Huyện Kông Chro nằm ở phía đông tỉnh Gia Lai cũ, vùng núi giữa thung lũng sông Ba và dãy núi giáp các tỉnh duyên hải. Huyện lỵ là thị trấn Kông Chro. Người Bahnar chiếm phần lớn dân số. Từ 1/7/2025, cấp huyện bị bỏ; địa bàn Kông Chro cũ thuộc các xã mới của tỉnh Gia Lai mới.
Kông Chro là một trong những huyện xa và khó khăn của Gia Lai cũ: đường núi, dân thưa, đời sống chủ yếu dựa vào nương rẫy và rừng. Nhưng đây cũng là nơi văn hóa Bahnar còn giữ được nhiều, từ nhà rông tới cồng chiêng. Bài này đi qua tên gọi, vị trí, sông núi, làng Bahnar, sinh kế và cách ghi địa chỉ sau sáp nhập.
Tên Kông Chro và vị trí giữa núi
Kông Chro là tên theo tiếng Bahnar; "kông" trong nhiều tiếng Tây Nguyên chỉ núi. Huyện có từ thời tỉnh Gia Lai – Kon Tum, được lập trên vùng núi phía đông, phía nam An Khê.
Kông Chro giáp thị xã An Khê, huyện Đăk Pơ ở phía bắc, huyện Ia Pa ở phía tây, huyện Krông Pa ở phía nam, và vùng núi các tỉnh duyên hải cũ ở phía đông. Huyện nằm trong vùng chuyển tiếp từ cao nguyên xuống sườn đông Trường Sơn.
Thị trấn Kông Chro là trung tâm huyện, nơi có chợ, trường học, trung tâm y tế và các cơ quan huyện cũ. Từ thị trấn, đường tỏa đi các xã, phần lớn là đường núi.
Địa hình là núi thấp và trung bình xen thung lũng, nhiều suối nhỏ chảy về sông Ba. Khí hậu nóng hơn Pleiku nhưng mát hơn vùng trũng Ayun Pa; mùa mưa chịu ảnh hưởng của sườn đông, có những đợt mưa lớn cuối năm.
Sông Ba và những thung lũng ruộng nước
Những thửa ruộng nhỏ ven suối thường do cả họ, cả làng cùng khai phá, chia nhau theo luật tục. Mùa cấy, mùa gặt, các gia đình đổi công cho nhau, vừa làm vừa ăn uống chung ngay bên bờ ruộng, giữ nếp sinh hoạt cộng đồng của làng Bahnar.
Sông Ba chảy qua vùng phía tây Kông Chro trên đường từ An Khê xuống Ayun Pa. Hai bên sông và các suối nhánh là những thung lũng có đất phù sa, nơi người dân làm ruộng nước, trồng ngô, đậu.
Ruộng nước ở Kông Chro không nhiều; phần lớn đất canh tác là nương rẫy trên đồi. Người Bahnar làm lúa rẫy theo mùa mưa, gieo bằng gậy chọc lỗ, thu hoạch bằng tay.
Các công trình thủy lợi nhỏ, đập dâng trên suối giúp mở rộng ruộng nước ở một số làng. Nhờ có nước, một số hộ làm được hai vụ lúa, đời sống ổn định hơn.
Mùa mưa, nước sông Ba và các suối lên nhanh, một số đường qua ngầm, tràn bị chia cắt vài ngày. Người dân quen dự trữ lương thực trước mùa mưa, không qua suối khi nước chảy xiết.
Làng Bahnar: nhà rông, cồng chiêng và lễ hội
Kông Chro là huyện có tỷ lệ người Bahnar cao trong Gia Lai cũ. Nhiều làng còn giữ nhà rông mái cao, nhà sàn, bến nước, và không gian làng theo kiểu truyền thống.
Cồng chiêng là phần không thể thiếu trong lễ mừng lúa mới, lễ cúng bến nước, lễ cưới, lễ mừng nhà rông mới. Một số làng có đội cồng chiêng, đội múa xoang, tham gia các lễ hội văn hóa của tỉnh.
Nghề dệt thổ cẩm, đan lát gùi, nong, nia vẫn còn ở nhiều làng, chủ yếu do người già làm. Sản phẩm dùng trong nhà, đôi khi bán ở chợ hoặc qua các chương trình giới thiệu sản phẩm địa phương.
