Huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng cũ: miệt vườn đầu tỉnh và cồn Mỹ Phước trên sông Hậu

Huyện Kế Sách là huyện ở cực bắc tỉnh Sóc Trăng, giáp sông Hậu ở phía đông và Hậu Giang cũ ở phía tây, huyện lỵ ở thị trấn Kế Sách, tồn tại đến ngày 30/6/2025. Từ 1/7/2025, địa bàn huyện cũ thuộc thành phố Cần Thơ, chia thành các xã Kế Sách, An Lạc Thôn, Đại Hải, Phong Nẫm, Thới An Hội và phần lớn xã Nhơn Mỹ.

Kế Sách là vùng đất của phù sa ngọt, của miệt vườn với mương liếp, của những cồn bãi trên sông Hậu. Với người từ Cần Thơ xuống, Kế Sách là phần Sóc Trăng gần nhất. Bài này nói về vị trí, lịch sử tên gọi, miệt vườn, cồn Mỹ Phước, các xã cũ và cách tra địa chỉ hôm nay.

Vùng đầu tỉnh, giáp sông Hậu và Hậu Giang cũ

Kế Sách nằm ở góc bắc của Sóc Trăng cũ. Phía đông là sông Hậu, bên kia sông là vùng Trà Vinh cũ, nay thuộc tỉnh Vĩnh Long. Phía tây và tây bắc giáp vùng Hậu Giang cũ, phía nam giáp Châu Thành và Long Phú của Sóc Trăng cũ. Vì vậy, Kế Sách là nơi ba vùng Sóc Trăng, Hậu Giang, Trà Vinh cũ chạm nhau qua sông nước.

Kế Sách là tên huyện có từ lâu, qua nhiều thời kỳ chia tỉnh vẫn giữ tên. Về nguồn gốc chữ Kế Sách, có ý kiến cho là phiên âm từ một địa danh tiếng Khmer, có ý kiến giải thích theo nghĩa Hán Việt; sách địa phương chưa thống nhất, nên ở đây chỉ ghi nhận cả hai cách hiểu.

Ngay trước 7/2025, huyện gồm hai thị trấn Kế Sách và An Lạc Thôn cùng mười một xã An Lạc Tây, An Mỹ, Ba Trinh, Đại Hải, Kế An, Kế Thành, Nhơn Mỹ, Phong Nẫm, Thới An Hội, Trinh Phú, Xuân Hòa. Huyện có hai thị trấn là điều không nhiều huyện ở Sóc Trăng cũ có.

Thị trấn An Lạc Thôn nằm ven sông Hậu, có chợ và bến, là nơi buôn bán sầm uất từ thời đường thuỷ còn là đường chính. Thị trấn Kế Sách là trung tâm hành chính, nằm sâu hơn vào trong đất liền.

Miệt vườn phù sa ngọt

Đất Kế Sách là phù sa sông Hậu, nước ngọt gần như quanh năm, chỉ những năm hạn mặn nặng nước mặn mới len tới vùng ven sông. Đây là điều kiện tốt cho vườn cây ăn trái, nên Kế Sách được người trong tỉnh gọi là miệt vườn của Sóc Trăng.

Vườn ở đây làm theo kiểu lên liếp đào mương: đất đào lên đắp thành liếp cao trồng cây, mương bên cạnh giữ nước, nuôi cá, đi xuồng hái trái. Cây trồng thay đổi theo thời giá: bưởi, cam, quýt, chôm chôm, nhãn, sầu riêng, dừa, chuối, mỗi vùng có loại mạnh riêng.

Ngoài vườn còn có ruộng lúa, mía ở một số xã, ao nuôi cá, và chăn nuôi heo, gà, vịt. Nhiều gia đình kết hợp vườn với ruộng, khi trái mất giá thì nhờ lúa, khi lúa thất thì nhờ vườn. Những năm gần đây có nhà chuyển sang cây có giá trị cao, có nhà thu hẹp vườn để làm nhà trọ, mở quán ven đường.

Mua trái cây ở Kế Sách, nên hỏi chủ vườn loại nào đang vào mùa, đừng đòi loại trái mùa. Trái mua tại vườn thường tươi hơn ngoài chợ, nhưng cũng nên hỏi kỹ có xử lý gì sau thu hoạch không nếu chở đi xa.

Cồn Mỹ Phước và các cồn trên sông Hậu

Trên đoạn sông Hậu chảy qua Kế Sách có những cồn, cù lao nhỏ do phù sa bồi. Cồn Mỹ Phước thuộc vùng xã Nhơn Mỹ cũ là cồn được nhắc nhiều nhất, với vườn cây trái, rạch nhỏ, nhà vườn nằm giữa bóng cây.

