Huyện Giang Thành là đơn vị cấp huyện biên giới của tỉnh Kiên Giang, lập năm 2009 từ phần đất phía bắc huyện Kiên Lương. Ngay trước 1/7/2025 huyện có năm xã Phú Lợi, Phú Mỹ, Tân Khánh Hòa, Vĩnh Điều, Vĩnh Phú, không có thị trấn. Nay địa bàn này thuộc tỉnh An Giang, chia thành hai xã Giang Thành và Vĩnh Điều.
Giang Thành là vùng đồng trũng phèn ở góc tây bắc Tứ giác Long Xuyên, sát Campuchia. Đây là đất của cỏ bàng, tràm, của những xóm Khmer và Việt ven kênh, và của con sông mang tên huyện chảy về đầm Đông Hồ. Bài này kể vị trí, lịch sử tên gọi, sinh cảnh Phú Mỹ, nghề đan cỏ bàng, và địa bàn huyện cũ nay về đâu.
Vị trí: góc biên giới giữa Hà Tiên và Tri Tôn
Giang Thành nằm phía bắc Kiên Lương và phía đông Hà Tiên, phía bắc giáp Campuchia, phía đông giáp vùng Tri Tôn của An Giang cũ. Kênh Vĩnh Tế, con kênh đào đầu thế kỷ XIX nối Châu Đốc với Hà Tiên, chạy dọc vùng biên giới này rồi đổ vào sông Giang Thành.
Sông Giang Thành chảy từ phía Campuchia về đầm Đông Hồ ở Hà Tiên. Trong mười cảnh Hà Tiên của tao đàn Chiêu Anh Các có cảnh Giang Thành dạ cổ, tiếng trống đêm ở thành Giang Thành, cho thấy tên này đã có từ thế kỷ XVIII. Tên huyện lập năm 2009 lấy lại địa danh lịch sử ấy.
Địa hình là đồng trũng phèn, mùa nước lũ từ thượng nguồn tràn về ngập trắng đồng, mùa khô đất nứt nẻ, nước chua. Trước kia phần lớn vùng này là đồng cỏ năng, cỏ bàng và rừng tràm thưa; từ cuối thế kỷ XX, kênh thủy lợi được đào, nhiều đồng cỏ thành ruộng lúa.
Đi trên những con đường giữa đồng Giang Thành, bạn sẽ thấy rõ nhất cảnh đất phèn: nước kênh trong vắt màu xanh lơ vì phèn lắng, gốc tràm đứng thành hàng, những gò đất nhỏ có vài nóc nhà. Cảnh ấy giống vùng Tri Tôn, Tịnh Biên bên kia, nhưng khác hẳn đồng phù sa ngọt của Tân Hiệp hay Giồng Riềng.
Vì là vùng biên giới, Giang Thành có đồn biên phòng, đường tuần tra, và cửa khẩu nhỏ sang Campuchia. Người hai bên biên giới qua lại thăm thân, buôn bán theo quy định của cửa khẩu và chính quyền hai bên.
Từ huyện Hà Tiên, Kiên Lương đến huyện Giang Thành
Trước năm 1998, vùng Giang Thành thuộc huyện Hà Tiên rộng lớn. Năm 1998, huyện Hà Tiên tách thành thị xã Hà Tiên và huyện Kiên Lương; phần đất biên giới thuộc Kiên Lương. Đến năm 2009, phần đất phía bắc Kiên Lương được tách ra lập huyện Giang Thành.
Huyện mới gồm năm xã, không có thị trấn, là một trong số ít huyện của Kiên Giang không có đô thị. Trung tâm hành chính huyện được xây dựng mới ở vùng đất còn thưa dân. Người Giang Thành đi chợ lớn, đi bệnh viện thường lên Hà Tiên hoặc xuống Kiên Lương.
Ai có giấy tờ cũ cần lưu ý: một người ở Phú Mỹ có thể có giấy khai sinh ghi huyện Hà Tiên nếu sinh trước 1998, ghi huyện Kiên Lương nếu sinh trong khoảng 1998 đến 2009, và ghi huyện Giang Thành nếu sinh sau đó. Tất cả đều đúng tại thời điểm cấp.
Lập huyện riêng giúp vùng biên giới có bộ máy gần dân hơn, có trường học, trạm y tế, đường giao thông được đầu tư. Mười sáu năm làm huyện là một quãng ngắn, nhưng đủ để đường sá, điện, nước sạch đến được nhiều ấp xa.
