Huyện Cần Giờ là huyện ven biển duy nhất của TP Hồ Chí Minh cũ, huyện lỵ đặt ở thị trấn Cần Thạnh, tồn tại tới ngày 30/6/2025 với một thị trấn và sáu xã. Từ 1/7/2025, đất Cần Giờ cũ thuộc bốn xã của TP Hồ Chí Minh: Cần Giờ, Bình Khánh, An Thới Đông và Thạnh An.
Cần Giờ khác hẳn mọi quận huyện còn lại của thành phố cũ: phần lớn diện tích là rừng ngập mặn, sông rạch và bãi bồi, dân cư tập trung ở vài dải đất cao ven sông và ven biển. Muốn từ trung tâm thành phố xuống Cần Giờ, đến nay vẫn phải qua phà Bình Khánh.
Bài này kể chuyện cái tên Duyên Hải đổi thành Cần Giờ, rừng Sác qua chiến tranh và tái sinh, nghề muối, nghề hàu, và bốn xã mới.
Từ huyện Duyên Hải của Đồng Nai đến huyện Cần Giờ
Tên Cần Giờ đã có trong sử từ thời các chúa Nguyễn, chỉ vùng cửa biển phía nam Sài Gòn, nơi tàu thuyền vào sông Lòng Tàu để lên Gia Định. Thời Việt Nam Cộng hòa, vùng này từng là quận Cần Giờ, có thời gọi là quận Quảng Xuyên, thuộc tỉnh Gia Định hoặc Biên Hòa tùy giai đoạn.
Sau năm 1975, vùng đất này lập thành huyện Duyên Hải thuộc tỉnh Đồng Nai. Năm 1978, huyện Duyên Hải được chuyển về TP Hồ Chí Minh, giúp thành phố có một dải bờ biển và cửa ngõ ra biển Đông. Năm 1991, huyện Duyên Hải đổi tên thành huyện Cần Giờ, lấy lại tên gọi lịch sử của vùng.
Đến tháng 6/2025, huyện có thị trấn Cần Thạnh và sáu xã: Bình Khánh, An Thới Đông, Lý Nhơn, Tam Thôn Hiệp, Long Hòa, Thạnh An. Trong đó Thạnh An là xã đảo, nằm tách biệt giữa các cửa sông, đi lại bằng tàu từ bến Cần Thạnh.
Người lớn tuổi ở Cần Giờ đến nay đôi khi vẫn gọi quê mình là Duyên Hải; giấy tờ cấp khoảng 1976–1991 cũng ghi tên này. Không nên nhầm với huyện Duyên Hải của tỉnh Trà Vinh cũ, một đơn vị khác hẳn.
Rừng Sác: bị tàn phá, được trồng lại và thành khu dự trữ sinh quyển
Rừng ngập mặn Cần Giờ, người địa phương gọi là rừng Sác, từng là căn cứ của lực lượng đặc công trong kháng chiến chống Mỹ vì nằm sát luồng tàu vào cảng Sài Gòn. Chiến tranh với bom đạn và chất độc hóa học làm phần lớn rừng chết trụi, chỉ còn bãi bùn trơ.
Từ năm 1978, sau khi huyện về thành phố, công cuộc trồng lại rừng bắt đầu với các loài đước, mắm, bần, giao khoán cho lâm trường và hộ dân giữ rừng. Hàng chục năm sau, rừng xanh trở lại trên diện rộng. Năm 2000, UNESCO công nhận Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ, khu dự trữ sinh quyển đầu tiên của Việt Nam.
Rừng Sác ngày nay là lá phổi và vùng đệm tự nhiên của thành phố, giữ đất, chắn sóng, nuôi tôm cá, cua, sò ở các bãi bồi. Khách đến thường ghé khu du lịch rừng có đàn khỉ hoang, khu tái hiện căn cứ Rừng Sác ở Vàm Sát, hoặc đi thuyền trên các con rạch. Đi rừng nên theo tuyến có hướng dẫn, không cho khỉ ăn, giữ chặt đồ đạc và không xả rác xuống nước.
Muối, hàu, cá khô: nghề của người Cần Giờ cũ
Muối Lý Nhơn. Xã Lý Nhơn cũ có đồng muối phơi nước biển, mùa khô từ khoảng tháng Mười hai tới tháng Tư năm sau. Nghề muối vất vả, giá bấp bênh, nên diện tích đồng muối thu hẹp dần; một số ruộng chuyển sang nuôi tôm.
Hàu Long Hòa. Ven biển Long Hòa và quanh các cửa sông có bè nuôi hàu, cung cấp hàu cho các nhà hàng trong thành phố. Hàu nướng mỡ hành, hàu cháo là món khách hay tìm.
