Huyện Hồng Ngự của Đồng Tháp cũ là huyện được lập lại cuối năm 2008, khi huyện Hồng Ngự rộng lớn trước đó chia thành thị xã Hồng Ngự và huyện Hồng Ngự mới. Trung tâm huyện là thị trấn Thường Thới Tiền; đất huyện trải theo đoạn sông Tiền đầu nguồn, gồm cả cù lao Long Khánh và cửa khẩu Thường Phước. Từ 1/7/2025 đất huyện cũ thuộc một số xã của tỉnh Đồng Tháp mới.
Bài này viết riêng cho huyện, không phải thành phố Hồng Ngự. Bạn sẽ đọc về cách hai đơn vị tách nhau, đời sống trên cù lao giữa dòng, những tháng nước lên ở vùng đầu nguồn, cửa khẩu biên giới, các món ăn theo mùa lũ, và cách đọc địa chỉ cũ sau ngày hợp nhất tỉnh.
Huyện Hồng Ngự cũ và huyện Hồng Ngự mới
Cái tên Hồng Ngự đã có từ lâu, gắn với vùng đất đầu nguồn sông Tiền giáp Campuchia. Sau năm 1975, huyện Hồng Ngự thuộc tỉnh Đồng Tháp là một huyện rất rộng, bao gồm cả vùng đất nay là Tân Hồng. Cuối thập niên 1980, phần phía bắc tách ra lập huyện Tân Hồng; huyện Hồng Ngự còn lại vẫn rộng, có thị trấn Hồng Ngự làm trung tâm.
Cuối năm 2008, huyện này được chia đôi lần nữa: phần đô thị quanh thị trấn Hồng Ngự cùng vài xã kề bên thành thị xã Hồng Ngự; các xã còn lại lập thành huyện Hồng Ngự mới, trung tâm đặt ở Thường Thới Tiền. Thị trấn Thường Thới Tiền được hình thành từ một phần đất xã cũ để làm huyện lỵ. Từ đây, khi nói "huyện Hồng Ngự" cần biết đó là huyện cũ trước 2008 hay huyện mới sau 2008.
Huyện Hồng Ngự mới, tồn tại tới 30/6/2025, gồm thị trấn Thường Thới Tiền và các xã như Thường Phước 1, Thường Phước 2, Thường Thới Hậu A, Thường Lạc, Long Khánh A, Long Khánh B, Long Thuận, Phú Thuận A, Phú Thuận B. Nhiều tên xã bắt đầu bằng chữ Thường, chữ Long, chữ Phú, dễ lẫn với nhau, nên khi tra giấy tờ cần đọc đủ cả chữ cái phân biệt A, B hay số 1, 2 đi kèm.
Cù lao Long Khánh giữa dòng sông Tiền
Ở đoạn đầu nguồn, sông Tiền chia dòng ôm lấy những dải đất phù sa giữa sông, trong đó cù lao Long Khánh là nơi được nhắc nhiều nhất của huyện Hồng Ngự. Trên cù lao là các xã Long Khánh A, Long Khánh B với làng mạc san sát dọc bờ, nhà sàn, nhà cao cẳng dựng để tránh nước, ruộng vườn ở phía trong. Đi lại giữa cù lao với đất liền từ lâu dựa vào đò, phà; những năm gần đây có thêm cầu, đường được nâng cấp.
Đời sống trên cù lao gắn chặt với nước. Mùa khô bãi bồi lộ ra, người ta trồng màu, rau, bắp; mùa lũ nước dâng cao, cả cù lao như nổi giữa sông, nhà nào cũng có xuồng. Trẻ em đi học bằng xuồng hoặc đi trên các lối đã nâng cao, người lớn đi lưới, đặt dớn bắt cá. Những mùa nước lớn, chuyện đưa đón học sinh, giữ an toàn cho trẻ nhỏ là nỗi lo của mọi nhà.
Cù lao Long Khánh là nơi sinh sống lâu đời của nhiều thế hệ gia đình làm nghề sông nước, xóm này nối xóm kia dọc bờ, mỗi xóm có đình, miếu, chợ nhỏ riêng. Lễ cúng đình, ngày giỗ họ là dịp bà con trên cù lao tụ họp đông đủ. Khi đến thăm, nên hỏi chuyện nhỏ nhẹ, xin phép trước khi chụp ảnh người và nhà cửa, tôn trọng giờ giấc sinh hoạt của từng xóm.
Mùa lũ đầu nguồn và cách sống chung với nước
Huyện Hồng Ngự đón nước lũ sớm nhất tỉnh. Khi nước từ thượng nguồn Mê Kông đổ về, thường từ khoảng tháng 7, tháng 8 dương lịch, mực nước ở đây lên nhanh, tràn qua bãi bồi, vào ruộng. Đỉnh lũ có năm vào tháng 9, tháng 10, có năm muộn hơn. Người dân đầu nguồn quen theo dõi mực nước trên các thông báo thủy văn để tính chuyện thu hoạch lúa, kê đồ đạc, chuẩn bị xuồng.
