Huyện Bình Liêu là huyện vùng cao biên giới ở phía bắc tỉnh Quảng Ninh ngay trước 1/7/2025, giáp khu tự trị Quảng Tây của Trung Quốc. Huyện có thị trấn Bình Liêu và các xã Đồng Văn, Hoành Mô, Đồng Tâm, Lục Hồn, Tình Húc, Vô Ngại, Húc Động. Từ 1/7/2025, cấp huyện bỏ, địa bàn Bình Liêu cũ chia thành một số xã mới, vẫn thuộc tỉnh Quảng Ninh vì tỉnh không sáp nhập.
Khác hẳn hình ảnh biển đảo của Quảng Ninh, Bình Liêu là núi cao, đồi cỏ, ruộng bậc thang, bản người Tày, Dao, Sán Chỉ nằm dọc các thung lũng. Những năm gần đây, cung đường chạy dọc các cột mốc biên giới, mùa hoa sở trắng đồi cuối năm và thác Khe Vằn làm tên Bình Liêu được nhiều người biết hơn. Bài này đi qua địa lý, con người, sản vật và chuyện tên gọi sau tháng 7/2025.
Vị trí và lịch sử một huyện biên giới
Bình Liêu nằm ở góc tây bắc của miền đông Quảng Ninh, phía bắc và phía đông giáp Trung Quốc, phía nam giáp Tiên Yên và Hải Hà, phía tây giáp vùng Đình Lập của Lạng Sơn. Từ trung tâm huyện cũ đi xuống Tiên Yên theo quốc lộ 18C, một con đường đèo vòng qua nhiều thung lũng, là lối chính để nối Bình Liêu với phần còn lại của tỉnh.
Trong lịch sử, vùng này là đất châu, động của các tộc người vùng cao, nằm trong khu vực biên viễn mà triều đình xưa giao cho các thổ ty cai quản. Thời Pháp thuộc, Bình Liêu thuộc vùng biên giới của tỉnh Hải Ninh. Sau năm 1963, Bình Liêu là một huyện của tỉnh Quảng Ninh và giữ tên ấy đến khi bỏ cấp huyện.
Ngay trước tháng 7/2025, huyện có tám đơn vị cấp xã: thị trấn Bình Liêu ở thung lũng giữa, Hoành Mô và Đồng Văn ở phía bắc sát biên, Đồng Tâm, Lục Hồn ở giữa, Tình Húc, Vô Ngại, Húc Động ở phía nam và tây nam. Mỗi xã có những bản người Tày, Dao, Sán Chỉ sống xen nhau.
Vì là huyện biên giới, Bình Liêu có đồn biên phòng, các cột mốc chủ quyền và những quy định riêng về đi lại ở vành đai biên giới. Người đến đây nên mang theo giấy tờ tùy thân, chấp hành hướng dẫn của bộ đội biên phòng, không tự ý vượt qua đường biên hay đi vào khu vực cấm.
Cung đường cột mốc và núi Cao Ly
Dân đi phượt hay gọi đoạn đường tuần tra chạy theo sống núi dọc biên giới ở các xã Đồng Văn, Hoành Mô là "sống lưng khủng long", vì con đường bê tông nhỏ uốn lượn trên đỉnh những ngọn đồi trọc, hai bên là vực cỏ. Đi trên đó có thể nhìn thấy các cột mốc, nhà cửa phía bên kia và cả một vùng núi trùng điệp.
Con đường được làm trước hết để phục vụ tuần tra biên giới, không phải đường du lịch. Mặt đường hẹp, dốc, có đoạn sát vực, không có lan can. Trời mưa hay có sương mù thì rất trơn và khó nhìn. Đi xe máy cần tay lái vững, xe tốt; nhiều người chọn đi bộ một đoạn ngắn rồi quay lại.
Núi Cao Ly là một trong những đỉnh núi cao của huyện, quanh năm có mây, cỏ lau và gió. Người leo Cao Ly thường đi vào mùa khô, xuất phát từ bản dưới chân núi, có người địa phương dẫn đường. Đường lên không có dịch vụ, phải tự mang nước, đồ ăn, áo ấm.
Quanh vùng biên có những điểm cấm chụp ảnh, cấm quay phim. Nên hỏi bộ đội biên phòng hoặc người địa phương trước khi dừng chụp. Không bay thiết bị bay không người lái khi chưa được phép, vì đây là khu vực có quy định đặc biệt.
Thác Khe Vằn và cảnh thung lũng
Thác Khe Vằn ở xã Húc Động là một trong những thác đẹp nhất Bình Liêu, nước chảy qua nhiều tầng đá giữa rừng. Mùa hè, nước nhiều, thác trắng xoá; mùa khô, nước ít hơn nhưng dễ đi lại. Quanh thác có những bản người Dao, người Sán Chỉ với ruộng bậc thang và nhà sàn.