Trên cồn có điểm du lịch sinh thái đón khách đi xuồng trong rạch, ăn trái cây, ăn món quê. Khách từ Cần Thơ, Sóc Trăng thường đến vào cuối tuần. Đi lại lên cồn bằng đò hoặc theo đường được nối với bờ, tuỳ thời điểm; trước khi đi nên hỏi đường cụ thể.

Ngoài cồn Mỹ Phước còn có những bãi bồi khác ven sông, nơi người dân trồng mía, chuối, rau. Những cồn này thay đổi theo dòng chảy, có nơi bồi thêm, có nơi lở. Người mua đất ven sông hoặc trên cồn nên hỏi kỹ về sạt lở và quy hoạch hành lang bờ sông.

Sông Hậu đoạn Kế Sách rộng, ghe tàu lớn qua lại nhiều. Người đi đò, đi xuồng nhỏ nên mặc áo phao, tránh đi khi trời giông, và tránh xa luồng tàu lớn.

Chợ ven sông, người Hoa, người Khmer

Chợ An Lạc Thôn ven sông Hậu là nơi buôn bán lâu đời, có những dãy phố của người Hoa, người Kinh. Trước kia ghe từ Cần Thơ, Sài Gòn xuống đây buôn lúa, trái cây, hàng tạp hoá. Ngày nay chợ nhộn nhịp nhất buổi sáng, có cá sông, trái cây vườn, rau, bánh.

Kế Sách có các phum sóc Khmer ở một số xã, quanh những ngôi chùa Nam tông, tuy không đông như Vĩnh Châu, Trần Đề. Người Kinh là đông nhất. Ba cộng đồng sống đan xen, đi lễ hội của nhau, nhất là dịp Ok Om Bok, Tết Nguyên đán.

Bữa ăn miệt vườn có cá kho tộ, canh chua cá lóc, lẩu mắm, cá rô kho, rau vườn, và trái cây tráng miệng. Mùa trái nào thì bữa ăn có trái ấy, nhiều nhà mời khách ăn trái tại vườn như một cách hiếu khách.

Đình làng người Kinh ở Kế Sách cũng là nơi giữ nếp lệ cúng đình hằng năm, có nơi còn sắc phong cũ. Muốn tìm hiểu, nên hỏi ban quý tế của đình, vì các đình nhỏ ít khi có thông tin đăng sẵn.

Mười ba đơn vị cũ của huyện Kế Sách và nay thuộc xã nào

Bảng dưới đối chiếu mười ba đơn vị cấp xã của huyện Kế Sách trước 7/2025 với xã mới của thành phố Cần Thơ, theo bảng đối chiếu sắp xếp năm 2025.

Xã Nhơn Mỹ mới gồm đất của hai huyện cũ: An Mỹ, Nhơn Mỹ của Kế Sách và Song Phụng của Long Phú. Cồn Mỹ Phước nằm trong xã này.

Điều dễ nhầm: xã Kế Sách mới chỉ là phần trung tâm của huyện cũ. Người ở Ba Trinh cũ nay ghi xã Đại Hải, người ở Xuân Hòa cũ nay ghi xã An Lạc Thôn, không ghi xã Kế Sách.

Đi lại và ghi địa chỉ ở Kế Sách cũ

Từ Cần Thơ xuống Kế Sách có thể đi theo tuyến ven sông Hậu hoặc theo quốc lộ 1 rồi rẽ vào; từ nội ô Sóc Trăng cũ lên Kế Sách đi qua vùng Châu Thành cũ. Thời gian tuỳ tuyến. Đường vào các ấp xa thường nhỏ, xe máy tiện nhất.

Khi ghi địa chỉ mới, viết tên ấp, xã mới, thành phố Cần Thơ, có thể thêm tên xã và huyện cũ trong ngoặc, ví dụ "xã Thới An Hội, thành phố Cần Thơ (trước là xã An Lạc Tây, huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng)".

Thủ tục hộ tịch, chứng thực, cư trú làm ở uỷ ban hoặc công an xã mới. Việc trước đây thuộc huyện nay chuyển lên xã hoặc lên sở ngành thành phố Cần Thơ, nhiều việc nộp trực tuyến được. Với hồ sơ đất của xã Nhơn Mỹ mới, nhớ ghi đúng xã cũ để biết sổ địa chính nằm ở phía Kế Sách hay phía Long Phú.