Đồng cỏ Phú Mỹ và nghề đan cỏ bàng
Ở xã Phú Mỹ có Khu bảo tồn loài – sinh cảnh Phú Mỹ, giữ lại một vùng đồng cỏ bàng, cỏ năng ngập nước theo mùa, hiếm hoi còn sót lại của Tứ giác Long Xuyên. Đây là nơi nhiều loài chim nước sinh sống, và từng là điểm dừng của sếu đầu đỏ vào mùa khô, loài chim quý hiếm được bảo vệ.
Cỏ bàng là loại cỏ thân rỗng, mọc dày trên đất phèn ngập nước. Phụ nữ Khmer ở Phú Mỹ từ lâu đã nhổ cỏ bàng, phơi, đập dẹp rồi đan thành đệm, giỏ, nón, túi xách. Nghề đan cỏ bàng ở đây được các tổ chức bảo tồn và chính quyền hỗ trợ, gắn với việc giữ đồng cỏ: người dân được khai thác hợp lý, đổi lại cùng bảo vệ sinh cảnh.
Sản phẩm cỏ bàng Phú Mỹ nay có mặt ở các cửa hàng thủ công, được khách du lịch và người làm đồ trang trí ưa chuộng. Mua một chiếc giỏ cỏ bàng là cách nhỏ để giữ nghề và giữ đồng cỏ.
Người đến tham quan khu bảo tồn nên liên hệ ban quản lý trước, đi theo lối được hướng dẫn, không thả diều, không bay thiết bị gây ồn trong mùa chim, và không hái cỏ, bắt cá trong vùng bảo vệ.
Lúa, tràm và đời sống ven kênh biên giới
Phần lớn đất Giang Thành ngày nay là ruộng lúa nhờ các kênh thủy lợi dẫn nước ngọt, rửa phèn. Lúa ở đây chủ yếu hai vụ, năng suất phụ thuộc mức phèn và con nước lũ. Vùng đất phèn nặng còn giữ rừng tràm, vừa lấy gỗ vừa giữ nước.
Người dân sống thành dãy dọc các kênh, nhà sàn hoặc nhà nền cao để tránh lũ. Mùa nước nổi là mùa cá linh, cá rô, cá lóc, bông súng, bông điên điển, những thứ người miền Tây đầu nguồn quen thuộc. Chợ quê nhỏ, họp sớm, tan sớm.
Cộng đồng Khmer ở Giang Thành giữ chùa, lễ hội riêng như Chôl Chnăm Thmây mừng năm mới, lễ cúng trăng Ok Om Bok. Người Việt, người Khmer, một số gia đình người Hoa cùng sống, tiếng Khmer và tiếng Việt dùng song song ở nhiều ấp.
Đường biên giới có hệ thống đường tuần tra và cột mốc. Người ngoài địa phương đến vùng sát biên nên mang giấy tờ tùy thân, không tự ý đi vào khu vực cấm, và hỏi đồn biên phòng khi cần qua lại.
Huyện Giang Thành cũ nay thuộc hai xã nào
Theo phương án sắp xếp năm 2025, năm xã của Giang Thành gom thành hai xã của tỉnh An Giang:
| Xã mới (tỉnh An Giang) | Gồm các xã cũ của Giang Thành | Ghi chú |
|---|---|---|
| Xã Giang Thành | Xã Phú Lợi, xã Phú Mỹ, xã Tân Khánh Hòa | Có khu bảo tồn Phú Mỹ, mang tên huyện cũ |
| Xã Vĩnh Điều | Xã Vĩnh Điều, xã Vĩnh Phú | Phía đông, dọc kênh Vĩnh Tế |
Toàn bộ huyện Giang Thành cũ về đúng hai xã, không có xã nào chia sang Hà Tiên hay Kiên Lương. Tên Giang Thành nay là tên một xã lớn của tỉnh An Giang.
Xã Phú Mỹ cũ có tên trùng với nhiều xã Phú Mỹ ở tỉnh khác. Khi đọc tài liệu về đồng cỏ Phú Mỹ, cần chú ý đây là Phú Mỹ của Giang Thành, Kiên Giang cũ.
Hai xã mới đều sát biên giới, nên ngoài việc dân sự, chính quyền xã còn phối hợp với biên phòng trong quản lý cư trú, qua lại biên giới. Người từ nơi khác đến làm việc, buôn bán dài ngày cần khai báo tạm trú theo quy định.
Xã Giang Thành mới rộng, trải từ đồng cỏ Phú Mỹ tới các ấp biên giới của Phú Lợi, Tân Khánh Hòa; người ở ấp xa có thể mất khá lâu để đến trụ sở xã, nên nhiều thủ tục nên nộp trực tuyến hoặc hỏi trước qua cán bộ ấp.
