Gia Lộc là huyện thuộc tỉnh Hải Dương ngay trước 1/7/2025, nằm ngay phía nam thành phố Hải Dương, giáp Bình Giang, Thanh Miện, Ninh Giang và Tứ Kỳ. Giai đoạn 1979–1996, Gia Lộc gộp với Tứ Kỳ thành huyện Tứ Lộc. Từ 1/7/2025, Hải Dương nhập vào thành phố Hải Phòng, cấp huyện bị bỏ, nên Gia Lộc cũ nay là một số xã thuộc thành phố Hải Phòng.
Ở sát thành phố nhưng Gia Lộc vẫn giữ dáng một huyện nông nghiệp, với những cánh đồng rau vụ đông cung cấp cho chợ thành phố và Hà Nội. Đây cũng là quê của Yết Kiêu, danh tướng thời Trần nổi tiếng với tài bơi lặn. Bài viết nói về vị trí, lịch sử, nông nghiệp, di tích và việc ghi địa chỉ khi Gia Lộc không còn là huyện.
Vùng đất kề bên tỉnh lỵ cũ
Gia Lộc nằm giữa đồng bằng Hải Dương cũ, đất phẳng, nhiều kênh mương. Phía bắc giáp thành phố Hải Dương, ranh giới giữa hai nơi nhiều chỗ chỉ là một con đường, một con kênh. Phía tây là Bình Giang, phía tây nam là Thanh Miện, phía nam là Ninh Giang, phía đông là Tứ Kỳ.
Trung tâm huyện là thị trấn Gia Lộc, nằm trên trục quốc lộ 37 đi từ thành phố Hải Dương xuống phía nam. Từ thị trấn lên trung tâm thành phố chỉ mất một quãng ngắn, nên nhiều người sống ở Gia Lộc nhưng đi làm, đi học trên thành phố hằng ngày. Cao tốc Hà Nội – Hải Phòng cũng đi qua vùng phía nam tỉnh cũ, giúp nối nhanh với hai đầu.
Vì quá gần thành phố, Gia Lộc đã nhiều lần bị cắt đất cho thành phố mở rộng. Các xã giáp ranh lần lượt chuyển thành phường của thành phố Hải Dương qua các đợt điều chỉnh. Người ở những nơi này có giấy tờ cũ ghi Gia Lộc nhưng sau đó lại ghi thành phố Hải Dương.
Gia Lộc, Tứ Lộc và các lần đổi ranh giới
Lịch sử hành chính của Gia Lộc gắn chặt với các huyện bên cạnh. Những mốc cần biết để đọc giấy tờ:
- Thời phong kiến: Gia Lộc là một huyện cũ của trấn Hải Dương, thuộc phủ Hạ Hồng, tên gọi có từ lâu trong sách địa chí.
- Hải Hưng 1968: huyện thuộc tỉnh Hải Hưng.
- Tứ Lộc 1979–1996: Gia Lộc gộp với Tứ Kỳ thành huyện Tứ Lộc. Giấy tờ thời này có thể ghi "huyện Tứ Lộc, tỉnh Hải Hưng".
- Tái lập 1996–1997: Tứ Lộc chia lại thành Gia Lộc và Tứ Kỳ, cùng lúc với tái lập tỉnh Hải Dương.
- Các đợt mở rộng thành phố Hải Dương: một số xã phía bắc huyện chuyển về thành phố.
- Từ 1/7/2025: bỏ cấp huyện; xã, thị trấn cũ gộp thành một số xã mới thuộc thành phố Hải Phòng.
Nhớ được hai mốc 1979 và 1997 là đọc được phần lớn giấy tờ của người Gia Lộc. Riêng những ai ở vùng giáp thành phố thì còn phải nhìn thêm năm xã mình chuyển về thành phố.
Yết Kiêu và đền thờ ở quê ông
Yết Kiêu là gia tướng của Trần Hưng Đạo, nổi tiếng trong dân gian với tài bơi lặn, được kể là có thể lặn dưới nước lâu như đi trên cạn, đục thủng thuyền giặc trong các trận đánh trên sông, trên biển thời kháng chiến chống Nguyên Mông. Theo các tài liệu địa phương, ông quê ở làng Hạ Bì thuộc vùng Gia Lộc ngày nay.
Ở quê ông có đền thờ, nhân dân tổ chức lễ hội hằng năm, có các phần thi bơi, đua thuyền gợi nhớ tài bơi lặn của ông. Tên Yết Kiêu còn được đặt cho đường phố ở nhiều đô thị, và cho một xã của Gia Lộc trước khi sắp xếp. Với người Gia Lộc, đây là niềm tự hào lớn nhất của quê hương.