Khô cá dứa và hải sản phơi. Cá dứa là loài cá da trơn sống ở vùng nước lợ cửa sông, được làm khô một nắng thành đặc sản. Khách mua nên chọn chỗ bán có nguồn rõ ràng, hỏi kỹ loại cá vì dễ bị nhầm với cá tra, cá basa.
Nghề đánh bắt ven bờ. Người dân ven sông, ven biển đóng đáy, đặt lưới, cào nghêu, bắt cua trong rừng, theo con nước lên xuống mỗi ngày.
Chợ Hàng Dương và chợ Cần Thạnh. Hai chợ hải sản quen thuộc ở thị trấn cũ, đông vào sáng sớm và cuối tuần khi khách thành phố xuống.
Từ bảy đơn vị cũ thành bốn xã mới
Bảng gom theo hướng chính để người đọc dễ hình dung; ranh giới cụ thể cần tra theo ấp và địa chỉ.
| Xã mới | Vị trí | Gắn với các đơn vị cũ quanh |
|---|---|---|
| Bình Khánh | Phía bắc, đầu phà Bình Khánh | Bình Khánh, Tam Thôn Hiệp |
| An Thới Đông | Phía tây, ven sông Soài Rạp | An Thới Đông, Lý Nhơn |
| Cần Giờ | Phía nam, ven biển | Thị trấn Cần Thạnh, Long Hòa |
| Thạnh An | Xã đảo ngoài cửa sông | Xã Thạnh An |
Xã Cần Giờ mới mang tên huyện cũ và tên lịch sử của vùng cửa biển, gồm khu trung tâm với bãi biển, chợ, bến tàu. Xã Thạnh An gần như giữ nguyên vì là đảo, đi lại riêng biệt.
Cột cuối mang tính tham khảo theo vị trí, không thay cho văn bản chính thức.
Với người ở xã đảo Thạnh An, việc làm giấy tờ vẫn diễn ra ngay trên đảo, không phải vào đất liền như nhiều người lo. Với người ở Tam Thôn Hiệp, Lý Nhơn cũ, tên xã quen thuộc của mình không còn trên giấy tờ mới, nhưng vẫn sống trong tên ấp, tên chợ, tên trường. Khi khai lý lịch, có thể ghi xã mới rồi ghi tên xã cũ trong ngoặc để người đọc ở cả hai thời điểm đều hiểu. Cách làm này cũng giúp con cháu sau này lần lại quê gốc dễ hơn.
Đi Cần Giờ: phà, đường Rừng Sác và những điều nên biết
Từ trung tâm thành phố, đường phổ biến nhất là đi qua Nhà Bè cũ tới bến phà Bình Khánh, qua sông Lòng Tàu, rồi chạy theo đường Rừng Sác xuyên qua rừng ngập mặn xuống thị trấn Cần Thạnh. Đoạn đường Rừng Sác dài, hai bên là rừng, ít nhà dân, nên đổ xăng đầy và kiểm tra xe trước khi đi.
Phà đông nhất vào sáng thứ Bảy, Chủ nhật chiều đi và chiều Chủ nhật chiều về, cũng như các dịp lễ Tết. Ai muốn tránh chờ lâu nên đi sớm hoặc về trễ hơn đám đông. Việc làm cầu thay phà Bình Khánh đã được thành phố tính tới nhiều năm; khi nào hoàn thành cần theo dõi thông tin chính thức.
Xuống tới biển Cần Giờ, cần biết đây không phải bãi cát trắng nước trong như Vũng Tàu: nước biển đục màu phù sa do gần cửa sông, bãi thoải, sóng nhẹ. Tắm biển nên ở khu có cứu hộ, tránh xuống nước khi trời tối hoặc khi có thông báo cấm. Đi đảo Thạnh An phải hỏi giờ tàu tại bến, vì lịch tàu thay đổi theo con nước và thời tiết.
Giấy tờ và đất đai ở Cần Giờ cũ
Giấy tờ của người Cần Giờ cũ có thể ghi theo nhiều lớp: quận Cần Giờ hoặc Quảng Xuyên trước 1975, huyện Duyên Hải tỉnh Đồng Nai hoặc TP Hồ Chí Minh từ 1976 tới 1991, huyện Cần Giờ từ 1991 tới giữa năm 2025, và từ tháng 7/2025 là một trong bốn xã mới. Khi làm thủ tục, nên mang theo các giấy tờ cũ để cán bộ đối chiếu.