Từ 1/7/2025: Giang Thành trong tỉnh An Giang
Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Kiên Giang nhập vào tỉnh An Giang. Điều thú vị là Giang Thành nay về chung một tỉnh với vùng Tri Tôn, Tịnh Biên bên kia kênh Vĩnh Tế, những vùng cùng chung một kiểu đất phèn biên giới. Con kênh Vĩnh Tế giờ nằm trọn trong một tỉnh.
Cấp huyện thôi hoạt động, hai xã Giang Thành và Vĩnh Điều trực thuộc tỉnh. Người dân làm thủ tục ở trung tâm phục vụ hành chính công của xã; việc cấp tỉnh làm ở Rạch Giá hoặc qua mạng.
Từ Giang Thành lên Rạch Giá đi theo quốc lộ 80 qua Kiên Lương, Hòn Đất. Từ Giang Thành sang Châu Đốc có đường dọc kênh Vĩnh Tế. Với tỉnh mới, hai hướng đi này đều là đi trong tỉnh.
Giấy tờ cũ ghi huyện Giang Thành, Kiên Lương hay Hà Tiên tùy thời điểm vẫn có giá trị. Khi cần, ghi địa chỉ mới kèm tên cũ trong ngoặc để cán bộ dễ đối chiếu.
Đi Giang Thành: đường, mùa và vài lưu ý
Từ Hà Tiên, đi theo đường về phía đông dọc biên giới là vào đất Giang Thành. Từ Kiên Lương có đường lên phía bắc qua đồng lúa. Từ Châu Đốc, Tịnh Biên, Tri Tôn có đường dọc kênh Vĩnh Tế về phía tây. Đường chính đã trải nhựa, nhiều đường liên ấp là bê tông nhỏ.
Mùa nước nổi, khoảng tháng chín, tháng mười, đồng ngập trắng, đẹp nhưng đường đất ven đồng có thể ngập, nên hỏi trước trước khi đi sâu. Mùa khô là mùa đi lại dễ, cũng là mùa đồng cỏ Phú Mỹ khô bớt nước, chim nước tụ về các vũng còn nước.
Dịch vụ ăn ở ở Giang Thành ít, nên người đi tham quan thường ở Hà Tiên rồi đi về trong ngày. Mang theo nước uống, nón, kem chống nắng; vùng đồng trống gần như không có bóng mát giữa trưa.
Vùng sát biên giới có quy định riêng về đi lại, chụp ảnh khu vực quân sự. Khi gặp biển báo khu vực cấm, đừng vào; nếu cần đi tới cột mốc hay đường tuần tra, hỏi đồn biên phòng trước.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Giang Thành cũ gồm những xã nào?
Ngay trước 1/7/2025, huyện Giang Thành gồm năm xã Phú Lợi, Phú Mỹ, Tân Khánh Hòa, Vĩnh Điều, Vĩnh Phú, không có thị trấn. Huyện được lập năm 2009 từ phần đất phía bắc huyện Kiên Lương.
Huyện Giang Thành nay thuộc tỉnh nào?
Giang Thành nay thuộc tỉnh An Giang, sau khi Kiên Giang nhập vào An Giang theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Địa bàn huyện cũ chia thành hai xã Giang Thành và Vĩnh Điều.
Đồng cỏ Phú Mỹ nay thuộc xã nào?
Khu bảo tồn loài – sinh cảnh Phú Mỹ nằm trên đất xã Phú Mỹ cũ của huyện Giang Thành. Theo phương án sắp xếp năm 2025, xã Phú Mỹ cùng Phú Lợi, Tân Khánh Hòa hợp thành xã Giang Thành.
Tên Giang Thành có từ đâu?
Giang Thành là tên con sông chảy từ phía Campuchia về đầm Đông Hồ ở Hà Tiên, và là tên một thành lũy thời họ Mạc, có trong cảnh Giang Thành dạ cổ của mười cảnh Hà Tiên. Huyện lập năm 2009 lấy lại tên lịch sử này.
Nghề đan cỏ bàng ở Phú Mỹ là gì?
Đó là nghề của phụ nữ Khmer ở Phú Mỹ, dùng cỏ bàng mọc trên đồng phèn ngập nước, phơi, đập dẹp rồi đan thành đệm, giỏ, nón, túi. Nghề được hỗ trợ để vừa có thu nhập vừa bảo vệ đồng cỏ.
Người sinh ở Giang Thành trước năm 2009 ghi huyện nào trên giấy tờ?
Tùy năm cấp giấy tờ: trước 1998 thường ghi huyện Hà Tiên, từ 1998 đến 2009 ghi huyện Kiên Lương, sau 2009 ghi huyện Giang Thành. Tất cả đều có giá trị, không mâu thuẫn với nhau.