Khi đến làng, nên hỏi trước già làng, không tự vào nhà rông, không chạm vào vật dụng lễ, xin phép trước khi chụp ảnh. Những phép lịch sự đơn giản này giúp người ngoài được đón tiếp tốt hơn.
Nương rẫy, rừng và những thay đổi sinh kế
Phần lớn người dân Kông Chro sống bằng nương rẫy: lúa rẫy, ngô, sắn, đậu, bí. Sắn là cây trồng bán cho các nhà máy chế biến, mang lại tiền mặt cho nhiều hộ.
Mía được trồng ở vùng giáp An Khê, bán cho nhà máy đường. Rừng trồng keo trên đồi là nguồn thu khác. Một số hộ trồng cây ăn quả, nuôi bò, dê.
Đời sống người dân Kông Chro nhiều năm thuộc nhóm khó khăn nhất tỉnh. Các chương trình hỗ trợ của Nhà nước về nhà ở, đường, trường, điện đã thay đổi nhiều làng, nhưng thu nhập vẫn phụ thuộc lớn vào giá nông sản và thời tiết.
Thanh niên ngày càng đi làm xa: xuống An Khê, Pleiku, Quy Nhơn, hoặc đi các tỉnh phía nam làm công nhân. Điều này mang tiền về làng nhưng cũng làm nhiều làng vắng người trẻ ngoài dịp lễ, Tết.
Đường núi xuống duyên hải và những lưu ý khi đi
Từ An Khê đi thị trấn Kông Chro theo đường về phía nam qua vùng đồi núi. Từ Ayun Pa cũng có đường sang Kông Chro theo thung lũng sông Ba. Đường chính đã được nhựa hóa, nhưng nhiều đoạn quanh co, dốc.
Một số tuyến đường núi từ Kông Chro đi về phía đông nối với vùng núi các tỉnh duyên hải cũ, ngắn hơn đi vòng qua An Khê nhưng khó đi, ít xe. Chỉ nên đi khi đã hỏi rõ tình trạng đường.
Mùa mưa, nhất là cuối năm, đường núi dễ sạt lở, ngầm tràn có thể bị nước cuốn. Không đi vào ban đêm, không qua ngầm khi nước chảy xiết, theo dõi thông báo của chính quyền địa phương.
Sóng điện thoại ở các làng xa có lúc yếu. Mang theo nước, đồ ăn, tiền mặt, đổ đầy xăng ở thị trấn trước khi vào các xã xa.
Người muốn tới thăm làng, xem cồng chiêng hay mua đồ đan lát nên nhờ người quen ở thị trấn hoặc cán bộ văn hóa xã giới thiệu trước. Làng Bahnar đón khách cởi mở, nhưng việc báo trước giúp cả hai bên thuận tiện, nhất là vào mùa rẫy khi người lớn đi làm cả ngày.
Kông Chro cũ nay thuộc đâu và ghi địa chỉ thế nào
Từ 1/7/2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15, tỉnh Gia Lai hợp nhất với Bình Định thành tỉnh Gia Lai mới, cấp huyện bị bỏ. Thị trấn Kông Chro và các xã của huyện cũ được sắp xếp thành một số xã mới trực thuộc tỉnh.
Địa chỉ cũ thường ghi làng, xã hoặc thị trấn, huyện Kông Chro, tỉnh Gia Lai. Nay ghi làng, xã mới, tỉnh Gia Lai. Tên xã mới cần tra trên danh sách chính thức.
Người sinh trước 1991 có giấy tờ ghi tỉnh Gia Lai – Kon Tum. Một số người lớn tuổi không có giấy khai sinh gốc, giấy tờ được làm lại sau này; khi đối chiếu cần xác nhận của chính quyền địa phương.
Từ nay, vùng núi Kông Chro và vùng núi phía tây các tỉnh duyên hải cũ phía bên kia dãy núi một phần cùng thuộc tỉnh Gia Lai mới. Những tuyến đường núi nối hai bên có thể được chú ý hơn trong các quy hoạch sắp tới.
Trường học, trạm y tế và chuyện học chữ ở làng xa
Ở nhiều làng Bahnar của Kông Chro, điểm trường lẻ là nơi trẻ học những năm đầu tiểu học, cô giáo phải dạy cả tiếng Việt lẫn kiến thức. Lên lớp lớn hơn, các em ra trường trung tâm xã, ở bán trú cả tuần.