Khách đến đền nên đi vào ngày thường nếu muốn yên tĩnh, đi dịp lễ hội nếu muốn xem các phần thi. Gần đó còn đình làng, chùa làng, có thể đi kết hợp. Hỏi đường thì nói "đền Yết Kiêu ở Gia Lộc", người địa phương sẽ chỉ.
Đồng rau vụ đông và chuyện giữ đất
Gia Lộc là vùng có truyền thống làm vụ đông, trồng rau màu sau mùa lúa: bắp cải, su hào, súp lơ, cà chua, dưa, khoai tây. Đất phù sa tốt, gần thành phố, đường sá thuận, nên rau làm ra dễ bán. Nhiều năm trước, nơi đây từng được nhắc như vùng rau màu hàng hóa của tỉnh.
Trên địa bàn có các cơ sở nghiên cứu, sản xuất giống cây trồng, người dân được tiếp cận giống mới khá sớm. Một số hộ chuyển sang trồng rau trong nhà lưới, trồng hoa, cây cảnh để bán vào dịp Tết. Nhưng cũng như nhiều nơi, người trẻ bỏ ruộng ngày càng nhiều, ruộng được cho thuê lại hoặc gom vào các hộ làm lớn.
Đất nông nghiệp ở Gia Lộc còn chịu sức ép lớn từ đô thị hóa. Khu dân cư mới, cụm công nghiệp, đường mới mở lấy dần đất ruộng. Người dân được đền bù rồi chuyển sang làm dịch vụ, buôn bán, xây nhà cho thuê. Đây là thay đổi lặng lẽ nhưng rất rõ khi đi qua Gia Lộc bây giờ so với hai mươi năm trước.
Đời sống thường ngày ở Gia Lộc cũ
Đi làm thành phố. Sáng sớm trên quốc lộ 37 đông xe máy lên thành phố, chiều tối lại đông chiều ngược. Nhiều gia đình có vợ chồng làm công nhân, con học trường thành phố, ông bà ở nhà trông cháu và giữ vài sào ruộng.
Chợ và hàng quán. Chợ ở thị trấn và các chợ xã họp sáng là nơi bán rau, cá, thịt của chính vùng. Hàng quán tập trung ven quốc lộ, phục vụ người đi đường và công nhân.
Làng xóm. Các làng vẫn giữ đình, chùa, nhà thờ họ, ngày lễ hội làng con cháu đi xa về đông. Nhà cửa đã xây kiên cố gần hết, ngõ bê tông, nhưng ao làng, cây đa, giếng nước vẫn còn nhiều nơi.
Nhà ở và thuê trọ. Gần thành phố mà giá thuê, giá đất thấp hơn trung tâm, Gia Lộc là lựa chọn của nhiều người đi làm khu công nghiệp. Khi thuê nên hỏi rõ điện nước, an ninh và đăng ký tạm trú.
Hội làng và nếp sinh hoạt ở Gia Lộc
Như phần lớn đồng bằng Bắc Bộ, mỗi làng ở Gia Lộc có đình thờ thành hoàng làng, có ngày hội riêng, thường rơi vào mùa xuân sau Tết hoặc mùa thu sau vụ gặt. Ngày hội, làng dựng cổng, treo cờ hội, tổ chức tế lễ, rước kiệu, rồi các trò vui dân gian như kéo co, đấu vật, bơi chải ở những làng có ao hồ lớn.
Những năm gần đây, hội làng là dịp con cháu đi làm ăn xa ở Hà Nội, trong Nam hay nước ngoài về quê, góp tiền tu sửa đình chùa, làm đường làng. Danh sách công đức được đọc trên loa, dán ở nhà văn hóa. Đó là cách những làng thuần nông giữ liên lạc với người đã rời đi.
Đời sống hằng ngày trong làng đã đổi khác nhiều: bếp gas thay bếp rơm, máy gặt thay liềm, mạng điện thoại phủ khắp. Nhưng tục lệ hiếu hỷ, giỗ họ, mừng thọ vẫn được giữ, và quan hệ họ hàng, xóm giềng vẫn chặt. Người từ thành phố về ở sẽ thấy rõ nhịp sống chậm hơn, ít ồn ào hơn, dù chỉ cách phố vài cây số.
Trước khi mua đất, thuê nhà ở Gia Lộc cũ
Gia Lộc cũ được nhiều người chọn để ở vì gần đô thị mà giá dễ chịu hơn. Một vài bước nên làm trước khi xuống tiền:
- Xem sổ đỏ bản gốc, đối chiếu tên chủ, số thửa, diện tích; lưu ý tên huyện, xã trên sổ có thể là tên cũ trước 2025.
