Huyện Giồng Riềng, tỉnh Kiên Giang cũ: đồng lúa sông Cái Bé và xóm Khmer trên giồng

Huyện Giồng Riềng là đơn vị cấp huyện nội đồng phía đông tỉnh Kiên Giang. Ngay trước 1/7/2025 huyện có thị trấn Giồng Riềng và mười tám xã Bàn Tân Định, Bàn Thạch, Hòa An, Hòa Hưng, Hòa Lợi, Hòa Thuận, Long Thạnh, Ngọc Chúc, Ngọc Hòa, Ngọc Thành, Ngọc Thuận, Thạnh Bình, Thạnh Hòa, Thạnh Hưng, Thạnh Lộc, Thạnh Phước, Vĩnh Phú, Vĩnh Thạnh. Nay địa bàn này thuộc tỉnh An Giang, chia thành sáu xã Giồng Riềng, Long Thạnh, Hòa Hưng, Ngọc Chúc, Thạnh Hưng và Hòa Thuận.

Giồng Riềng là một trong những huyện có nhiều xã nhất của Kiên Giang cũ, đất phù sa giữa hai con sông Cái Bé và Cái Lớn, nơi người Việt và người Khmer sống trên những giồng đất cao giữa đồng. Bài này kể về tên gọi, đất đai, nghề lúa, cộng đồng Khmer và cách địa bàn huyện cũ chia về sáu xã mới.

Giồng là gì và vì sao gọi Giồng Riềng

Ở miền Tây, giồng là dải đất cao hơn xung quanh, thường là dấu vết của bờ biển hoặc lòng sông cổ, đất cát pha, không ngập khi nước lên. Người khai hoang đầu tiên thường cất nhà trên giồng, trồng rau màu, cây ăn trái, rồi mới xuống làm ruộng ở vùng trũng xung quanh. Vì thế rất nhiều địa danh miền Tây bắt đầu bằng chữ giồng.

Cách giải thích phổ biến cho rằng Giồng Riềng là giồng đất trồng nhiều cây riềng, loại củ cay dùng làm gia vị, hoặc giồng có rặng cây mà người xưa gọi là riềng. Như nhiều địa danh dân gian khác, đây là lời giải được truyền miệng, chưa có tư liệu chắc chắn khẳng định.

Giồng Riềng đã là tên một vùng, một quận của tỉnh Rạch Giá rồi tỉnh Kiên Giang từ trước năm 1975. Sau năm 1975, huyện Giồng Riềng thuộc tỉnh Kiên Giang, huyện lỵ là thị trấn Giồng Riềng. Qua nhiều đợt chia tách xã để quản lý dân cư đông đúc, huyện có tới mười tám xã và một thị trấn ngay trước năm 2025.

Đi trên đường huyện, bạn có thể nhận ra giồng qua những hàng cây cao, những ngôi chùa Khmer với mái nhọn, những xóm nhà san sát nhau trên một dải đất hơi gồ lên giữa cánh đồng phẳng. Rời giồng xuống ruộng là thấy ngay đất thấp hơn, kênh nhiều hơn.

Vị trí giữa hai con sông Cái

Giồng Riềng nằm phía đông Rạch Giá, phía tây giáp Châu Thành, phía bắc giáp Tân Hiệp, phía nam là Gò Quao, phía đông giáp vùng Cần Thơ, Hậu Giang cũ. Sông Cái Bé chảy qua phần bắc huyện, sông Cái Lớn ở phía nam, hai con sông cùng chảy về vịnh Rạch Giá.

Đất đai chủ yếu là phù sa có pha phèn nhẹ, được rửa nhờ nước ngọt từ sông Hậu dẫn sang qua các kênh lớn. Vùng giáp Hậu Giang có nơi đất trũng, ngập sâu hơn trong mùa mưa. Hệ thống kênh nội đồng dày đặc, ghe xuồng đi lại được tới tận ruộng.

Vì nằm sâu trong nội đồng, Giồng Riềng ít chịu mặn hơn các huyện ven biển, nhưng những năm hạn mặn nặng, nước mặn từ cửa sông Cái Lớn, Cái Bé có thể lấn vào vùng phía tây. Hệ thống cống ở vùng cửa sông giúp giữ ngọt cho huyện.

Từ Rạch Giá về Giồng Riềng mất chừng một giờ xe máy theo các tuyến đường tỉnh. Huyện không nằm trên quốc lộ lớn, nên nhịp sống chậm hơn, ít khách lạ, chợ quê vẫn họp theo lối cũ.

