Huyện Cù Lao Dung nằm trọn trên dãy cù lao ở hạ lưu sông Hậu, giữa cửa Định An và cửa Trần Đề, được lập năm 2002 tách từ huyện Long Phú và tồn tại đến ngày 30/6/2025. Từ 1/7/2025, địa bàn thuộc thành phố Cần Thơ, chia thành hai xã: An Thạnh ở phía thượng cù lao và Cù Lao Dung ở phía hạ, gần biển.
Cù Lao Dung là nơi ba bề là nước, chỉ có một đầu gần biển, nơi đất bồi mỗi năm một ít. Người ở đây trồng mía, trồng cây trái, nuôi tôm cá, giữ rừng bần ven bờ. Bài này nói về vùng đất, cách đi lại, nghề mía, rừng ven sông, các xã cũ và một điều rất hay nhầm khi tra tên xã mới.
Một dãy cù lao thành một huyện
Cù Lao Dung là tên gọi chung cho dãy cù lao dài nằm giữa hai nhánh sông Hậu đổ ra biển. Phía đông là nhánh sông bên phía Trà Vinh cũ, ra biển qua cửa Định An; phía tây nam là nhánh sông bên phía Long Phú, Trần Đề, ra biển qua cửa Trần Đề. Dãy cù lao gồm nhiều cồn được nối lại theo thời gian do phù sa bồi.
Trước năm 2002, cù lao thuộc huyện Long Phú. Người dân đi huyện lỵ phải qua sông bằng phà, đò, nên việc giấy tờ, học hành, chữa bệnh rất bất tiện. Năm 2002, Chính phủ tách phần cù lao lập huyện Cù Lao Dung, huyện lỵ ở thị trấn Cù Lao Dung.
Ngay trước 7/2025, huyện gồm thị trấn Cù Lao Dung và bảy xã An Thạnh 1, An Thạnh 2, An Thạnh 3, An Thạnh Đông, An Thạnh Tây, An Thạnh Nam, Đại Ân 1. Cách đặt tên xã bằng số và hướng cho thấy các xã được chia dần từ một xã gốc rộng.
Giấy tờ đất cấp trước năm 2002 ở cù lao ghi huyện Long Phú. Khi tra hồ sơ cũ, nhớ điều này để tìm đúng sổ địa chính.
Đất bồi, nước ngọt mặn và nghề mía
Đất Cù Lao Dung là phù sa bồi, màu mỡ, nhưng chịu ảnh hưởng thuỷ triều và nước mặn rõ rệt, nhất là phía hạ cù lao gần biển. Mùa mưa nước ngọt nhiều, mùa khô nước mặn có thể lên khá sâu. Người dân phải tính lịch trồng trọt theo con nước.
Mía là cây quen thuộc nhất của cù lao. Nhiều năm, ruộng mía phủ kín các xã, mía được ghe chở về các lò đường, nhà máy đường hoặc bán mía ăn. Mía Cù Lao Dung được nhiều người nhắc là ngọt, thân to. Giá mía lên xuống theo năm, có những năm người trồng thua lỗ, phải chuyển một phần đất sang cây khác.
Ngoài mía, cù lao trồng cây ăn trái như sa bô chê, chuối, dừa, xoài, cùng rau màu và lúa ở một số nơi. Phía gần biển nuôi tôm, cua, nghêu ở bãi bồi. Mỗi ấp một kiểu tuỳ độ mặn.
Nhà ở trên cù lao thường nằm dọc các con đê, kênh rạch, quay ra sông. Đường nhựa nhỏ chạy dọc cù lao, xe máy là phương tiện chính. Cuộc sống chậm, yên tĩnh, ít xe lớn.
Rừng bần, bãi bồi và mũi cù lao
Ven bờ cù lao, nhất là phía hạ, là những dải rừng bần, mắm, dừa nước. Rừng bần giữ đất, chắn sóng, là chỗ cá tôm sinh sôi. Bần chín có vị chua, người miền Tây dùng nấu canh, làm mắm bần.
Mũi cù lao gần biển là vùng bãi bồi rộng, nơi người dân cào nghêu, bắt ốc, đặt lú. Bãi bồi lớn lên theo năm, có nơi được trồng rừng phòng hộ. Theo nhiều thông tin địa phương, phía mũi cù lao có bãi biển nơi người dân ra hóng gió dịp lễ Tết; đây là bãi bùn cát, không phải bãi tắm cát trắng.
Một số nhà vườn, hộ dân đón khách ăn uống, câu cá, đi xuồng trong rạch. Nếu muốn trải nghiệm, nên hỏi trước, đi cùng người quen địa phương, và tôn trọng ruộng vườn của người ta.
