rừng đầu nguồn ở Krông Bông có ý nghĩa với cả vùng hạ lưu sông Krông Ana như Krông A Na, Lắk.
Mùa mưa, sạt lở đất, lũ quét là mối lo của người dân vùng núi. Người sống ven suối, chân đồi dốc thường được chính quyền vận động di dời khi có cảnh báo mưa lớn. Người đi đường nên theo dõi thông báo, tránh đi qua các đoạn đèo, ngầm tràn khi trời mưa to.
Thác Krông Kmar và những điểm dừng chân trong thung lũng
Thác Krông Kmar nằm gần thị trấn, nước đổ qua nhiều tầng đá giữa rừng cây. Mùa mưa thác lớn, tiếng nước vang xa; mùa khô nước ít hơn nhưng dễ đi lại, có thể ngồi trên các tảng đá nghỉ chân. Người dân trong huyện hay đưa gia đình ra đây vào cuối tuần.
Ngoài thác Krông Kmar, các xã vùng cao còn nhiều thác, suối nhỏ chưa được làm lối đi, chủ yếu người địa phương biết. Muốn đến những nơi này nên nhờ người trong buôn dẫn đường, không đi một mình, và tránh tuyệt đối lúc trời mưa lớn vì nước suối lên rất nhanh.
Trong thung lũng, những cánh đồng lúa nhỏ dưới chân núi, nhà sàn của người M'nông, Tày nằm rải rác ven suối tạo nên khung cảnh yên bình. Người thích chụp ảnh có thể đi vào sáng sớm, khi sương còn phủ trên ruộng và khói bếp bay lên từ các mái nhà.
Đường tới Krông Bông và những điều cần biết
Từ Buôn Ma Thuột, đường tới thị trấn Krông Kmar đi theo hướng đông nam qua vùng Cư Kuin, Krông Pắc, phần lớn là tỉnh lộ. Thời gian đi mất hơn một giờ xe tuỳ đường. Xe khách, xe dịch vụ chạy tuyến thành phố – Krông Kmar mỗi ngày.
Từ Krông Bông có đường xuyên núi sang Lâm Đồng ở phía nam, một phần của tuyến đường Trường Sơn Đông. Tuyến này đi qua vùng rừng núi vắng, nhiều dốc và cua, cảnh đẹp nhưng cần xe tốt, lái cẩn thận. Mùa mưa có thể sạt lở, nên hỏi tình trạng đường trước khi đi.
Các đường lên xã vùng cao như Yang Mao, Cư Pui, Cư Drăm nhiều đoạn dốc, ngầm tràn qua suối. Mùa mưa nước suối lên nhanh, không nên cố vượt ngầm khi nước chảy xiết. Hỏi người địa phương trước khi đi.
Thị trấn Krông Kmar có nhà nghỉ, quán ăn, chợ, cây xăng. Ra khỏi thị trấn, dịch vụ thưa dần. Người đi khám phá vùng núi nên chuẩn bị nước, đồ ăn, áo mưa, áo ấm, và báo hành trình cho người quen.
Krông Bông cũ sau ngày 1/7/2025
Từ 1/7/2025, huyện Krông Bông không còn là cấp hành chính. Thị trấn Krông Kmar và các xã cũ được sắp xếp thành một số xã mới lớn hơn, trực thuộc tỉnh Đắk Lắk. Khu trung tâm Krông Kmar vẫn là nơi tập trung dân cư, buôn bán của vùng thung lũng.
Với huyện núi, xã mới có thể trải rất rộng, người dân ở thôn, buôn xa có thể phải đi xa hơn để tới trụ sở. Nên xem thông báo của ủy ban xã về điểm tiếp dân, lịch làm việc, và hỏi về các thủ tục làm được qua mạng để đỡ phải đi lại.
Khi ghi địa chỉ, nên ghi tên xã mới, tỉnh Đắk Lắk, kèm tên xã cũ và huyện Krông Bông. Tên xã mới nên tra danh sách chính thức của tỉnh hoặc hỏi ủy ban xã nơi cư trú.
Vườn quốc gia Chư Yang Sin vẫn hoạt động theo đơn vị quản lý riêng. Các hợp đồng giao khoán bảo vệ rừng đã ký trước đó vẫn tiếp tục theo thoả thuận, người dân có thắc mắc nên hỏi ban quản lý vườn và ủy ban xã mới.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Krông Bông cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Krông Bông cũ thuộc tỉnh Đắk Lắk mới, gồm Đắk Lắk cũ và Phú Yên cũ, theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Thị trấn Krông Kmar và các xã cũ được sắp xếp lại thành xã mới.
Thị trấn trung tâm của Krông Bông là gì?
Trung tâm huyện Krông Bông trước 7/2025 là thị trấn Krông Kmar, nằm trong thung lũng giữa núi. Gần thị trấn có thác Krông Kmar, điểm nghỉ chân quen thuộc của người dân và khách qua đường.
Núi Chư Yang Sin cao bao nhiêu?
Đỉnh chính của khối núi Chư Yang Sin cao khoảng hơn 2.400 m, là nơi cao nhất của Đắk Lắk cũ. Núi nằm trên ranh giới Krông Bông và Lắk, được bảo vệ trong Vườn quốc gia Chư Yang Sin.
Leo núi Chư Yang Sin cần chuẩn bị gì?
Leo Chư Yang Sin là hành trình nhiều ngày, cần sức khoẻ, kỹ năng và người dẫn đường địa phương. Phải làm thủ tục với ban quản lý vườn quốc gia và đi theo tuyến được phép, không tự ý vào rừng.
Krông Bông có những dân tộc nào?
Krông Bông có người M'nông, Ê Đê là cư dân lâu đời, người Kinh, và rất đông đồng bào Tày, Nùng, Dao, Thái, H'Mông từ phía Bắc vào lập nghiệp sau năm 1975. Chợ phiên vùng cao có thể nghe nhiều thứ tiếng.
Từ Krông Bông có đường đi Lâm Đồng không?
Có. Từ Krông Bông có đường xuyên núi sang Lâm Đồng ở phía nam, đi qua vùng rừng núi nhiều dốc, cua. Mùa mưa có thể sạt lở, nên hỏi tình trạng đường trước khi đi và dùng xe tốt.