Huyện Cờ Đỏ là huyện ngoại thành phía tây của thành phố Cần Thơ cũ, được lập ngày 1/1/2004 chủ yếu từ phần đất ruộng của huyện Ô Môn và một phần huyện Thốt Nốt thuộc tỉnh Cần Thơ. Năm 2008, phần phía nam của huyện được tách ra lập huyện Thới Lai. Cờ Đỏ là vùng lúa rộng, gắn với các nông trường quốc doanh mở ra sau 1975. Từ 1/7/2025, đất huyện cũ chia vào một số xã của thành phố Cần Thơ mới.
Khác với những địa danh có gốc từ tên làng, cây cối hay sông rạch, Cờ Đỏ là một cái tên mới, đặt trong thời kỳ khai hoang và lập nông trường. Câu chuyện của huyện vì vậy là câu chuyện của những con kênh đào thẳng tắp, những cánh đồng được khai phá từ vùng đất trũng phèn và những thế hệ người đi khai hoang.
Một cái tên mới cho vùng đất khai hoang
Trước năm 1975, phần lớn đất Cờ Đỏ ngày nay là vùng trũng, nhiều phèn, dân cư thưa, nằm sâu trong đồng so với các thị tứ ven sông Hậu như Ô Môn, Thốt Nốt. Sau năm 1975, nơi đây trở thành địa bàn của các nông trường quốc doanh, đào kênh, đắp bờ, khai phá ruộng. Theo cách giải thích được nhiều người địa phương nhắc, tên Cờ Đỏ gắn với tên một nông trường thời kỳ này; về sau tên ấy được dùng cho thị trấn rồi cho cả huyện.
Khi tách tỉnh Cần Thơ năm 2004, vùng ruộng phía trong của huyện Ô Môn cũ cùng một phần đất phía trong của huyện Thốt Nốt được gom lại thành huyện Cờ Đỏ, lấy thị trấn Cờ Đỏ làm trung tâm. Bốn năm sau, phần phía nam của huyện gồm các xã quanh Thới Lai được tách ra lập huyện Thới Lai. Từ năm 2008 tới tháng 6/2025, Cờ Đỏ giữ ranh giới ổn định.
Vì lịch sử ấy, người lớn tuổi ở Cờ Đỏ hay nói mình "người Ô Môn" hoặc "người Thốt Nốt" tuỳ xã, còn con cháu sinh sau 2004 thì nói "người Cờ Đỏ". Cả hai đều đúng ở thời của mình.
Nông trường Sông Hậu và thời khai hoang
Trên đất Cờ Đỏ có nông trường Sông Hậu, một trong những nông trường được nhắc đến nhiều nhất ở đồng bằng sông Cửu Long. Nông trường gắn với tên ông Trần Ngọc Hoằng, thường gọi là ông Ba Thi, người dẫn đầu những đợt khai hoang vùng đất trũng phèn những năm cuối thập niên 1970 và được phong Anh hùng Lao động. Cách làm của nông trường, đào kênh, lên liếp, rửa phèn, trồng lúa trên đất mới, từng được nhiều nơi tìm đến học hỏi.
Thời khai hoang để lại dấu vết rõ trên mặt đất: các kênh đào thẳng như kẻ chỉ, chia đồng thành những ô vuông lớn; các cụm dân cư mọc dọc kênh theo từng đợt người đến; những con đường đắp từ đất kênh. Nhìn từ trên cao, đồng Cờ Đỏ có hình thù khác hẳn vùng vườn ven sông với rạch cong queo tự nhiên.
Mô hình nông trường quốc doanh về sau được chuyển đổi theo các giai đoạn đổi mới doanh nghiệp nhà nước, đất phần nhiều giao cho hộ nhận khoán canh tác. Muốn biết tình hình hiện tại của từng nông trường, nên tra thông tin chính thức mới nhất, vì tên gọi và mô hình đã thay đổi nhiều lần.
Lúa là nghề chính
Cờ Đỏ là một trong những huyện trồng lúa lớn nhất của Cần Thơ cũ. Nhờ hệ thống kênh và đê bao, nhiều vùng làm được hai đến ba vụ lúa mỗi năm. Các cánh đồng lớn, liên kết với doanh nghiệp thu mua, áp dụng giống lúa chất lượng cao và cơ giới hoá từ khâu làm đất đến thu hoạch: máy gặt đập liên hợp, máy sấy, xe cuộn rơm là cảnh thường thấy mùa gặt.
