Huyện Krông A Na là đơn vị cấp huyện của Đắk Lắk cũ ở phía tây nam Buôn Ma Thuột, trung tâm là thị trấn Buôn Trấp, nằm ven sông Krông Ana. Đây là vựa lúa lớn của tỉnh cũ và có thác Dray Nur trên dòng Sêrêpôk. Năm 2007, phần phía đông huyện được tách lập huyện Cư Kuin. Từ 1/7/2025, huyện không còn là cấp hành chính; địa bàn được sắp xếp thành xã của tỉnh Đắk Lắk mới.
Tên huyện viết là Krông A Na trên văn bản hành chính, còn tên sông và nhiều giấy tờ thường viết liền Krông Ana. Bài này đi qua tên gọi, lần tách huyện, cánh đồng Buôn Trấp, thác Dray Nur, đời sống ven sông và cách đọc địa chỉ Krông A Na cũ sau năm 2025.
Krông A Na, Krông Ana: một dòng sông, hai cách viết
Krông Ana là tên dòng sông chảy từ vùng núi phía đông nam qua Krông Bông, Lắk, Krông A Na rồi gặp sông Krông Nô ở vùng giáp Đắk Nông để thành sông Sêrêpôk. Chữ "krông" trong tiếng Ê Đê là sông; Krông Ana thường được hiểu là sông cái, sông mẹ, dòng chính của vùng.
Tên huyện lấy theo tên sông. Trên các văn bản hành chính, tên huyện thường viết tách thành Krông A Na; nhưng trên bảng hiệu, giấy tờ cá nhân, sách báo, cách viết liền Krông Ana cũng rất phổ biến. Hai cách viết chỉ cùng một nơi. Khi làm hồ sơ, nên viết thống nhất theo giấy tờ gốc của mình.
Huyện nằm ở phía tây nam thành phố Buôn Ma Thuột, phía nam giáp Đắk Nông cũ qua dòng Krông Nô, Sêrêpôk, phía đông là vùng Cư Kuin, Lắk, phía bắc giáp thành phố và Buôn Đôn. Vị trí ven sông khiến huyện có nhiều đất bằng, khác hẳn vùng đồi đỏ của các huyện phía bắc.
Trung tâm huyện là thị trấn Buôn Trấp, nằm gần bờ sông Krông Ana. Ngoài thị trấn, trước 7/2025 huyện còn các xã Băng A Drênh, Bình Hòa, Dray Sáp, Dur Kmăl, Ea Bông, Ea Na, Quảng Điền. Tên xã pha trộn tiếng Ê Đê, M'nông với tên Việt của các làng lập sau này.
Năm 2007 tách Cư Kuin
Trước năm 2007, huyện Krông A Na rộng hơn nhiều, bao gồm cả vùng đất đỏ phía đông giáp thành phố và Krông Pắc, Krông Bông. Trung tâm Buôn Trấp nằm ở phía tây nam, khá xa với các xã phía đông, nên việc quản lý và đi lại của người dân gặp nhiều bất tiện.
Năm 2007, tám xã phía đông của Krông A Na được tách ra lập huyện Cư Kuin, trung tâm ở Dray Bhăng. Phần còn lại của Krông A Na thu gọn quanh vùng ven sông, trung tâm vẫn ở Buôn Trấp. Từ đó, Krông A Na chủ yếu là vùng đồng bằng ven sông với lúa nước là chính.
Người lớn tuổi ở Cư Kuin vì vậy có giấy tờ ghi huyện Krông A Na. Ngược lại, khi nhắc tới Krông A Na sau năm 2007, người trong tỉnh nghĩ ngay tới Buôn Trấp, đồng lúa và thác Dray Nur, ít ai còn nghĩ tới vùng cà phê phía đông.
Ranh giới hai huyện chủ yếu đi qua vùng đất trồng trọt, đường liên xã, nên ngoài thực địa rất khó nhận ra đâu là hết huyện này, bắt đầu huyện kia. Nhiều gia đình có ruộng ở Krông A Na, vườn ở Cư Kuin, hoặc ngược lại.
Cánh đồng Buôn Trấp, vựa lúa giữa cao nguyên
Nhờ phù sa sông Krông Ana và hệ thống thuỷ lợi, Krông A Na có những cánh đồng lúa rộng, bằng phẳng, hiếm thấy trên cao nguyên. Cánh đồng Buôn Trấp, cùng với vùng lúa ở Lắk, là vựa lúa lớn nhất của Đắk Lắk cũ, cung cấp gạo cho thành phố và các huyện trồng cây công nghiệp.
