Huyện Hòa Bình là huyện của tỉnh Bạc Liêu từ năm 2005 tới ngày 30/6/2025, được lập trên phần đất phía nam của huyện Vĩnh Lợi, huyện lỵ là thị trấn Hòa Bình bên quốc lộ 1. Từ 1/7/2025, địa bàn huyện cũ thuộc tỉnh Cà Mau, chủ yếu nằm trong ba xã Hòa Bình, Vĩnh Mỹ và Vĩnh Hậu.
Đừng nhầm với tỉnh Hòa Bình ở miền Bắc, nay thuộc tỉnh Phú Thọ. Hòa Bình ở đây là một huyện đồng bằng ven biển, nằm giữa thành phố Bạc Liêu và Giá Rai, trải từ vùng lúa phía bắc quốc lộ xuống tới bãi biển bùn. Bài này kể quá trình lập huyện, ba vùng đất, nghề tôm và điện gió, và cách huyện cũ chia về các xã mới.
Huyện trẻ nhất của Bạc Liêu cũ
Trước năm 2005, vùng Hòa Bình hôm nay là phần phía nam của huyện Vĩnh Lợi. Huyện Vĩnh Lợi khi ấy trải từ giồng đất phía bắc thành phố xuống tận biển, rộng và đông dân, việc đi lại từ các xã ven biển lên trung tâm huyện mất nhiều thời gian.
Năm 2005, huyện Hòa Bình được lập trên phần đất tách từ Vĩnh Lợi, lấy thị trấn Hòa Bình bên quốc lộ 1 làm huyện lỵ. Đây là đơn vị cấp huyện được lập sau cùng của tỉnh Bạc Liêu; từ đó tới khi bỏ cấp huyện năm 2025, danh sách huyện của tỉnh chỉ thay đổi ở chỗ Giá Rai lên thị xã.
Trước ngày 1/7/2025, huyện Hòa Bình có thị trấn Hòa Bình và các xã Minh Diệu, Vĩnh Bình, Vĩnh Mỹ A, Vĩnh Mỹ B, Vĩnh Hậu, Vĩnh Hậu A, Vĩnh Thịnh. Chữ "Vĩnh" xuất hiện dày đặc, giống như ở Vĩnh Lợi, cho thấy các xã này cùng gốc với vùng đất cũ của Vĩnh Lợi.
Vì vậy, người sinh trước năm 2005 ở vùng Hòa Bình thường có giấy khai sinh ghi huyện Vĩnh Lợi, có khi ghi tỉnh Minh Hải nếu sinh trước năm 1997. Đây không phải sai sót mà là dấu vết của lần tách huyện; khi làm thủ tục mới, cứ ghi đơn vị hiện hành và để cán bộ đối chiếu.
Thị trấn Hòa Bình và vùng lúa phía bắc quốc lộ
Thị trấn Hòa Bình nằm ngay trên quốc lộ 1, cách thành phố Bạc Liêu không xa về phía Cà Mau. Đây là một thị trấn ven lộ điển hình: chợ, trường học, trạm y tế, cửa hàng vật tư nông nghiệp và thuỷ sản, quán ăn dọc đường. Nhiều xe khách dừng đón trả khách ở đây.
Phía bắc quốc lộ, đất ngọt hoặc lợ nhẹ hơn, có ruộng lúa, vườn cây và một phần làm tôm – lúa. Đây là vùng giáp với Vĩnh Lợi, Phước Long cũ, nối liền với dải lúa của phía bắc tỉnh. Mùa mưa là mùa lúa, đồng xanh hai bên đường làng.
Ranh giới giữa vùng ngọt và vùng mặn trong huyện gắn với hệ thống cống, đê dọc quốc lộ. Những năm hạn mặn nặng, nước mặn lấn sâu hơn, ruộng lúa giáp ranh bị ảnh hưởng. Vì thế, chuyện chọn làm lúa hay nuôi tôm ở các ấp gần quốc lộ luôn phải tính theo năm.
Đời sống ở các ấp phía bắc gần với kiểu nông thôn miền Tây quen thuộc: nhà ven kênh, đường bê tông nhỏ, chợ sáng ở đầu cầu, quán cà phê võng. Người trẻ nhiều người đi làm ở các khu công nghiệp miền Đông, ở nhà còn người lớn tuổi và trẻ nhỏ.
Vĩnh Hậu và dải ven biển: tôm, rừng và đê
Phía nam quốc lộ, đất mặn dần về phía biển, vuông tôm nối nhau tới tận chân đê. Vùng ven biển Vĩnh Hậu, Vĩnh Hậu A, Vĩnh Thịnh là nơi nuôi tôm tập trung, có cả mô hình quảng canh lâu đời lẫn những trại tôm thâm canh, công nghệ cao với ao lót bạt và nhà màng.
