Huyện Đầm Hà là huyện ven biển ở miền đông tỉnh Quảng Ninh ngay trước 1/7/2025, nằm giữa Tiên Yên và Hải Hà. Huyện được lập lại năm 2001 khi huyện Quảng Hà chia thành hai huyện Đầm Hà và Hải Hà. Từ 1/7/2025, cấp huyện bỏ, địa bàn Đầm Hà cũ chia thành một số xã mới, vẫn thuộc tỉnh Quảng Ninh.
Đầm Hà là một trong những huyện nhỏ của tỉnh, ít được nhắc tới như Móng Cái hay Vân Đồn. Nhưng đây là vùng có đủ ba dạng đất của miền đông Quảng Ninh: núi rừng phía bắc, đồng ruộng ở giữa, bãi triều và đảo nhỏ phía nam. Người dân sống bằng nông nghiệp, nghề rừng, nuôi trồng thủy sản và buôn bán dọc quốc lộ.
Từ vùng Đầm Hà xưa đến huyện Quảng Hà và lần tách năm 2001
Tên Đầm Hà đã có từ lâu, gắn với dòng sông và vùng đầm ven biển ở đây. Thời tỉnh Hải Ninh, vùng này có châu, huyện riêng, cùng với vùng Hà Cối ở phía đông. Sau khi lập tỉnh Quảng Ninh, có thời gian Đầm Hà và Hà Cối được gộp chung thành một huyện mang tên Quảng Hà.
Huyện Quảng Hà kéo dài dọc quốc lộ 18, rộng, nhiều xã, người dân ở hai đầu đi về huyện lỵ khá xa. Năm 2001, Chính phủ quyết định chia huyện Quảng Hà thành hai huyện: huyện Đầm Hà ở phía tây và huyện Hải Hà ở phía đông. Tên Quảng Hà sau đó chỉ còn là tên thị trấn huyện lỵ của Hải Hà.
Ngay trước tháng 7/2025, huyện Đầm Hà gồm thị trấn Đầm Hà và các xã Quảng Lâm, Quảng An, Quảng Tân, Dực Yên, Tân Bình, Tân Lập, Đại Bình, Đầm Hà. Các xã phía bắc như Quảng Lâm, Quảng An có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số; các xã phía nam như Tân Lập, Đại Bình nằm ven biển.
Vì có đến ba lớp tên trong vòng vài chục năm, giấy tờ của người Đầm Hà có thể ghi huyện Đầm Hà, huyện Quảng Hà, rồi lại huyện Đầm Hà. Người làm thủ tục đất đai, hộ tịch nên xem kỹ năm cấp để hiểu vì sao tên huyện khác nhau.
Sông Đầm Hà, đồng ruộng và bãi triều
Sông Đầm Hà bắt nguồn từ vùng núi phía bắc, chảy qua giữa huyện, rồi đổ ra vùng bãi triều phía nam. Hai bên sông là ruộng lúa, ruộng màu, vườn cây ăn quả, làng xóm nằm dọc đường. Mùa mưa nước sông lên, có năm gây ngập ở vùng trũng.
Đồng ruộng Đầm Hà khá màu mỡ so với nhiều vùng ven biển khác của Quảng Ninh, nhờ đất phù sa sông bồi. Người dân trồng lúa hai vụ, ngô, khoai, rau, cây ăn quả. Một số vùng chuyển sang trồng cây công nghiệp, cây lâm nghiệp trên đồi.
Phía nam là bãi triều rộng với rừng ngập mặn, đầm nuôi tôm, cá, ngao. Khi nước rút, người dân ra bãi bắt ốc, cua, sá sùng, ngán. Đây là nguồn thu nhập quan trọng của các xã ven biển.
Ngoài khơi có một số đảo nhỏ, phần lớn chưa có người ở hoặc chỉ có vài hộ dân làm nghề biển. Đi ra đảo cần thuyền của người địa phương và chỉ nên đi khi biển êm.
Núi rừng phía bắc và đồng bào dân tộc
Phía bắc huyện là vùng đồi núi, rừng tự nhiên và rừng trồng. Các xã Quảng Lâm, Quảng An có đông người Dao, Tày, Sán Chỉ sinh sống. Họ trồng lúa nước ở thung lũng, trồng quế, keo, sở trên đồi, chăn nuôi gia súc, gia cầm.