Phần lớn diện tích Cần Giờ là rừng phòng hộ và vùng sinh quyển, có quy định chặt về sử dụng đất, xây dựng. Người mua đất ở đây cần kiểm tra kỹ quy hoạch, xem đất có nằm trong vùng lõi, vùng đệm rừng hay không, có giấy chứng nhận hợp lệ hay không. Những lời rao đất giá rẻ gắn với các dự án lớn cần được kiểm chứng qua cơ quan nhà nước, không tin vào môi giới.
Với các hộ giữ rừng theo hợp đồng giao khoán, quyền và nghĩa vụ ghi trong hợp đồng với đơn vị quản lý rừng; khi có thay đổi về địa giới xã, hợp đồng vẫn tiếp tục, chỉ cập nhật thông tin địa chỉ.
Ăn gì ở Cần Giờ cũ và mua hải sản thế nào
Món ăn của Cần Giờ cũ là món nước lợ và hải sản ven bờ: hàu nướng, hàu cháo, ốc len, nghêu hấp, cua, tôm tít, cá kèo, cá dứa một nắng, bánh xèo hải sản. Quanh chợ Hàng Dương, chợ Cần Thạnh và dọc đường ven biển có nhiều quán bán theo kiểu chọn hải sản tươi rồi nhờ chế biến.
Kinh nghiệm của người đi nhiều: hỏi giá theo ký trước khi cân, đứng xem cân, nhờ quán ghi rõ món và số lượng, hỏi luôn tiền chế biến. Mua mang về thì chọn hải sản còn sống, nhờ ướp đá kỹ, và nhớ thời gian chờ phà có thể dài vào chiều Chủ nhật.
Khô cá dứa, khô cá đù, tôm khô là quà mang về phổ biến. Nên mua ở sạp có nguồn gốc rõ, hỏi rõ loại cá, xem màu thịt và mùi; khô quá đỏ, quá bóng hoặc có mùi hắc thì nên tránh. Ăn hàu sống thì cân nhắc kỹ, nhất là người có bệnh nền, trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai.
Đảo Thạnh An: xã đảo giữa các cửa sông
Thạnh An là xã đảo nằm giữa sông Lòng Tàu, sông Thị Vải và vịnh Gành Rái, cách thị trấn Cần Thạnh một quãng tàu. Dân cư sống tập trung ở một dải đất nhỏ, chủ yếu làm nghề đánh bắt, nuôi hàu, buôn bán nhỏ. Đây là một trong số ít xã được giữ nguyên như cũ sau tháng 7/2025, vì không thể nhập với ai khác cho hợp lý.
Cuộc sống trên đảo phụ thuộc nhiều vào tàu: hàng hóa, nước ngọt, người đi học, đi khám bệnh đều qua tàu. Những năm gần đây điện lưới, nước sạch đã cải thiện, nhưng chuyện đi lại vẫn tùy thời tiết và con nước.
Khách muốn ra đảo nên hỏi giờ tàu ngay tại bến Cần Thạnh, chuẩn bị tinh thần ở lại nếu thời tiết xấu không có chuyến về, và tôn trọng nếp sống của người dân. Đảo không phải khu du lịch với dịch vụ đầy đủ; mang theo nước uống, thuốc men cá nhân, và mang rác về đất liền.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Cần Giờ cũ nay thuộc những xã nào?
Từ 1/7/2025, đất Cần Giờ cũ thuộc bốn xã của TP Hồ Chí Minh là Cần Giờ, Bình Khánh, An Thới Đông và Thạnh An. Thạnh An là xã đảo, các xã còn lại nằm trên đất liền ven sông, ven biển.
Huyện Duyên Hải có phải là Cần Giờ không?
Đúng. Sau năm 1975 vùng đất này là huyện Duyên Hải của tỉnh Đồng Nai, năm 1978 chuyển về TP Hồ Chí Minh, năm 1991 đổi tên thành huyện Cần Giờ. Đây không phải huyện Duyên Hải của Trà Vinh.
Rừng ngập mặn Cần Giờ được UNESCO công nhận năm nào?
Năm 2000, UNESCO công nhận Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ. Đây là khu dự trữ sinh quyển đầu tiên của Việt Nam, phần lớn rừng là rừng trồng lại sau chiến tranh.
Đi Cần Giờ có phải qua phà không?
Từ trung tâm thành phố, đường bộ phổ biến vẫn phải qua phà Bình Khánh bắc qua sông Lòng Tàu. Cuối tuần và dịp lễ phà rất đông, nên đi sớm hoặc về muộn để tránh chờ lâu.
Biển Cần Giờ có tắm được không?
Có thể tắm ở khu bãi có cứu hộ, nhưng nước đục màu phù sa vì gần cửa sông, bãi thoải. Không nên xuống nước khi trời tối, khi có gió mạnh hoặc khi có thông báo cấm tắm.