Nuôi tôm công nghệ cao cần vốn lớn, điện ổn định, nước biển sạch, nên thường tập trung ở dải đất sát biển. Người nuôi quảng canh thì dựa vào con nước, ít đầu tư, rủi ro thấp hơn nhưng năng suất cũng thấp hơn. Hai kiểu nuôi sống cạnh nhau, đôi khi mâu thuẫn về nguồn nước.
Bờ biển ở đây là bãi bùn, có dải rừng phòng hộ với mắm, đước. Một số đoạn bị sạt lở, phải làm kè và trồng lại rừng. Đê biển là tuyến giao thông quan trọng của các ấp ven biển, đồng thời là lớp bảo vệ cuối cùng khi triều cường, gió chướng mạnh.
Người ở xa về các ấp ven biển nên hỏi trước đường đi, vì nhiều tuyến đi trên bờ vuông, bờ đê, mùa mưa trơn. Không tự ý vào vuông tôm nhà người khác, cũng không đi ra bãi bùn khi không quen con nước.
Điện gió trên bãi bồi và những thay đổi mới
Từ cuối thập niên 2010, vùng ven biển Bạc Liêu cũ, trong đó có phần Hòa Bình, có thêm các dự án điện gió dựng trên bãi bồi gần bờ. Hàng tua bin đứng giữa nước và rừng ngập mặn làm cảnh quan khác hẳn so với một thập niên trước.
Điện gió kéo theo đường dẫn, trạm biến áp, nhà điều hành và một số việc làm cho lao động địa phương trong giai đoạn xây dựng, vận hành. Nhưng nó cũng đặt ra chuyện giữ rừng phòng hộ quanh chân trụ, chuyện đền bù đất, chuyện đường vào các ấp.
Khác với khu điện gió ở Nhà Mát thường đón khách tham quan, các dự án ở vùng Hòa Bình cũ chủ yếu là khu sản xuất. Muốn vào xem cần hỏi đơn vị vận hành hoặc chính quyền xã, không nên tự đi vào công trình hay leo lên cầu dẫn.
Với người dân, điện gió là một phần cảnh quan quen thuộc, nhắc tới như một cột mốc khi chỉ đường. Còn với người đi ngang quốc lộ 1, những tua bin nhìn thấy xa xa về phía biển là dấu hiệu đã vào vùng ven biển Bạc Liêu.
Món ăn và nhịp sống của người Hòa Bình cũ
Nhịp sống ở Hòa Bình cũ theo con nước và mùa tôm. Những ngày xổ tôm, thu hoạch, cả xóm thức sớm, thương lái tới tận bờ vuông. Những tháng tôm bệnh, giá xuống, nhiều hộ phải vay vốn, chuyển sang nuôi xen cua, cá để giảm rủi ro.
Bữa cơm ven biển có cá kèo, tôm đất, cua, ba khía, rau đắng, bông điên điển mùa nước. Người vùng lúa phía bắc ăn nhiều cá đồng hơn: cá lóc, cá rô, cá trê, kèm các món kho, nấu canh chua. Những món ấy đều có ở chợ thị trấn mỗi sáng.
Ở đây có người Kinh là chủ yếu, xen một số gia đình Khmer và Hoa. Các ngôi chùa, miếu, đình nhỏ ở ấp là nơi sinh hoạt cộng đồng, tổ chức cúng đình, lễ cầu an theo mùa. Người đến thăm nên ăn mặc gọn gàng, hỏi trước khi vào chánh điện hay chụp ảnh.
Người từ thành phố Bạc Liêu hay Giá Rai đi làm ở Hòa Bình thường đi về trong ngày, vì khoảng cách không xa và quốc lộ 1 thuận lợi. Điều này làm Hòa Bình gắn chặt với hai đô thị hai bên, dù vẫn giữ nhịp sống nông thôn.
Huyện Hòa Bình cũ nay thuộc những xã nào
Từ 1/7/2025, huyện Hòa Bình không còn là đơn vị hành chính. Xã Hòa Bình mới gồm thị trấn Hòa Bình, xã Vĩnh Mỹ A cũ và xã Long Thạnh cũ, vốn thuộc huyện Vĩnh Lợi. Xã Vĩnh Mỹ mới gồm Vĩnh Mỹ B, Vĩnh Bình và Minh Diệu cũ.
Vùng ven biển Vĩnh Hậu, Vĩnh Hậu A, Vĩnh Thịnh cũ nay chủ yếu thuộc xã Vĩnh Hậu. Ranh giới ở mức ấp có thể còn điều chỉnh, nên với một thửa đất hay căn nhà cụ thể, bạn nên kiểm lại trên ứng dụng định danh điện tử hoặc hỏi công an xã.
