Huyện Kim Động là huyện ven sông Hồng của Hưng Yên cũ, nằm ngay phía bắc thành phố Hưng Yên, giữa Khoái Châu ở phía bắc và Ân Thi ở phía đông. Từ 1/7/2025, huyện không còn là đơn vị hành chính; đất huyện cũ chia thành một số xã của tỉnh Hưng Yên mới.
Kim Động ít được nhắc tên trong sách du lịch, nhưng lại là vùng đất mà người đi từ Hà Nội xuống thành phố Hưng Yên gần như chắc chắn đi qua. Bài này kể về vị trí, huyện ghép Kim Thi, đời sống ven đê, những xã đã nhập về thành phố và điều thay đổi sau năm 2025.
Kim Động trong lịch sử hành chính
Kim Động là tên huyện có từ lâu, thuộc phủ Khoái Châu trong tỉnh Hưng Yên lập năm 1831. Vị trí của huyện nằm giữa vùng lỵ sở phủ Khoái Châu ở phía bắc và tỉnh lỵ Hưng Yên ở phía nam, nên Kim Động như một vùng đệm, nơi các đường từ bắc xuống nam đều phải đi qua.
Năm 1968 Hưng Yên hợp với Hải Dương thành tỉnh Hải Hưng. Cuối thập niên 1970, Kim Động được ghép với Ân Thi thành huyện Kim Thi. Trong những năm 1990, huyện ghép tách lại thành Kim Động và Ân Thi như cũ. Thị trấn Lương Bằng là trung tâm hành chính của huyện Kim Động trong những năm sau đó.
Trong thời Hải Hưng, khi tỉnh lỵ đặt ở Hải Dương, Kim Động là một vùng quê xa trung tâm, người dân muốn lên tỉnh làm giấy phải đi qua nhiều chặng xe. Từ khi tỉnh Hưng Yên tái lập năm 1997, tỉnh lỵ ngay sát bên, việc học hành, khám chữa bệnh, làm thủ tục của người Kim Động trở nên thuận tiện hơn hẳn, và đất đai cũng bắt đầu có giá.
Một điểm riêng của Kim Động là nhiều lần nhường đất cho tỉnh lỵ. Khi thị xã Hưng Yên mở rộng rồi lên thành phố, một số xã phía nam của Kim Động được chuyển về thành phố. Vì vậy, có những làng mà giấy tờ của ông bà ghi huyện Kim Động, nhưng giấy tờ của con cháu lại ghi thành phố Hưng Yên.
Dải ven đê sông Hồng
Phía tây Kim Động là sông Hồng, có tuyến đê lớn chạy dọc. Đường trên đê là một trong những lối đi đẹp nhất của Hưng Yên: một bên là bãi bồi xanh ngắt, một bên là làng xóm, vườn nhãn. Người đi xe máy từ Hà Nội xuống thành phố Hưng Yên hay chọn đường đê để tránh xe tải trên quốc lộ.
Bãi ngoài đê trồng chuối, nhãn, ngô, rau và các loại cây ăn quả. Mùa nước lớn, bãi có thể ngập một phần; người dân bãi biết đọc mực nước và chuẩn bị từ trước. Một số làng nằm hẳn ngoài đê, sinh hoạt gắn chặt với nhịp lên xuống của con sông.
Con đê ở đây không chỉ là công trình chống lũ mà còn là trục đời sống. Trên mặt đê có quán nước nhỏ, chỗ đỗ xe của thương lái nhãn chuối, có dốc lên xuống dẫn vào từng xóm. Mùa mưa bão, người dân cùng lực lượng địa phương canh đê, gia cố những đoạn xung yếu; đây là việc của cả làng chứ không riêng ai.
Bên trong đê là những làng có đình, chùa, giếng, ao, xen giữa là ruộng lúa. Cảnh làng ven đê Kim Động khá giống các huyện ven sông khác của Hưng Yên, nhưng yên tĩnh hơn vì ít khu công nghiệp. Cuối tuần, nhiều người từ thành phố Hưng Yên lên đây đi dạo, mua nhãn, mua rau tận vườn.