Trường dân tộc nội trú ở thị trấn nhận học sinh giỏi từ các làng, nuôi ăn ở, học tập. Nhiều cán bộ, giáo viên người Bahnar của huyện từng là học sinh nội trú, rồi trở về làm việc ở quê.
Trạm y tế xã là nơi khám chữa bệnh gần nhất với nhiều làng. Ở vùng xa, cán bộ y tế thôn bản đi từng nhà tiêm chủng, khám thai, hướng dẫn vệ sinh. Ca bệnh nặng phải chuyển về trung tâm y tế ở thị trấn hoặc đi An Khê, Pleiku, Quy Nhơn.
Tình trạng học sinh bỏ học sớm để đi làm rẫy, đi làm thuê là chuyện các trường ở Kông Chro vẫn phải lo. Thầy cô nhiều khi phải đến tận nhà vận động, nhất là sau mỗi mùa thu hoạch.
Khi các xã được sắp xếp lại từ tháng 7/2025, trường học, trạm y tế vẫn ở chỗ cũ; cái thay đổi là tên đơn vị quản lý. Phụ huynh nên chú ý thông báo tuyển sinh, tiêm chủng theo tên xã mới.
Kông Chro trong mắt người đi xa
Người Kông Chro đi học, đi làm ở An Khê, Pleiku, Quy Nhơn hay các tỉnh phía nam thường nhớ quê qua những thứ rất cụ thể: mùi lúa rẫy mới, bát canh thụt nấu trong ống tre, tiếng cồng chiêng lúc lễ mừng lúa mới, con suối trước làng.
Nhiều người trẻ có giấy tờ ghi huyện Kông Chro, tỉnh Gia Lai, nay thêm một lần đổi sang tên xã mới. Khi làm hồ sơ xin việc, học tập ở nơi xa, họ có thể ghi thêm tên cũ trong ngoặc để người đọc dễ hình dung.
Với người đi xa, việc biết quê mình nay thuộc xã nào, tỉnh nào là cần thiết khi làm thủ tục từ xa: xin giấy xác nhận, đăng ký thường trú, chứng thực giấy tờ. Có thể nhờ người nhà ở quê hỏi ủy ban xã mới, hoặc tra danh sách chính thức của tỉnh.
Dù địa giới thay đổi, tên Kông Chro vẫn còn trong tên gọi của người dân, trong tên các đội cồng chiêng, trong các sản phẩm địa phương. Như nhiều tên huyện cũ khác, nó sẽ sống lâu trong lời nói hằng ngày.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Kông Chro cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Kông Chro cũ thuộc tỉnh Gia Lai mới, hợp nhất từ Gia Lai và Bình Định theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Huyện không còn là cấp hành chính; thị trấn Kông Chro và các xã cũ được sắp xếp thành xã mới.
Kông Chro nằm ở đâu trong tỉnh Gia Lai cũ?
Kông Chro nằm ở phía đông tỉnh Gia Lai cũ, phía nam An Khê và Đăk Pơ, phía đông Ia Pa, phía bắc Krông Pa. Phía đông là vùng núi giáp các tỉnh duyên hải. Huyện lỵ là thị trấn Kông Chro.
Người dân tộc nào đông nhất ở Kông Chro?
Người Bahnar chiếm phần lớn dân số Kông Chro. Nhiều làng Bahnar ở đây còn giữ nhà rông, nhà sàn, cồng chiêng và các lễ hội truyền thống như mừng lúa mới, cúng bến nước.
Kông Chro trồng gì là chính?
Người dân trồng lúa rẫy, ngô, sắn, đậu trên nương; lúa nước ở các thung lũng có nước; mía ở vùng giáp An Khê; rừng trồng keo trên đồi. Sắn và mía là nguồn tiền mặt quan trọng của nhiều hộ.
Đi Kông Chro mùa mưa cần lưu ý gì?
Mùa mưa, nhất là cuối năm, đường núi dễ sạt lở, ngầm tràn bị nước cuốn. Không đi ban đêm, không qua ngầm khi nước chảy xiết, theo dõi thông báo của địa phương và hỏi người dân về tình trạng đường trước khi đi.
Từ Ayun Pa có đường sang Kông Chro không?
Có. Từ Ayun Pa có đường đi lên phía bắc theo thung lũng sông Ba sang Kông Chro. Đường chính đã được nhựa hóa nhưng có đoạn quanh co, dốc; mùa mưa nên hỏi trước tình trạng đường.