Hai chỗ dễ nhầm. Thứ nhất, Vĩnh Mỹ A và Vĩnh Mỹ B đi hai ngả: A vào xã Hòa Bình, B làm nòng cốt cho xã Vĩnh Mỹ. Thứ hai, người ở Long Thạnh cũ của huyện Vĩnh Lợi nay lại ghi xã Hòa Bình, nên đừng suy theo huyện cũ.
Tên Hòa Bình còn trùng với nhiều nơi khác trong nước, nhất là tỉnh Hòa Bình cũ ở miền Bắc. Khi khai trực tuyến, chọn tỉnh Cà Mau trước rồi mới chọn xã Hòa Bình; khi gửi hàng, ghi thêm "Bạc Liêu cũ" và một mốc dễ nhận như chợ thị trấn.
Đi lại qua Hòa Bình và những mốc dễ nhận
Hòa Bình cũ nằm gọn trên trục quốc lộ 1 giữa thành phố Bạc Liêu và Giá Rai, nên đi lại khá thuận. Xe khách tuyến Thành phố Hồ Chí Minh – Cà Mau, Bạc Liêu – Cà Mau đều chạy ngang thị trấn, có thể xin dừng ở chợ hoặc các ngã ba lớn.
Mốc dễ nhận nhất là chợ thị trấn Hòa Bình bên quốc lộ, các ngã ba rẽ xuống vùng ven biển và hàng tua bin điện gió nhìn thấy về phía biển. Người địa phương chỉ đường thường dùng tên ấp, tên chợ, tên cầu hơn là tên xã mới.
Từ quốc lộ xuống các ấp ven biển, đường bê tông chạy dọc kênh, nhiều đoạn chỉ đủ cho xe máy. Ô tô vào sâu nên hỏi trước, vì có cầu tải trọng thấp. Mùa mưa nên đi ban ngày, tránh về muộn trên đường bờ vuông.
Người gửi hàng về Hòa Bình cũ nên ghi thêm tên ấp và một mốc như chợ, trường, chùa. Những đơn vị giao hàng thường định vị theo mốc nhanh hơn theo tên xã mới, nhất là trong giai đoạn chuyển tiếp sau năm 2025.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Hòa Bình ở Bạc Liêu cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Hòa Bình cũ của Bạc Liêu thuộc tỉnh Cà Mau, theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Huyện không còn là cấp hành chính; địa bàn nay chủ yếu thuộc ba xã Hòa Bình, Vĩnh Mỹ và Vĩnh Hậu.
Huyện Hòa Bình được lập năm nào?
Huyện Hòa Bình được lập năm 2005 trên phần đất phía nam của huyện Vĩnh Lợi, lấy thị trấn Hòa Bình làm huyện lỵ. Đây là đơn vị cấp huyện được lập sau cùng của tỉnh Bạc Liêu trước khi bỏ cấp huyện.
Huyện Hòa Bình ở Bạc Liêu có liên quan tỉnh Hòa Bình không?
Không. Hai nơi chỉ trùng tên. Huyện Hòa Bình là huyện đồng bằng ven biển của Bạc Liêu cũ, nay thuộc Cà Mau. Tỉnh Hòa Bình là tỉnh miền núi phía Bắc, từ 1/7/2025 nhập vào tỉnh Phú Thọ.
Thị trấn Hòa Bình nay thuộc xã nào?
Thị trấn Hòa Bình cùng xã Vĩnh Mỹ A và xã Long Thạnh cũ nay hợp thành xã Hòa Bình, tỉnh Cà Mau. Xã này chỉ chiếm một phần nhỏ của huyện Hòa Bình cũ, nên đừng ghi xã Hòa Bình cho mọi địa chỉ trong huyện.
Giấy khai sinh ghi huyện Vĩnh Lợi mà nhà ở Hòa Bình có sai không?
Không sai. Trước năm 2005, vùng Hòa Bình thuộc huyện Vĩnh Lợi, nên giấy tờ cấp thời đó ghi Vĩnh Lợi là đúng. Khi làm thủ tục mới, bạn ghi xã mới thuộc tỉnh Cà Mau, cán bộ sẽ đối chiếu với tên cũ.
Vùng ven biển Hòa Bình cũ nổi tiếng về gì?
Vùng ven biển Vĩnh Hậu cũ nổi tiếng về nuôi tôm, cả quảng canh lẫn thâm canh công nghệ cao, cùng rừng phòng hộ và các dự án điện gió trên bãi bồi. Bờ biển là bãi bùn, không phải nơi tắm biển.