Người Dao ở Đầm Hà giữ nhiều phong tục truyền thống như lễ cấp sắc, trang phục thêu, nghề làm thuốc nam. Người Sán Chỉ có lối hát soóng cọ, người Tày có hát then. Các lễ hội đầu xuân thường có thi đấu dân gian, giao lưu văn nghệ.
Rừng phía bắc Đầm Hà là rừng đầu nguồn của sông Đầm Hà, giữ nước cho đồng ruộng phía dưới. Việc trồng rừng, bảo vệ rừng được người dân và chính quyền quan tâm, nhất là phòng cháy rừng vào mùa khô.
Đường lên các xã vùng cao đã được làm bê tông, nhưng vẫn có đoạn dốc, hẹp. Mùa mưa nên hỏi thông tin đường sá trước khi đi, đề phòng sạt lở. Khi vào bản, tôn trọng phong tục của người dân.
Thị trấn Đầm Hà và đời sống dọc quốc lộ 18
Thị trấn Đầm Hà nằm trên quốc lộ 18, là trung tâm hành chính, kinh tế của huyện cũ, có chợ, trường học, trung tâm y tế, ngân hàng, cửa hàng. Dọc quốc lộ là các dãy nhà, quán ăn, cửa hàng phục vụ người dân và xe đi qua.
Chợ Đầm Hà là nơi người dân các xã mang nông sản, hải sản đến bán, mua hàng tiêu dùng. Những phiên chợ đông thường có người từ các bản trên núi xuống, mang măng, rau rừng, gà, lợn.
Đầm Hà nằm giữa Tiên Yên và Hải Hà, Móng Cái, nên xe khách đi Móng Cái đều qua đây. Tuyến cao tốc Vân Đồn – Móng Cái chạy qua địa bàn, có nút giao giúp người dân đi Hạ Long, Móng Cái nhanh hơn trước.
Một số dự án công nghiệp, dịch vụ đang được triển khai ở vùng giáp Hải Hà, mở ra thêm việc làm cho người dân. Tuy vậy, Đầm Hà vẫn giữ dáng dấp một huyện nông nghiệp ven biển yên bình.
Món ăn, sản vật và nhịp sống chậm
Ẩm thực Đầm Hà là sự pha trộn giữa món biển và món vùng núi: hải sản tươi từ bãi triều, sá sùng, ngán, cua, cá; gà đồi, lợn bản, măng, rau rừng từ vùng cao. Nhiều nhà nấu rượu men lá, làm bánh gio, bánh chưng gù theo kiểu người vùng cao.
Nông sản của huyện có gạo, rau màu, cây ăn quả, mật ong, các loại dược liệu trồng dưới tán rừng. Một số sản phẩm được đưa vào chương trình sản phẩm địa phương của tỉnh.
Nhịp sống ở Đầm Hà chậm, yên tĩnh. Buổi sáng người dân ra đồng, ra bãi; trưa nghỉ; chiều tối quây quần. Tiếng xe trên quốc lộ là âm thanh lớn nhất trong ngày.
Người chuyển đến sống ở đây thường là giáo viên, cán bộ, người làm dịch vụ. Chi phí sinh hoạt không cao, nhưng tiện ích còn hạn chế. Muốn mua sắm lớn, khám bệnh chuyên sâu, người dân thường đi Móng Cái hoặc Hạ Long.
Một năm mùa vụ ở Đầm Hà
Đầu năm, sau Tết, người Đầm Hà xuống đồng cấy lúa vụ xuân, trồng rau màu trên những chân ruộng cao. Trên đồi, người vùng cao dọn nương, trồng cây rừng mới khi trời bắt đầu có mưa xuân. Đây cũng là mùa lễ hội làng, mùa thăm hỏi họ hàng.
Giữa năm, lúa xuân chín, các nhà tất bật gặt, phơi, rồi làm đất cho vụ mùa. Ngoài bãi triều, mùa hè là mùa ngao, cua, tôm cho thu hoạch nhiều. Đồng thời đây cũng là mùa mưa bão, người nuôi đầm phải gia cố bờ, theo dõi dự báo để giảm thiệt hại.
Cuối năm, khi lúa mùa đã gặt, trời hanh khô, người vùng cao thu quế, khai thác gỗ rừng trồng, thu hoạch dong riềng, sắn. Đây cũng là mùa dễ cháy rừng nhất, nên việc canh lửa, làm đường băng cản lửa được chú ý nhiều.