Từ sau những trận lũ lớn cuối thập niên 1990, đầu những năm 2000, chính quyền xây dựng các cụm, tuyến dân cư vượt lũ, nâng nền chợ, trường học, trạm y tế. Nhiều hộ dời từ ven sông vào các khu dân cư mới cao ráo. Đê bao giúp làm thêm vụ lúa, nhưng cũng làm ít nước tràn vào đồng hơn, phù sa và cá đồng giảm theo.
Bờ sông đoạn đầu nguồn còn chịu cảnh sạt lở. Dòng chảy mạnh, đáy sông thay đổi, có những đoạn bờ bị cuốn đi cả mảng đất, nhà cửa. Người dân được khuyến cáo không xây nhà sát mép sông, theo dõi các vết nứt trên mặt đất, báo chính quyền khi thấy dấu hiệu sạt lở. Kè bờ được xây ở những đoạn xung yếu, nhưng không thể che hết chiều dài bờ sông.
Cửa khẩu Thường Phước và đời sống vùng biên
Huyện Hồng Ngự có đường biên giới với Campuchia ở phía bắc, và cửa khẩu Thường Phước là cửa khẩu quan trọng của vùng đầu nguồn sông Tiền. Nơi đây có cả đường bộ lẫn đường thủy, ghe tàu chở hàng đi lại trên sông Tiền giữa hai nước. Hoạt động qua lại được quản lý theo quy định về cửa khẩu và biên giới, người dân và phương tiện phải làm thủ tục tại đây.
Đời sống người dân sát biên gắn với buôn bán nhỏ, chở hàng, làm ruộng và đánh bắt cá. Hai bên biên giới có quan hệ họ hàng, buôn bán từ lâu, nhưng mọi việc qua lại đều phải theo đúng giấy tờ, đúng lối mở. Khu vực vành đai biên giới có những quy định riêng về đi lại, cư trú tạm thời, chụp ảnh; khách ngoài vùng nên hỏi kỹ trước khi đến gần.
Với người dân trong huyện, cửa khẩu cũng là nơi có việc làm: bốc xếp, vận chuyển, dịch vụ ăn uống, đổi tiền theo quy định, kho bãi. Những ngày cận Tết, hoạt động ở đây đông hơn hẳn. Bất cứ ai muốn sang phía bên kia nên chuẩn bị giấy tờ hợp lệ, không nhận chở hàng giúp người lạ và không mang theo hàng cấm.
Ruộng lúa, nghề cá và những việc theo mùa
Ngoài cù lao và dải đất ven sông, phần lớn đất huyện là ruộng lúa. Nhờ đê bao, nhiều cánh đồng làm được hai, có nơi ba vụ một năm, thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp, lúa bán cho thương lái chở ghe xuống các nhà máy xay xát. Ngoài lúa, người dân trồng thêm hoa màu trên đất bãi: bắp, đậu, dưa, rau ăn lá.
Mùa lũ là mùa nghề cá. Người đầu nguồn đặt dớn, giăng lưới, bắt cá linh, cá chốt, cá lóc, tép; cá nhỏ làm mắm, cá lớn bán tươi hoặc làm khô. Những năm cá ít, nhiều hộ chuyển sang nuôi cá trong ao, nuôi lươn, nuôi ếch hoặc làm thuê. Thêm vào đó là các nghề dịch vụ như đóng xuồng, sửa máy, chạy đò, buôn bán ở chợ.
Nhịp lao động theo mùa khiến người Hồng Ngự rất linh hoạt: mùa khô làm ruộng, mùa nước đi cá, lúc rảnh đi làm thuê ở thị xã, thành phố. Nhiều người trẻ đi làm xa, nhưng mùa nước nổi, Tết Nguyên đán vẫn là dịp con cháu về quê đông nhất. Những dịp ấy chợ Thường Thới Tiền và các chợ xã nhộn nhịp hẳn lên.
Ăn uống mùa nước và quà đầu nguồn
Món đặc trưng của huyện Hồng Ngự đi theo mùa nước. Đầu mùa là cá linh non nấu canh chua bông điên điển, kho mía, kho tiêu; giữa mùa có cá linh chiên giòn, lẩu cá linh; cuối mùa cá lớn hơn thì làm mắm. Bông súng, bông điên điển, rau nhút, kèo nèo là những thứ rau mọc theo nước, hái về ăn sống, nhúng lẩu hay xào tỏi.
Ngoài mùa lũ, bữa cơm người đầu nguồn vẫn nhiều cá: cá lóc nướng trui, cá trê nướng, cá rô kho tộ, cá chốt kho tiêu. Mắm cá linh, mắm cá sặc là món để dành, ăn kèm rau sống, dưa leo, khế chua. Các quán dọc đường và quanh chợ nấu đúng kiểu nhà, giá mềm.