Người trồng lúa ở đây phần lớn là người Kinh từ các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ, miền Trung vào lập nghiệp, cùng người Ê Đê, M'nông có truyền thống làm ruộng nước ven sông. Kỹ thuật làm lúa, giống lúa được đưa từ đồng bằng lên, dần thích nghi với khí hậu cao nguyên.
Mỗi năm thường có hai vụ lúa chính, xen giữa là vụ màu ngắn ngày ở những chân ruộng cao. Mùa lúa chín, cánh đồng vàng rực, máy gặt chạy khắp nơi, người dân phơi lúa trên sân, ven đường. Đây là cảnh làm nhiều người từ xa lên ngỡ mình đang ở đồng bằng.
Lũ là mối lo của người trồng lúa ven sông. Mùa mưa, nước sông Krông Ana có thể lên nhanh, ngập ruộng, ngập nhà ở vùng trũng. Người dân quen thu hoạch sớm vụ hè thu, kê cao lúa, và theo dõi thông báo của chính quyền về tình hình mưa lũ, xả lũ thượng nguồn.
Thác Dray Nur và những ghềnh thác trên Sêrêpôk
Thác Dray Nur nằm ở xã Dray Sáp, trên dòng Sêrêpôk, không xa chỗ hai sông Krông Ana và Krông Nô gặp nhau. Thác rộng, nước đổ qua vách đá bazan, mùa mưa nước nhiều, bọt tung trắng xoá. Bên kia sông, phía Đắk Nông cũ, có thác Dray Sáp và thác Gia Long; ba thác gần nhau tạo thành một cụm cảnh đẹp nổi tiếng.
Theo truyền thuyết Ê Đê, Dray Nur gắn với câu chuyện tình của đôi trai gái, tên thác được hiểu là thác vợ, còn Dray Sáp bên kia sông là thác chồng. Câu chuyện được người dân và hướng dẫn viên kể lại, góp thêm phần hấp dẫn cho chuyến đi.
Phía sau thác có hang đá, đường đi bộ men vách đá, cầu treo nhỏ. Người đi tham quan nên chú ý đá trơn, rêu, nhất là mùa mưa. Không trèo lên các mỏm đá sát dòng chảy, không bơi ở chân thác, vì nước xoáy mạnh và mực nước có thể thay đổi khi thuỷ điện thượng nguồn vận hành.
Trên dòng Sêrêpôk quanh vùng này có các nhà máy thuỷ điện bậc thang. Việc vận hành thuỷ điện làm lượng nước qua thác thay đổi theo mùa, theo giờ. Mùa khô có lúc thác nhỏ hẳn, chỉ còn vài dòng nước chảy qua vách đá. Nên hỏi trước tình trạng nước nếu muốn ngắm thác đầy.
Đời sống ở Buôn Trấp và các xã ven sông
Thị trấn Buôn Trấp là trung tâm buôn bán của huyện, có chợ, trường học, trung tâm y tế, các cơ quan. Chợ Buôn Trấp đông nhất vào buổi sáng, bán gạo, cá sông, rau, nông sản, hàng hoá tiêu dùng cho người dân các xã quanh đó.
Ngoài lúa, người dân ven sông nuôi cá, vịt, trồng rau màu, ngô, đậu. Một số xã phía bắc giáp thành phố vẫn trồng cà phê, hồ tiêu, sầu riêng trên đất đỏ. Nghề đánh bắt cá trên sông Krông Ana, Sêrêpôk vẫn là sinh kế của một số gia đình.
Buôn Ê Đê, M'nông ở Krông A Na nằm xen trong các xã, giữ nhà dài, bến nước, cồng chiêng. Nhiều buôn có ruộng nước từ lâu, khác với hình ảnh làm rẫy quen thuộc của đồng bào Tây Nguyên.
Món ăn quen thuộc ở đây là cá sông nướng, cá kho, canh chua cá, các món từ vịt, cùng các món Ê Đê như canh cà đắng, lá bép. Mùa nước lên, chợ có nhiều cá đồng, cá sông, giá rẻ hơn các huyện khác.
Nơi hai dòng Krông Ana và Krông Nô gặp nhau
Ở phía nam huyện, sông Krông Ana chảy về hướng tây, gặp sông Krông Nô từ phía nam đổ lên. Hai dòng hợp lại thành sông Sêrêpôk, rồi chảy tiếp về phía tây bắc qua Buôn Đôn, Ea Súp sang Campuchia. Vùng hợp lưu này là nơi đất bồi phù sa, ruộng lúa và bãi ngô trải dài hai bên bờ.