Kim Động giữa các vùng lân cận
Phía bắc giáp Khoái Châu. Đây là hướng của vùng bãi bồi chuối, nhãn và các di tích gắn với Chử Đồng Tử. Hai huyện có nhiều nét tương đồng về đất đai, nghề nghiệp, cùng sống dựa vào phù sa sông Hồng; người đi đường đê khó nhận ra chỗ nào hết đất Khoái Châu, chỗ nào bắt đầu đất Kim Động.
Phía đông giáp Ân Thi. Hai huyện từng là một trong thời Kim Thi, giữ nhiều quan hệ họ hàng, chợ búa. Đất phía đông Kim Động bắt đầu trũng dần như Ân Thi, ruộng lúa và ao cá nhiều hơn vườn cây.
Phía nam giáp thành phố Hưng Yên. Ranh giới với thành phố thay đổi nhiều lần do các đợt mở rộng tỉnh lỵ. Đây là vùng đô thị hóa nhanh nhất của Kim Động: nhà phố, khu dân cư mới, đường mở rộng xen giữa ruộng và làng cũ.
Phía tây là sông Hồng. Bên kia sông là đất Hà Nam cũ, nay thuộc tỉnh Ninh Bình mới. Ngày trước người hai bờ qua lại bằng đò ngang; nay phần lớn đi qua cầu lớn ở phía nam, gần thành phố Hưng Yên.
Nhãn, chuối và nghề phụ
Như các huyện ven sông khác, Kim Động trồng nhiều nhãn. Mùa nhãn giữa hè, các con đường làng có hàng bán nhãn bày ven đường, xe từ Hà Nội về mua từng thúng. Ngoài nhãn, các vườn còn trồng chuối, vải, bưởi và một số cây ăn quả khác.
Ở các làng phía đông, nghề trồng lúa và nuôi cá vẫn là chính. Một số làng có nghề phụ như làm bún, làm bánh, chế biến nông sản; một số nhà làm dịch vụ sấy nhãn vào mùa. Thu nhập từ nghề phụ giúp nhiều gia đình đỡ phụ thuộc vào ruộng.
Như nhiều nơi khác ở Hưng Yên, thanh niên Kim Động phần lớn đi làm ở khu công nghiệp phía bắc tỉnh, ở Hà Nội hoặc đi xa. Người ở nhà là ông bà và một phần phụ nữ. Ngày Tết, ngày hội làng, làng lại đông vui khi người đi xa trở về.
Đường sá và đi lại
Kim Động có vị trí trung gian, nên nhiều tuyến đường đi qua. Các trục nối thành phố Hưng Yên lên phía bắc tỉnh, về phía Phố Nối, quốc lộ 5 đều đi qua đất Kim Động. Đường đê sông Hồng là tuyến song song, đẹp nhưng hẹp, cần đi chậm.
Thị trấn Lương Bằng là nơi có chợ, trường học, trạm y tế và các cơ quan của huyện cũ. Đi từ thị trấn về thành phố Hưng Yên không xa, nhiều người đi làm hằng ngày giữa hai nơi. Xe buýt nội tỉnh chạy qua các tuyến chính.
Đường làng đã làm cứng gần hết, nhưng có nhiều ngã rẽ, dễ lạc, nhất là ở những làng có nhiều xóm nằm rải rác giữa vườn. Người lần đầu đến nên dùng ứng dụng chỉ đường hoặc hỏi người dân. Mùa nhãn, đường làng đông xe chở nhãn, xe tải nhỏ của thương lái đỗ ven đường, cần đi chậm và nhường đường.
Những xã đã về thành phố và chuyện địa chỉ
Trong mấy chục năm, ranh giới giữa Kim Động và tỉnh lỵ đã dịch chuyển nhiều lần. Mỗi lần thị xã, rồi thành phố Hưng Yên cần thêm đất để làm đường, làm khu dân cư, cơ quan, trường học, một số xã giáp ranh lại được chuyển từ huyện về. Những xã này đổi từ "xã thuộc huyện Kim Động" sang "xã thuộc thành phố Hưng Yên", có nơi về sau thành phường.
Với người dân, thay đổi này kéo theo việc đổi địa chỉ trên nhiều loại giấy tờ: sổ hộ khẩu ngày trước, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đăng ký xe, hồ sơ học sinh. Không ít trường hợp trong cùng một gia đình, giấy tờ của bố mẹ ghi Kim Động, của con ghi thành phố Hưng Yên, và từ 2025 lại ghi theo phường, xã mới.