Quà đầu nguồn phổ biến là mắm, khô cá, các loại cá đóng gói sẵn. Mua mắm nên chọn hũ kín, xem màu và mùi, hỏi người bán làm từ bao giờ. Khô cá nên chọn miếng khô ráo, không có mùi lạ, đóng gói kín để mang đi xa. Với các món tự làm không có nhãn, nên mua ở người bán quen hoặc ở chợ có quầy cố định.
Đi huyện Hồng Ngự cũ: đường, đò và lưu ý an toàn
Từ thành phố Hồng Ngự cũ sang các xã của huyện có đường bộ và đò, phà tùy nơi. Đi cù lao Long Khánh thì có bến đò, bến phà ngang, giờ chạy thường theo ngày, mùa nước có khi thay đổi. Các tuyến đường trong huyện phần lớn là đường bê tông, đường nhựa nhỏ chạy trên đê bao, đi xe máy là tiện nhất.
Khi đi đò, phà, luôn mặc áo phao, không ngồi sát mép, không chở quá tải. Mùa lũ không nên đi xuồng nhỏ ra giữa dòng, nhất là khi trời giông. Với trẻ nhỏ, cần có người lớn kèm sát, vì nước lũ chảy xiết và rất nguy hiểm. Đi đường đê bao vào ban đêm cần chạy chậm, vì đường hẹp, hai bên là nước.
Ở vùng gần biên giới, nên mang theo giấy tờ tùy thân, không đi vào khu vực có biển báo cấm, không chụp ảnh những nơi được yêu cầu không chụp. Nếu muốn tìm hiểu đời sống người dân trên cù lao, nên đi cùng người địa phương để được dẫn đường và giới thiệu.
Từ 1/7/2025: huyện Hồng Ngự cũ nay thuộc đâu
Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Đồng Tháp hợp nhất với Tiền Giang thành tỉnh Đồng Tháp mới, trung tâm hành chính ở khu vực Mỹ Tho. Huyện Hồng Ngự không còn là đơn vị hành chính từ 1/7/2025; thị trấn Thường Thới Tiền và các xã cũ được ghép thành một số xã mới thuộc tỉnh Đồng Tháp.
Có thể một số xã cũ của huyện được ghép cùng phường, xã của thành phố Hồng Ngự cũ hay của Tân Hồng, Tam Nông liền kề, tùy phương án chính thức. Vì vậy, khi giấy tờ ghi "huyện Hồng Ngự", nên lấy tên xã cũ để tra bảng đối chiếu của tỉnh, đừng chỉ dựa vào tên huyện.
Đặc biệt, giấy tờ cấp trước cuối năm 2008 ghi "huyện Hồng Ngự" có thể là vùng nay thuộc thành phố Hồng Ngự cũ; giấy tờ trước cuối thập niên 1980 có thể là vùng nay thuộc Tân Hồng. Giấy tờ đã cấp vẫn còn giá trị theo nguyên tắc chung; khi làm thủ tục mới, ghi theo xã mới và hỏi bộ phận một cửa nếu cần xác nhận.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Hồng Ngự mới có trung tâm ở đâu?
Trung tâm huyện Hồng Ngự lập cuối năm 2008 là thị trấn Thường Thới Tiền, được hình thành để làm huyện lỵ sau khi thị trấn Hồng Ngự cũ chuyển thành thị xã. Từ 1/7/2025 không còn cấp huyện.
Cù lao Long Khánh thuộc huyện nào?
Cù lao Long Khánh nằm giữa sông Tiền đoạn đầu nguồn, thuộc huyện Hồng Ngự của Đồng Tháp cũ, với các xã Long Khánh A, Long Khánh B. Từ 1/7/2025 đất cù lao thuộc xã mới của tỉnh Đồng Tháp.
Cửa khẩu Thường Phước ở đâu?
Cửa khẩu Thường Phước thuộc huyện Hồng Ngự cũ, ở phía bắc giáp Campuchia, có cả đường bộ và đường thủy trên sông Tiền. Việc qua lại phải theo thủ tục và giấy tờ hiện hành, nên hỏi trước cơ quan quản lý cửa khẩu.
Mùa lũ ở huyện Hồng Ngự bắt đầu khi nào?
Nước thường bắt đầu lên từ khoảng tháng 7, tháng 8 dương lịch, đỉnh lũ vào khoảng tháng 9, tháng 10, tùy năm. Là vùng đầu nguồn nên nước lên sớm hơn các huyện phía dưới; những năm gần đây lũ thấp và thất thường hơn.
Huyện Hồng Ngự nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15, đất huyện Hồng Ngự cũ thuộc tỉnh Đồng Tháp mới, gồm Đồng Tháp cũ và Tiền Giang cũ. Thị trấn và các xã cũ được ghép thành một số xã mới.
Giấy tờ ghi huyện Hồng Ngự trước 2008 thuộc đâu bây giờ?
Trước 2008 huyện Hồng Ngự gồm cả vùng nay là thành phố Hồng Ngự cũ. Cần đọc tên xã, thị trấn trên giấy tờ để biết sau 2008 thuộc thị xã hay huyện, rồi tra tiếp sang đơn vị mới sau 7/2025.