Lúa, cá đồng và vườn trên giồng

Nghề chính của Giồng Riềng là trồng lúa. Đồng ruộng phẳng, nước ngọt quanh năm cho phép làm hai, có nơi ba vụ. Mùa thu hoạch, máy gặt đập liên hợp chạy khắp đồng, ghe lúa đậu kín bến các xã, thương lái từ Rạch Giá, Cần Thơ về mua.

Ngoài lúa, ruộng trũng có nghề nuôi cá đồng, cá lóc, cá rô trong ao, mương vườn; mùa nước, người dân giăng lưới, đặt lờ bắt cá tự nhiên. Trên giồng có vườn chuối, dừa, mít, xoài, rau màu, bán ở các chợ xã.

Một số xã nuôi heo, bò, gà vịt quy mô gia đình. Rơm rạ sau mùa gặt được tận dụng trồng nấm rơm, nghề nhỏ nhưng cho thu nhập đều trong vài tuần sau thu hoạch.

Lao động trẻ của Giồng Riềng đi làm ở các khu công nghiệp phía đông khá đông. Nhà ở quê nhiều khi chỉ còn ông bà và trẻ nhỏ. Tiền gửi về giúp xây nhà, sửa đường, nhưng ruộng thì nhiều nhà phải thuê người làm hoặc cho thuê lại.

Người Khmer và chùa trên giồng

Giồng Riềng có một cộng đồng người Khmer khá đông, sống tập trung ở một số xã. Các phum, sóc Khmer thường nằm trên giồng, bao quanh một ngôi chùa có mái cong nhiều tầng, cổng có tượng rắn thần Naga, sân rộng trồng thốt nốt, sao, dầu.

Chùa là trung tâm sinh hoạt văn hóa của người Khmer: nơi học chữ Khmer, tổ chức lễ hội, hội họp, giữ những tài sản chung của phum sóc. Lễ Chôl Chnăm Thmây vào giữa tháng tư dương lịch, lễ Sen Dolta cúng ông bà vào khoảng tháng chín, tháng mười, và Ok Om Bok cúng trăng là những dịp đông vui nhất.

Người Việt và người Khmer ở Giồng Riềng sống xen, làm ruộng cạnh nhau, đi chung chợ, nhiều gia đình kết thông gia. Trong bữa ăn, bạn dễ gặp các món như bún nước lèo, mắm bò hóc, canh xiêm lo, bên cạnh cá kho, canh chua của người Việt.

Khách đến chùa Khmer nên ăn mặc kín đáo, cởi giày dép khi vào chánh điện, không chỉ chân về phía tượng, không chạm vào đầu người khác, và hỏi trước khi chụp ảnh nhà sư.

Huyện Giồng Riềng cũ nay thuộc sáu xã nào

Theo phương án sắp xếp năm 2025, mười chín đơn vị cấp xã của Giồng Riềng gom thành sáu xã của tỉnh An Giang. Bảng dưới ghi đơn vị cũ thuộc xã mới nào.

Chỗ dễ nhầm: xã Thạnh Lộc cũ của Giồng Riềng nay thuộc xã Thạnh Hưng, trong khi tỉnh An Giang lại có một xã Thạnh Lộc mới khác, trên đất huyện Châu Thành cũ. Gặp tên Thạnh Lộc trên giấy tờ, cần xem kèm tên huyện cũ.

Xã Giồng Riềng mới gom năm đơn vị nên rất rộng, chỉ là vùng quanh thị trấn cũ chứ không phải cả huyện. Người ở Ngọc Thành khai là xã Ngọc Chúc, người ở Vĩnh Phú khai là xã Long Thạnh.

Từ 1/7/2025: Giồng Riềng trong tỉnh An Giang

Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Kiên Giang nhập vào tỉnh An Giang, cấp huyện thôi hoạt động. Sáu xã mới của Giồng Riềng trực thuộc thẳng tỉnh, trung tâm tỉnh ở Rạch Giá, không xa. Người Giồng Riềng làm việc cấp tỉnh vẫn đi Rạch Giá như trước.

Vì mỗi xã mới gom ba đến năm xã cũ, khoảng cách từ ấp đến trụ sở xã có nơi xa hơn trước. Các xã mới thường giữ điểm tiếp nhận hồ sơ ở trụ sở các xã cũ trong giai đoạn đầu; người dân nên hỏi cán bộ ấp xem nộp ở đâu gần nhất, hoặc dùng dịch vụ công trực tuyến.

Giấy tờ cũ ghi xã Ngọc Thành, huyện Giồng Riềng, tỉnh Kiên Giang vẫn có giá trị. Khi khai địa chỉ mới, ghi ấp, xã Ngọc Chúc, tỉnh An Giang, có thể kèm tên cũ trong ngoặc. Tên ấp hầu như không đổi, là manh mối chắc nhất.