Khi làm thủ tục thừa kế, chuyển nhượng đất ở những xã này, nên chuẩn bị đủ giấy tờ qua các thời kỳ, ghi chú năm cấp và đơn vị ghi trên từng giấy. Nếu có chỗ lệch tên, cán bộ địa chính có thể xác nhận đó là do thay đổi địa giới, không phải sai thông tin.
Hội làng và nếp sinh hoạt
Mỗi làng ở Kim Động có đình, có ngày hội riêng, thường rơi vào mùa xuân hoặc mùa thu sau vụ gặt. Hội làng có tế lễ ở đình, rước kiệu, các trò diễn dân gian như đấu vật, kéo co, bơi chải ở những làng có ao lớn. Người đi làm xa thường cố gắng về dự hội, coi đó là dịp gặp lại họ hàng.
Nếp sinh hoạt trong làng vẫn giữ nhiều nét cũ: giỗ họ, cưới hỏi, ma chay đều có họ hàng, làng xóm cùng góp sức. Nhà văn hóa thôn là nơi họp, tổ chức các hoạt động chung. Ở những làng gần thành phố, nếp sống đô thị dần len vào, nhưng các dịp lớn vẫn theo lệ làng.
Người ngoài đến dự hội làng nên tôn trọng phong tục, ăn mặc kín đáo, hỏi ý ban tổ chức trước khi chụp ảnh nghi lễ. Đó cũng là cách được người làng đón tiếp cởi mở hơn.
Sau 1/7/2025: Kim Động cũ nay thuộc đâu
Từ 1/7/2025, Hưng Yên hợp với Thái Bình thành tỉnh Hưng Yên mới, cấp huyện bị bỏ. Huyện Kim Động không còn là đơn vị hành chính; đất huyện cũ chia thành một số xã của tỉnh Hưng Yên mới. Một số xã mới gộp đất của nhiều xã cũ.
Trang này không liệt kê từng xã mới cho Kim Động. Khi cần làm thủ tục, hãy nhớ tên xã cũ, tên huyện Kim Động hoặc Kim Thi ghi trên giấy tờ, và với các xã giáp thành phố, nhớ cả việc xã đã chuyển về thành phố Hưng Yên từ năm nào. Hỏi ủy ban xã nơi đang ở là cách chắc nhất.
Vì sát khu trung tâm hành chính của tỉnh mới, vùng Kim Động cũ có thể chịu ảnh hưởng của các quy hoạch mở rộng đô thị trong những năm tới. Người có đất ở đây nên theo dõi thông báo chính thức, không nghe tin đồn mua bán.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Kim Động cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, đất huyện Kim Động cũ chia thành một số xã của tỉnh Hưng Yên mới, tỉnh hợp nhất từ Hưng Yên và Thái Bình theo Nghị quyết 202/2025/QH15.
Trung tâm huyện Kim Động ở đâu?
Trung tâm hành chính của huyện Kim Động cũ là thị trấn Lương Bằng, nơi có chợ, trường học, trạm y tế và các cơ quan huyện trước khi bỏ cấp huyện từ 1/7/2025.
Huyện Kim Thi gồm những huyện nào?
Kim Thi là huyện ghép thời cuối thập niên 1970, gồm Kim Động và Ân Thi, thuộc tỉnh Hải Hưng. Trong những năm 1990, huyện tách lại thành hai huyện cũ.
Vì sao giấy tờ cũ ghi Kim Động mà nay lại thuộc thành phố Hưng Yên?
Khi thị xã Hưng Yên mở rộng rồi lên thành phố, một số xã phía nam của Kim Động đã được chuyển về thành phố. Vì vậy cùng một làng có thể có giấy tờ ghi hai đơn vị khác nhau theo từng thời kỳ.
Kim Động có những sản vật gì?
Kim Động có nhãn, chuối, vải, bưởi trên đất bãi và vườn làng, cùng lúa và cá ở các xã phía đông. Một số làng có nghề phụ chế biến nông sản, sấy nhãn theo mùa.
Đi đường đê sông Hồng qua Kim Động có tiện không?
Đường đê là lối đi đẹp, ít xe tải, nhưng hẹp và có nhiều đoạn cong, dốc lên xuống đê. Nên đi chậm, chú ý xe ngược chiều và người dân sinh hoạt ven đường.