- Hỏi ủy ban xã hoặc phường hiện nay về quy hoạch khu đất: có nằm trong diện mở đường, khu công nghiệp, khu dân cư mới hay không.
- Kiểm tra lối đi chung, ranh giới với hàng xóm, tránh mua đất có lối đi chưa rõ hoặc đang tranh chấp.
- Hỏi chuyện người dân xung quanh về ngập úng khi mưa lớn, nguồn nước sinh hoạt, tiếng ồn từ nhà máy gần đó.
- Với nhà thuê, xin hợp đồng có ghi giá, thời hạn, tiền đặt cọc, cách tính điện nước, và làm đăng ký tạm trú đúng hạn.
Không nên tin vào lời hứa "sắp lên phường", "sắp có đường lớn" để mua giá cao. Quy hoạch có thể thay đổi, nhất là trong giai đoạn thành phố mới đang sắp xếp lại bộ máy và địa giới.
Gia Lộc cũ nay thuộc đâu, ghi địa chỉ thế nào
Từ 1/7/2025, Gia Lộc cũ thuộc thành phố Hải Phòng mới. Các xã và thị trấn cũ được gộp thành một số xã mới; có xã giữ lại tên quen như Gia Lộc, có xã mang tên mới. Danh sách chính xác tra theo bảng sắp xếp thành phố công bố hoặc hỏi ủy ban xã nơi cư trú.
Ghi địa chỉ mới gồm thôn, xã mới, thành phố Hải Phòng. Những ai ở vùng từng chuyển về thành phố Hải Dương trước 2025 thì nay thuộc một phường, không phải xã, nên cần xem kỹ trên giấy báo của địa phương. Giấy tờ ghi Gia Lộc, Tứ Lộc hay thành phố Hải Dương cũ vẫn có giá trị.
Gia Lộc cũ nay ở giữa thành phố Hải Phòng mở rộng, cách trung tâm hành chính mới khá xa, nhưng lại sát khu đô thị Hải Dương cũ. Trong đời sống, người dân vẫn quen lên "phố Hải Dương" để mua sắm, khám bệnh, học hành như trước.
Câu hỏi thường gặp
Gia Lộc nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, Gia Lộc cũ thuộc thành phố Hải Phòng, do tỉnh Hải Dương nhập vào Hải Phòng theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Cấp huyện bị bỏ, các xã và thị trấn cũ được gộp thành một số xã mới của thành phố.
Huyện Tứ Lộc là gì?
Tứ Lộc là huyện gộp từ Tứ Kỳ và Gia Lộc năm 1979, thuộc tỉnh Hải Hưng. Khoảng năm 1996–1997 huyện được chia lại thành hai huyện như cũ. Giấy tờ thời đó ghi Tứ Lộc vẫn có giá trị, nay địa bàn đều thuộc thành phố Hải Phòng.
Yết Kiêu quê ở đâu?
Theo các tài liệu địa phương, Yết Kiêu quê làng Hạ Bì thuộc vùng Gia Lộc cũ của Hải Dương, nay là thành phố Hải Phòng. Ở quê ông có đền thờ và lễ hội hằng năm với các phần thi bơi, đua thuyền gợi nhớ tài bơi lặn của ông.
Từ Gia Lộc lên trung tâm Hải Dương cũ bao xa?
Rất gần. Thị trấn Gia Lộc cũ nằm trên quốc lộ 37, đi xe máy lên trung tâm thành phố Hải Dương cũ chỉ mất một quãng ngắn. Vì vậy nhiều người sống ở Gia Lộc nhưng đi làm, đi học trên thành phố hằng ngày.
Gia Lộc nổi tiếng với nông sản gì?
Gia Lộc có truyền thống làm vụ đông, trồng rau màu như bắp cải, su hào, súp lơ, cà chua, dưa, khoai tây sau mùa lúa. Rau được bán về chợ thành phố và các tỉnh lân cận. Một số hộ trồng hoa, cây cảnh bán Tết.
Nhà trước thuộc Gia Lộc rồi chuyển về thành phố Hải Dương, nay ghi thế nào?
Bạn ghi theo phường mới thuộc thành phố Hải Phòng mà nơi bạn ở được xếp vào sau 1/7/2025. Giấy tờ cũ ghi Gia Lộc hay thành phố Hải Dương vẫn dùng được. Nếu không chắc tên phường, hỏi bộ phận một cửa nơi cư trú.