Mùa thu hoạch, đường làng tấp nập ghe chở lúa, xe chở lúa tươi về lò sấy, những bãi rơm vàng hai bên kênh. Sau gặt, nhiều nhà tận dụng rơm trồng nấm rơm, một nghề phụ quen thuộc. Mùa nước, ruộng ngoài đê có cá đồng, ốc, rau đồng cho bữa cơm nhà.
Lúa cũng là chuyện được mất của nông dân: giá lúa lên xuống theo thị trường, chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thuê máy móc. Bài này không nêu giá cụ thể vì giá thay đổi theo vụ; người cần số liệu nên hỏi trực tiếp thương lái hoặc cơ quan nông nghiệp địa phương.
Thị trấn và các xã cũ của Cờ Đỏ
Trước 7/2025, huyện Cờ Đỏ gồm thị trấn Cờ Đỏ và các xã dưới đây. Đây là các tên thường gặp trên giấy tờ người Cờ Đỏ cấp từ năm 2008 trở đi:
- Thị trấn Cờ Đỏ: trung tâm huyện cũ, có chợ, cơ quan, trường học.
- Trung An, Trung Hưng, Trung Thạnh: nhóm xã mang chữ Trung, phía giáp vùng Thốt Nốt.
- Thạnh Phú: xã ruộng rộng phía tây.
- Thới Hưng, Thới Đông, Thới Xuân: các xã phía trong, nhiều đất nông trường cũ.
- Đông Hiệp, Đông Thắng: phía đông nam, giáp vùng Ô Môn, Thới Lai.
Từ 1/7/2025, huyện Cờ Đỏ không còn. Đất thị trấn và các xã cũ được sắp lại thành một số xã của thành phố Cần Thơ mới, mỗi xã mới gộp từ hai, ba xã cũ, thường lấy tên một xã cũ tiêu biểu hoặc tên Cờ Đỏ. Muốn chắc chắn ấp nhà mình nay thuộc xã nào, hãy hỏi tại bộ phận một cửa của xã mới gần nhất hoặc tra trên cổng thông tin thành phố.
Cờ Đỏ và các vùng giáp ranh
Cờ Đỏ nằm ở giữa: phía bắc là huyện Vĩnh Thạnh, phía đông là vùng Thốt Nốt, Ô Môn ven sông Hậu, phía nam là Thới Lai. Phía tây, đồng Cờ Đỏ trải dài về hướng đất Kiên Giang cũ, nay thuộc tỉnh An Giang mới sau khi An Giang và Kiên Giang hợp nhất. Ranh giới ấy vẫn là ranh giới cấp tỉnh sau 7/2025.
Vì ở giữa đồng, Cờ Đỏ không có quốc lộ chạy xuyên trung tâm như các quận ven sông. Người dân đi lại bằng đường tỉnh, đường liên xã chạy dọc kênh, nối ra Quốc lộ 91 ở Ô Môn, Thốt Nốt hoặc vào trung tâm Cần Thơ qua Thới Lai, Phong Điền. Những năm gần đây đường được mở rộng, bê tông hoá nhiều, nhưng vẫn có đoạn hẹp, xe tải chở lúa và xe máy phải nhường nhau.
Người từ nơi khác đến mua bán lúa gạo, máy nông nghiệp thường quen đường qua các thương lái, chủ lò sấy. Với khách lần đầu, nên đi ban ngày và hỏi đường tại chợ, vì nhiều kênh trông giống nhau, dễ nhầm khi trời tối.
Đời sống trên bờ kênh
Nhà ở Cờ Đỏ phần lớn nằm dọc bờ kênh, mặt trước hướng ra đường, sau lưng là ruộng. Mỗi cụm dân cư có trường học, trạm y tế, chợ nhỏ. Những năm gần đây nhiều nhà xây kiên cố, nhưng nếp sống vẫn gắn với mùa vụ: sáng sớm ra đồng, trưa nghỉ, chiều thăm ruộng, tối quây quần.
Con cái nhiều gia đình đi làm công nhân ở các khu công nghiệp Cần Thơ, Bình Dương, Thành phố Hồ Chí Minh, chỉ về quê dịp Tết. Ruộng nhà vì thế hay do cha mẹ già và máy móc thuê lo liệu. Đây là bức tranh chung của nhiều vùng lúa miền Tây chứ không riêng Cờ Đỏ.
Dịp cuối năm, các xóm dọc kênh đông vui trở lại, chợ Tết bày bán hoa, bánh mứt, và các gia đình về quê làm giỗ, tảo mộ. Người đi xa trở về lúc ấy cũng là lúc hay hỏi nhau chuyện đổi tên xã, đổi địa chỉ sau sáp nhập.