Mùa đông, đồng ruộng nghỉ, nhiều nhà trồng rau vụ đông, chăn nuôi, chuẩn bị Tết. Thanh niên đi làm xa trở về, chợ phiên cuối năm đông đúc hơn thường lệ. Nhịp mùa vụ ấy giúp người ngoài hiểu vì sao Đầm Hà vẫn giữ dáng một huyện nông nghiệp dù quốc lộ và cao tốc chạy ngang.
Trường học, y tế và người Đầm Hà đi xa
Mỗi xã cũ của Đầm Hà đều có trường mầm non, tiểu học, nhiều xã có trường trung học cơ sở; trường trung học phổ thông đặt ở khu trung tâm. Học sinh vùng cao có thể học ở trường dân tộc nội trú, bán trú để đỡ phải đi lại xa.
Trung tâm y tế và các trạm y tế xã lo phần khám chữa bệnh ban đầu. Ca bệnh nặng thường được chuyển về bệnh viện đa khoa ở Móng Cái, Hạ Long hoặc Cẩm Phả. Đường cao tốc giúp việc chuyển viện nhanh hơn trước.
Nhiều người Đầm Hà đi học, đi làm ở Hạ Long, Móng Cái, Hà Nội hoặc các khu công nghiệp trong tỉnh. Một số gia đình có người ra nước ngoài làm việc. Dịp Tết, giỗ, cưới hỏi, người đi xa trở về, làng quê lại đông vui.
Với người đi xa, giấy tờ cũ ghi quê quán huyện Đầm Hà, có khi ghi huyện Quảng Hà. Sau tháng 7/2025, giấy tờ mới ghi theo xã mới của tỉnh Quảng Ninh. Giữ một ghi chép nhỏ về tên xã cũ, xã mới sẽ giúp làm thủ tục ở nơi khác dễ hơn.
Đầm Hà cũ sau ngày 1/7/2025
Từ 1/7/2025, huyện Đầm Hà thôi là đơn vị hành chính. Thị trấn và các xã cũ được gộp thành một số xã mới trực thuộc tỉnh Quảng Ninh. Ranh giới tỉnh không đổi vì Quảng Ninh không sáp nhập.
Một xã mới có thể gộp hai, ba xã cũ, bao gồm cả vùng ven biển lẫn vùng đồi. Người dân nên hỏi nơi đặt trụ sở, điểm tiếp nhận hồ sơ, hoặc làm thủ tục trực tuyến khi có thể.
Ghi địa chỉ nên theo dạng: "thôn X, xã mới, tỉnh Quảng Ninh (trước là xã Dực Yên, huyện Đầm Hà)". Với giấy tờ cũ hơn năm 2001, có thể ghi thêm "huyện Quảng Hà" để người đối chiếu hiểu đúng.
Tên Đầm Hà vẫn được người dân dùng hằng ngày để gọi cả vùng. Các sản vật, chợ, trường học mang tên Đầm Hà vẫn giữ tên, không bắt buộc đổi.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Đầm Hà được lập năm nào?
Huyện Đầm Hà hiện nay được lập năm 2001 khi huyện Quảng Hà chia thành hai huyện Đầm Hà và Hải Hà. Trước đó, tên Đầm Hà đã có từ lâu, gắn với dòng sông và vùng đầm ven biển ở đây.
Huyện Quảng Hà là huyện nào?
Quảng Hà là huyện gộp chung vùng Đầm Hà và Hà Cối của tỉnh Quảng Ninh trong một thời gian trước năm 2001. Năm 2001 huyện được chia thành Đầm Hà và Hải Hà; Quảng Hà sau đó là tên thị trấn huyện lỵ của Hải Hà.
Huyện Đầm Hà cũ nay thuộc đâu?
Vẫn thuộc tỉnh Quảng Ninh, vì Quảng Ninh không sáp nhập năm 2025. Từ 1/7/2025, cấp huyện bỏ, thị trấn Đầm Hà và các xã cũ được gộp thành một số xã mới trực thuộc tỉnh.
Trước 7/2025 Đầm Hà có những xã nào?
Đầm Hà có thị trấn Đầm Hà và các xã Quảng Lâm, Quảng An, Quảng Tân, Dực Yên, Tân Bình, Tân Lập, Đại Bình, Đầm Hà. Các xã phía bắc là vùng đồi núi, các xã phía nam nằm ven biển.
Đầm Hà có đặc sản gì?
Đầm Hà có hải sản từ bãi triều như sá sùng, ngán, cua, cá; gà đồi, lợn bản, măng, rau rừng từ vùng cao; gạo, rau màu, mật ong và dược liệu trồng dưới tán rừng. Nên mua ở nơi có nguồn gốc rõ ràng.