Sông Krông Nô từ lâu là ranh giới tự nhiên giữa Krông A Na với vùng đất phía nam. Khi Đắk Nông được tách ra năm 2004, bờ bên kia trở thành đất tỉnh khác; người hai bên vẫn đi đò, đi cầu qua lại thăm thân, đi chợ, cưới hỏi như khi còn chung một tỉnh.
Mùa mưa, nước hai dòng sông cùng lên có thể làm ngập rộng vùng trũng quanh hợp lưu. Người dân ở đây có kinh nghiệm đọc màu nước, mức nước trên các cột mốc tự đánh dấu ở bến, để biết lúc nào cần dọn đồ lên cao, đưa trâu bò lên gò.
Mùa khô, lòng sông thu hẹp, lộ ra những bãi cát, ghềnh đá. Đây là lúc người dân trồng rau màu trên bãi bồi, thả lưới bắt cá ở các vực sâu còn nước. Cảnh sông lúc chiều muộn, khói bếp từ các buôn ven bờ bay lên, là hình ảnh nhiều người con Krông A Na đi xa nhớ nhất.
Krông A Na cũ sau ngày 1/7/2025
Từ 1/7/2025, huyện Krông A Na không còn là cấp hành chính. Thị trấn Buôn Trấp và các xã cũ được sắp xếp thành một số xã mới lớn hơn, trực thuộc tỉnh Đắk Lắk. Khu trung tâm Buôn Trấp vẫn là nơi tập trung dân cư, buôn bán của vùng đồng lúa.
Bên kia sông, vùng Đắk Nông cũ nay thuộc tỉnh Lâm Đồng mới. Như vậy, dòng Sêrêpôk ở khu vực thác Dray Nur trở thành ranh giới giữa hai tỉnh mới là Đắk Lắk và Lâm Đồng. Người dân hai bên sông vẫn qua lại buôn bán, thăm thân như trước.
Người ở Krông A Na có thể có giấy tờ ghi nhiều kiểu: huyện Krông Ana hoặc Krông A Na, tỉnh Đắk Lắk. Từ 1/7/2025, địa chỉ chỉ còn xã mới và tỉnh Đắk Lắk. Khi làm hồ sơ, nên ghi kèm tên cũ để đối chiếu.
Tên xã mới nên tra danh sách chính thức của tỉnh hoặc hỏi ủy ban xã nơi cư trú. Các khu du lịch như thác Dray Nur vẫn hoạt động theo đơn vị quản lý riêng, không phụ thuộc vào việc bỏ cấp huyện.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Krông A Na cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Krông A Na cũ thuộc tỉnh Đắk Lắk mới, gồm Đắk Lắk cũ và Phú Yên cũ, theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Thị trấn Buôn Trấp và các xã cũ được sắp xếp lại thành xã mới.
Krông A Na và Krông Ana có phải là một?
Đúng là một. Tên huyện trên văn bản hành chính thường viết tách Krông A Na, còn tên sông và nhiều giấy tờ viết liền Krông Ana. Khi làm hồ sơ nên viết thống nhất theo giấy tờ gốc.
Thác Dray Nur thuộc huyện nào?
Thác Dray Nur nằm ở xã Dray Sáp, huyện Krông A Na cũ, trên dòng Sêrêpôk. Bên kia sông là thác Dray Sáp, thác Gia Long thuộc Đắk Nông cũ, nay thuộc tỉnh Lâm Đồng mới.
Vì sao Krông A Na được gọi là vựa lúa?
Krông A Na có cánh đồng rộng, bằng phẳng ven sông Krông Ana, đất phù sa và hệ thống thuỷ lợi tốt. Cùng với vùng lúa ở Lắk, đây là nơi sản xuất lúa lớn nhất của Đắk Lắk cũ.
Cư Kuin có phải tách từ Krông A Na không?
Đúng. Năm 2007, tám xã phía đông của Krông A Na được tách ra lập huyện Cư Kuin. Phần còn lại giữ tên Krông A Na, trung tâm vẫn ở Buôn Trấp, chủ yếu là vùng đồng bằng ven sông.
Đi thác Dray Nur cần lưu ý gì?
Đá quanh thác trơn, nhất là mùa mưa. Không trèo lên mỏm đá sát dòng chảy, không bơi ở chân thác. Mực nước có thể thay đổi khi thuỷ điện vận hành, nên hỏi trước tình trạng nước và đi theo lối đã làm sẵn.