Khi tìm thông tin trực tuyến về Giồng Riềng, bạn nên tìm cả theo tên xã mới lẫn tên huyện cũ, vì nhiều tài liệu, bài báo trước 2025 vẫn ghi theo huyện.

Chợ quê, ghe lúa và nhịp ngày ở Giồng Riềng

Ngày ở Giồng Riềng bắt đầu từ chợ sáng. Chợ thị trấn và chợ các xã họp từ lúc trời chưa sáng, bán cá đồng, rau nhà trồng, bánh quê, đồ dùng làm ruộng. Người đi chợ bằng xe máy, bằng xuồng, gặp nhau hỏi chuyện lúa, chuyện giá phân, chuyện con cháu đi làm xa.

Mùa gặt, bến các xã đông ghe lúa. Thương lái cân lúa ngay bờ ruộng, đổ vào bao rồi chất lên ghe, theo kênh ra sông Cái Bé về nhà máy xay xát ở Rạch Giá, Châu Thành hay xa hơn. Trên bờ, xe tải nhỏ cũng chạy vào tận các tuyến đường bê tông để chở lúa.

Buổi trưa đồng vắng, người làm ruộng nghỉ dưới tán cây trên giồng; chiều mát mới ra thăm ruộng, thăm nước. Ban đêm, nhiều nhà vẫn thắp đèn bắt cá, đặt lờ trên mương. Nhịp ấy đổi rất chậm qua nhiều năm.

Người ở xa về Giồng Riềng nên hỏi đường theo tên ấp, tên kênh và tên chùa gần nhà, vì đường làng nhiều ngã rẽ giống nhau. Những ngôi chùa Khmer, những cây cầu bê tông lớn là mốc dễ nhận nhất.

Trong vài năm gần đây, các tuyến đường nối Giồng Riềng với Rạch Giá và với vùng Hậu Giang cũ được nâng cấp, xe khách chạy thường xuyên hơn. Nông sản đi ra ngoài nhanh hơn, nhưng cũng nhiều người trẻ rời quê hơn.

Câu hỏi thường gặp

Huyện Giồng Riềng cũ gồm những xã nào?

Ngay trước 1/7/2025, Giồng Riềng gồm thị trấn Giồng Riềng và mười tám xã: Bàn Tân Định, Bàn Thạch, Hòa An, Hòa Hưng, Hòa Lợi, Hòa Thuận, Long Thạnh, Ngọc Chúc, Ngọc Hòa, Ngọc Thành, Ngọc Thuận, Thạnh Bình, Thạnh Hòa, Thạnh Hưng, Thạnh Lộc, Thạnh Phước, Vĩnh Phú, Vĩnh Thạnh.

Huyện Giồng Riềng nay thuộc tỉnh nào?

Giồng Riềng nay thuộc tỉnh An Giang, sau khi Kiên Giang nhập vào An Giang theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Địa bàn huyện cũ chia thành sáu xã Giồng Riềng, Long Thạnh, Hòa Hưng, Ngọc Chúc, Thạnh Hưng, Hòa Thuận.

Thị trấn Giồng Riềng nay thuộc xã nào?

Thị trấn Giồng Riềng cùng các xã Thạnh Hòa, Bàn Thạch, Bàn Tân Định, Thạnh Bình hợp thành xã Giồng Riềng của tỉnh An Giang. Đây là xã lớn nhất trong sáu xã mới trên đất huyện cũ.

Giồng trong tên Giồng Riềng nghĩa là gì?

Giồng là dải đất cao hơn xung quanh, đất cát pha, không ngập khi nước lên, thường là dấu bờ biển hay lòng sông cổ. Người khai hoang dựng nhà trên giồng rồi xuống làm ruộng ở vùng trũng chung quanh.

Xã Thạnh Lộc cũ của Giồng Riềng nay ở đâu?

Xã Thạnh Lộc cũ của Giồng Riềng nay thuộc xã Thạnh Hưng cùng với Thạnh Hưng, Thạnh Phước cũ. Xã Thạnh Lộc mới của tỉnh An Giang là đơn vị khác, nằm trên đất huyện Châu Thành cũ của Kiên Giang.

Giấy tờ ghi huyện Giồng Riềng có phải đổi không?

Không bắt buộc đổi chỉ vì bỏ cấp huyện. Giấy tờ cấp hợp lệ trước 1/7/2025 vẫn dùng được. Khi làm thủ tục mới, địa chỉ sẽ được ghi theo xã mới và tỉnh An Giang.