Xe khách tuyến Sóc Trăng đi Cần Thơ, Thành phố Hồ Chí Minh có xe chạy qua hoặc đón khách ở Kế Sách; xe nhỏ về các xã thì hỏi tại chợ. Người đi ô tô riêng nên lưu ý nhiều cầu nhỏ trong ấp có giới hạn tải trọng, đường ven mương hẹp, chỗ quay đầu ít, nhất là khi vào sâu trong miệt vườn.

Người tìm mua đất vườn ở Kế Sách nên hỏi kỹ về đường vào, nguồn nước mùa khô, sạt lở nếu gần sông, và tình trạng pháp lý của thửa đất. Đất vườn ở đây hay được chia nhỏ để bán, có thửa chưa tách sổ.

Kế Sách trong ký ức người Sóc Trăng

Với người trong tỉnh cũ, "lên Kế Sách" thường gắn với những chuyến đi mua trái cây, ăn đám cưới ở miệt vườn, hay qua sông sang phía Trà Vinh. Đây là vùng xanh nhất, mát nhất của Sóc Trăng cũ, khác hẳn những giồng cát nắng gió ở Vĩnh Châu, Trần Đề.

Người Kế Sách đi làm xa cũng nhiều như các huyện khác, nhưng nhiều nhà vẫn giữ vườn. Mùa trái chín, con cháu về hái trái, dọn vườn, sửa mương. Vườn không chỉ là kế sinh nhai mà còn là nơi giữ nếp nhà.

Người lớn tuổi ở Kế Sách còn nhớ thời đi Cần Thơ phải đi ghe cả buổi, đi Sóc Trăng phải qua nhiều đoạn đường đất. Nay đường nhựa đã vào gần hết các xã, cầu bê tông thay cầu khỉ, trẻ con đạp xe đi học thay vì chèo xuồng. Nhưng mương vườn, bến nước trước nhà vẫn còn, và nhiều nhà vẫn giữ chiếc xuồng để đi hái trái, thăm lưới.

Dù cấp huyện không còn, cái tên Kế Sách vẫn sống qua tên xã Kế Sách mới, tên trường học, tên chợ, và trong cách người ta giới thiệu quê mình. "Dân Kế Sách" sẽ còn là cách nói quen thuộc trong nhiều năm tới.

Câu hỏi thường gặp

Huyện Kế Sách cũ nay thuộc đâu?

Từ 1/7/2025, huyện Kế Sách cũ thuộc thành phố Cần Thơ, theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Địa bàn cũ nay là các xã Kế Sách, An Lạc Thôn, Đại Hải, Phong Nẫm, Thới An Hội và phần lớn xã Nhơn Mỹ. Tên huyện không còn trên giấy tờ mới.

Thị trấn An Lạc Thôn nay thuộc xã nào?

Theo bảng đối chiếu sắp xếp năm 2025, thị trấn An Lạc Thôn cũ cùng xã Trinh Phú và xã Xuân Hòa hợp thành xã An Lạc Thôn, thành phố Cần Thơ. Tên An Lạc Thôn được giữ làm tên xã mới.

Cồn Mỹ Phước thuộc xã nào?

Cồn Mỹ Phước thuộc vùng xã Nhơn Mỹ cũ của huyện Kế Sách, nay thuộc xã Nhơn Mỹ, thành phố Cần Thơ. Trên cồn có vườn cây trái và điểm du lịch sinh thái đón khách. Đường đi cụ thể nên hỏi trước khi đến.

Xã Nhơn Mỹ mới gồm những nơi nào?

Xã Nhơn Mỹ mới gồm xã An Mỹ, xã Nhơn Mỹ của huyện Kế Sách cũ và xã Song Phụng của huyện Long Phú cũ. Đây là xã mới gồm đất của hai huyện cũ, nên hồ sơ đất cần ghi rõ xã cũ để tìm đúng sổ.

Kế Sách nổi tiếng với gì?

Kế Sách được biết đến là miệt vườn của Sóc Trăng cũ, với vườn cây trái trên đất phù sa ngọt ven sông Hậu, cồn Mỹ Phước, chợ An Lạc Thôn ven sông. Ngoài vườn còn có ruộng lúa, mía và nuôi cá.

Kế Sách giáp những vùng nào?

Kế Sách cũ giáp sông Hậu ở phía đông, bên kia là vùng Trà Vinh cũ nay thuộc Vĩnh Long; phía tây giáp Hậu Giang cũ; phía nam giáp Châu Thành và Long Phú của Sóc Trăng cũ. Sau 7/2025, Hậu Giang cũ cũng thuộc thành phố Cần Thơ.