Phèn, nước và chuyện giữ đất ruộng
Đất Cờ Đỏ thời khai hoang nổi tiếng là đất phèn: nước kênh mùa khô có màu vàng trong, lúa trồng không đúng cách thì lá đỏ, cây còi. Người khai hoang học được cách "rửa phèn" bằng nước mùa mưa, đào mương thoát, giữ nước ngọt trong kênh, bón vôi. Qua nhiều năm canh tác, đất dần thuần, năng suất tăng, nhưng ở một số vùng trũng, phèn vẫn trồi lên khi nắng hạn kéo dài.
Hệ thống đê bao là thành quả lớn của mấy chục năm: nhờ đê, ruộng được bảo vệ trong mùa nước, làm thêm vụ thu đông. Mặt trái là phù sa ít vào ruộng hơn, đất cần thêm phân bón, và việc quản lý cống, bơm tiêu nước đòi hỏi nông dân trong vùng phải phối hợp với nhau. Mỗi tiểu vùng đê bao vì thế có lịch xuống giống chung, ai làm lệch dễ bị chuột, sâu bệnh dồn về ruộng mình.
Những năm hạn mặn ở đồng bằng, Cờ Đỏ nằm khá sâu trong nội đồng nên ít bị mặn trực tiếp như vùng ven biển Sóc Trăng, Bạc Liêu, nhưng vẫn chịu cảnh nước kênh xuống thấp mùa khô. Người trồng lúa ở đây vì vậy theo dõi lịch thời vụ do cơ quan nông nghiệp địa phương khuyến cáo khá sát.
Đọc địa chỉ Cờ Đỏ trên giấy tờ các thời
Do Cờ Đỏ ra đời muộn, giấy tờ của người dân ở đây thường có nhiều tên huyện khác nhau dù không ai dời nhà. Người có giấy khai sinh trước năm 1992 sẽ thấy ghi tỉnh Hậu Giang, kèm huyện Ô Môn hoặc huyện Thốt Nốt tuỳ xã. Giai đoạn 1992–2003 thì tỉnh đổi thành Cần Thơ, huyện vẫn là Ô Môn hoặc Thốt Nốt.
Từ năm 2004, địa chỉ ghi huyện Cờ Đỏ, thành phố Cần Thơ. Riêng những ai ở các xã phía nam như vùng Thới Lai, Trường Xuân thì chỉ ghi Cờ Đỏ trong bốn năm 2004–2008, sau đó chuyển sang huyện Thới Lai. Từ 1/7/2025, cả hai nhóm đều chỉ còn tên xã mới và thành phố Cần Thơ.
Một mẹo nhỏ khi tra cứu: tên ấp và tên xã gốc là sợi chỉ xuyên suốt. Ghi lại đủ các tên ấy trước khi đi làm thủ tục sẽ giúp cán bộ đối chiếu nhanh hơn nhiều so với chỉ đưa tên huyện.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Cờ Đỏ thành lập năm nào?
Huyện Cờ Đỏ được lập ngày 1/1/2004 khi thành phố Cần Thơ trực thuộc trung ương ra đời, chủ yếu từ đất ruộng của huyện Ô Môn và một phần huyện Thốt Nốt thuộc tỉnh Cần Thơ cũ. Năm 2008 một phần huyện được tách ra lập huyện Thới Lai.
Cờ Đỏ nay thuộc tỉnh thành nào?
Đất huyện Cờ Đỏ cũ nay thuộc thành phố Cần Thơ mới, hợp nhất từ Cần Thơ, Hậu Giang và Sóc Trăng theo Nghị quyết 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025. Đất huyện được chia vào một số xã của thành phố mới.
Vì sao huyện có tên Cờ Đỏ?
Cờ Đỏ là tên đặt sau năm 1975, trong thời kỳ khai hoang và lập nông trường quốc doanh. Theo cách giải thích được nhiều người địa phương nhắc, tên này gắn với một nông trường thời đó, rồi dùng cho thị trấn và huyện.
Nông trường Sông Hậu ở đâu?
Nông trường Sông Hậu nằm trên đất huyện Cờ Đỏ cũ, gắn với tên ông Trần Ngọc Hoằng, thường gọi là ông Ba Thi, người dẫn đầu khai hoang vùng đất trũng phèn. Mô hình và tên gọi đơn vị đã thay đổi qua các thời kỳ đổi mới.
Giấy tờ cũ ghi huyện Ô Môn mà đất nay ở Cờ Đỏ thì sao?
Trường hợp này rất thường gặp vì Cờ Đỏ được lập từ đất huyện Ô Môn cũ. Giấy tờ ấy vẫn đúng và có giá trị. Khi làm thủ tục, cán bộ địa chính sẽ đối chiếu qua các mốc 2004 và 2025 để xác định xã mới.