Vùng cù lao có giá trị sinh thái lớn, là nơi sông Hậu gặp biển. Các dự án đê bao, kè, giao thông qua cù lao đều cần tính tới chuyện giữ rừng ven bờ và sinh kế của người cào nghêu, đặt đáy.
Qua sông: phà, đò và cầu Đại Ngãi
Vì là cù lao, chuyện qua sông là chuyện hằng ngày. Giữa cù lao và hai bờ có phà, đò ngang; người dân phía Sóc Trăng quen nhất là lối qua sông ở khu Đại Ngãi của Long Phú. Bến nào chạy giờ nào, giá vé ra sao thay đổi theo thời gian, nên hỏi tại bến trước khi đi.
Quốc lộ 60 đi qua vùng này, nối phía Trà Vinh cũ với Sóc Trăng cũ qua cù lao. Dự án cầu Đại Ngãi vượt sông Hậu trên tuyến quốc lộ 60 được nhắc nhiều năm nay; khi hoàn thành, việc đi lại từ cù lao lên Sóc Trăng, sang Trà Vinh sẽ thuận hơn nhiều. Tiến độ cụ thể nên theo dõi thông tin chính thức.
Mùa gió chướng, sông Hậu ở đoạn gần biển có sóng lớn; đi đò nhỏ cần mặc áo phao, không đi khi trời giông. Trẻ em đi học qua sông cần người lớn đưa đón.
Đi trên cù lao, xe máy là tiện nhất. Ô tô đi được trên đường chính, nhưng đường vào ấp thường nhỏ. Xăng, chợ, trạm y tế có ở các trung tâm xã.
Tám đơn vị cũ của huyện Cù Lao Dung và nay thuộc xã nào
Bảng dưới đối chiếu tám đơn vị cấp xã của huyện Cù Lao Dung trước 7/2025 với hai xã mới của thành phố Cần Thơ, theo bảng đối chiếu sắp xếp năm 2025.
| Đơn vị cũ (đến 30/6/2025) | Nay thuộc (từ 1/7/2025) |
|---|---|
| Thị trấn Cù Lao Dung | Xã An Thạnh |
| Xã An Thạnh 1 | Xã An Thạnh |
| Xã An Thạnh Đông | Xã An Thạnh |
| Xã An Thạnh Tây | Xã An Thạnh |
| Xã An Thạnh 2 | Xã Cù Lao Dung |
| Xã An Thạnh 3 | Xã Cù Lao Dung |
| Xã An Thạnh Nam | Xã Cù Lao Dung |
| Xã Đại Ân 1 | Xã Cù Lao Dung |
Điều hay nhầm nhất: thị trấn Cù Lao Dung cũ, nơi có trụ sở huyện cũ, không nằm trong xã Cù Lao Dung mới mà nằm trong xã An Thạnh. Xã Cù Lao Dung mới là phần phía hạ cù lao, gần cửa biển.
Xã Đại Ân 1 cũ của Cù Lao Dung khác xã Đại Ân 2 cũ của Trần Đề; Đại Ân 2 nay thuộc xã Trần Đề.
Ghi địa chỉ và làm giấy tờ trên cù lao
Khi ghi địa chỉ mới, viết tên ấp, xã mới, thành phố Cần Thơ. Người ở khu thị trấn cũ ghi "xã An Thạnh", không ghi "xã Cù Lao Dung". Có thể thêm trong ngoặc "(trước là thị trấn Cù Lao Dung, huyện Cù Lao Dung, tỉnh Sóc Trăng)".
Các xã cũ mang tên An Thạnh có số và hướng nay chia về hai xã mới khác nhau. An Thạnh 1, Đông, Tây về xã An Thạnh; An Thạnh 2, 3, Nam về xã Cù Lao Dung. Đọc kỹ con số và hướng trên giấy cũ trước khi tra.
Thủ tục hộ tịch, chứng thực, cư trú làm ở uỷ ban hoặc công an xã mới. Việc cần lên thành phố có thể nộp trực tuyến. Với người dân trên cù lao, giảm được những chuyến qua sông là điều rất đáng kể.
Người mua đất trên cù lao nên hỏi kỹ về sạt lở bờ sông, quy hoạch đê bao, rừng phòng hộ và hướng tuyến đường cầu Đại Ngãi nếu đất ở gần. Đất ven sông ở đây biến động theo dòng chảy, có nơi bồi có nơi lở.
Người cù lao: nếp sống ba bề là nước
Phần lớn người dân Cù Lao Dung là người Kinh, có một số gia đình Khmer và Hoa, sống rải dọc các con đê và rạch chạy theo chiều dài cù lao. Người ta nói về nhau theo tên ấp, tên rạch, ít khi theo tên xã. Trong nhiều thập niên, ghe xuồng là phương tiện chính để đi chợ, chở mía, đưa con đi học, nên hầu như nhà nào cũng có ít nhất một chiếc xuồng.
Vì xa đất liền, cù lao có nếp sống tự lo khá rõ: nhà nào cũng trữ nước mưa, trữ gạo, sửa máy móc tự làm. Khi có việc lớn như cưới hỏi, ma chay, cả xóm cùng góp sức. Người già trên cù lao kể nhiều chuyện về những mùa bão, những lần nước dâng cao, những lần đò lật giữa sông, như một phần ký ức chung.
Thanh niên cù lao ngày nay đi học, đi làm ở Sóc Trăng, Cần Thơ, Thành phố Hồ Chí Minh khá đông. Dịp Tết, bến phà, bến đò chật người về quê. Nhiều người ở xa vẫn giữ đất, giữ vườn mía của gia đình, thuê người làm hoặc nhờ họ hàng trông.
Một năm trên cù lao: mùa mía, mùa mưa, mùa gió chướng
Mùa mưa, khoảng từ tháng năm đến tháng mười một dương lịch, là lúc nước ngọt về nhiều, cây cối xanh, mía lớn nhanh. Đây cũng là lúc đường đất trên cù lao lầy lội, đi lại khó hơn. Mùa thu hoạch mía thường bắt đầu từ cuối năm, kéo dài sang đầu năm sau; ghe chở mía nối nhau trên sông, bãi tập kết mía đông người.
Mùa khô, từ khoảng tháng mười hai đến tháng tư, gió chướng thổi mạnh từ biển vào, sông Hậu ở đoạn này nổi sóng. Nước mặn theo triều lên sâu hơn, nhất là ở phía hạ cù lao. Người trồng cây trái phải đóng cống, trữ nước ngọt; người nuôi tôm thì tận dụng nước lợ.
Những tháng giáp Tết là lúc cù lao nhộn nhịp nhất: thu hoạch mía, bán trái cây, sửa nhà, đón người đi xa về. Sau Tết, nhịp sống trở lại yên ả, chỉ còn tiếng máy ghe và tiếng gà trưa dọc các con đê.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Cù Lao Dung cũ nay thuộc đâu?
Từ 1/7/2025, huyện Cù Lao Dung cũ thuộc thành phố Cần Thơ, theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Địa bàn cũ nay là hai xã An Thạnh và Cù Lao Dung. Tên huyện không còn trên giấy tờ mới, nhưng tên Cù Lao Dung được giữ làm tên một xã.
Thị trấn Cù Lao Dung nay thuộc xã nào?
Theo bảng đối chiếu sắp xếp năm 2025, thị trấn Cù Lao Dung cũ cùng các xã An Thạnh 1, An Thạnh Đông, An Thạnh Tây nay hợp thành xã An Thạnh. Xã Cù Lao Dung mới là phần phía hạ cù lao gần biển.
Cù Lao Dung tách từ huyện nào?
Cù Lao Dung tách từ huyện Long Phú năm 2002. Trước đó toàn bộ cù lao thuộc huyện Long Phú, nên giấy tờ đất cấp trước năm 2002 ghi huyện Long Phú. Việc tách huyện giúp người dân trên cù lao không phải qua sông để làm thủ tục.
Cù Lao Dung nằm giữa những cửa sông nào?
Dãy cù lao nằm giữa hai nhánh hạ lưu sông Hậu: nhánh phía Trà Vinh cũ ra biển qua cửa Định An, nhánh phía Long Phú, Trần Đề ra biển qua cửa Trần Đề. Phía hạ cù lao là bãi bồi giáp biển.
Đi Cù Lao Dung bằng cách nào?
Từ phía Sóc Trăng cũ, lối quen là qua sông bằng phà hoặc đò ở khu Đại Ngãi của Long Phú; giữa cù lao và các bờ còn có đò ngang khác. Giờ chạy và giá vé thay đổi theo thời gian, nên hỏi tại bến. Dự án cầu Đại Ngãi trên quốc lộ 60 khi xong sẽ giúp đi lại thuận hơn.
Cù Lao Dung nổi tiếng với sản vật gì?
Mía là cây quen thuộc nhất của cù lao, ngoài ra có cây ăn trái như sa bô chê, chuối, dừa, cùng tôm, cua, nghêu ở vùng gần biển. Ven bờ có rừng bần, trái bần chín được dùng nấu canh chua, làm mắm.