Các thung lũng ở Bình Liêu có ruộng lúa nước, nương ngô, đồi chè, đồi sở và rừng. Mùa lúa chín vào khoảng tháng chín, tháng mười, ruộng bậc thang vàng óng; mùa nước đổ đầu hè, ruộng loáng nước phản chiếu trời. Sáng sớm thường có sương bao phủ thung lũng.
Thị trấn Bình Liêu nằm ở thung lũng giữa, bên sông Tiên Yên đoạn thượng nguồn, có chợ, trường, trạm y tế, nhà nghỉ. Đây là nơi khách thường dừng chân trước khi đi lên các xã vùng biên hay xuống thác Khe Vằn.
Đi thác nên chọn ngày khô ráo, đi giày bám, không tắm ở chỗ nước xoáy, không leo lên các tảng đá trơn. Mùa mưa lớn, nước thác có thể dâng nhanh, rất nguy hiểm. Đừng để lại rác ở thác và ven suối.
Hoa sở, miến dong và nông sản vùng cao
Cây sở được trồng nhiều trên đồi ở Bình Liêu, quả dùng ép dầu sở, một loại dầu ăn truyền thống. Vào khoảng tháng mười một, hoa sở nở trắng các sườn đồi, nhụy vàng, mùi thơm nhẹ. Huyện từng tổ chức các hoạt động văn hoá, du lịch gắn với mùa hoa, thu hút khách tới chụp ảnh, dạo đồi.
Miến dong Bình Liêu làm từ củ dong riềng trồng ở các xã vùng cao, nhất là Đồng Tâm. Củ được thu hoạch vào mùa đông, xay lấy tinh bột, tráng, cắt sợi, phơi nắng. Sợi miến dai, trong, khi nấu không bị nát, là sản vật nổi tiếng và là quà quen của người đi Bình Liêu về.
Ngoài sở và miến, Bình Liêu còn có chè, gạo nếp, ngô, mật ong, măng, nấm, gà, lợn đen. Đồng bào trồng lúa trên ruộng bậc thang, trồng dong, chè trên nương, chăn nuôi dưới chân đồi.
Mua miến dong nên chọn sợi đều màu, có mùi thơm của tinh bột, không có mùi lạ, không quá trắng. Nên mua ở cơ sở có địa chỉ rõ ràng, hỏi về cách bảo quản, tránh hàng pha bột khác.
Người Tày, Dao, Sán Chỉ và lối hát soóng cọ
Người Tày là dân tộc đông nhất ở Bình Liêu, sống chủ yếu ở các thung lũng, làm ruộng lúa nước. Họ giữ hát then, đàn tính, lễ lồng tồng xuống đồng đầu năm và những ngôi nhà sàn bên suối.
Người Dao, gồm nhiều nhóm như Dao Thanh Phán, Dao Thanh Y, sống ở lưng chừng núi. Họ có trang phục thêu cầu kỳ, lễ cấp sắc, nghề làm thuốc nam và nhiều phong tục gắn với rừng.
Người Sán Chỉ ở Bình Liêu nổi tiếng với hát soóng cọ, lối hát đối đáp giao duyên giữa nam và nữ, có thể kéo dài nhiều đêm. Lời hát nói về tình yêu, lao động, quê hương. Nhiều làn điệu đã được sưu tầm, dạy lại cho thế hệ trẻ trong các câu lạc bộ văn nghệ.
Các lễ hội đầu xuân ở Bình Liêu thường có thi đấu dân gian như đánh quay, ném còn, kéo co, đẩy gậy, cùng các tiết mục hát then, soóng cọ. Khách đến dự nên tôn trọng nghi thức, hỏi trước khi chụp ảnh và mặc trang phục lịch sự.
Cửa khẩu Hoành Mô và đi lại lên Bình Liêu
Cửa khẩu Hoành Mô ở xã Hoành Mô, đối diện với vùng Động Trung bên phía Trung Quốc, là nơi giao thương hàng hoá của huyện. Hoạt động qua lại ở đây theo quy định của hai bên, có lúc mở rộng, có lúc thu hẹp. Người dân vùng biên quen buôn bán nông sản, hàng tiêu dùng qua cửa khẩu.
Từ Hạ Long lên Bình Liêu thường đi theo quốc lộ 18 hoặc cao tốc tới Tiên Yên, rồi rẽ lên quốc lộ 18C. Đoạn từ Tiên Yên lên là đường đèo, nhiều khúc cua, phong cảnh đẹp nhưng cần lái xe cẩn thận. Có xe khách tuyến lên Bình Liêu, nhưng chuyến không dày.
Ở Bình Liêu có một số nhà nghỉ, homestay, quán ăn ở thị trấn và vài bản du lịch. Mùa hoa sở, mùa lúa chín và dịp cuối tuần, chỗ nghỉ có thể hết, nên đặt trước. Mang theo tiền mặt vì không phải nơi nào cũng có máy rút tiền.
Mùa đông Bình Liêu rất lạnh, có lúc có băng giá trên các đỉnh núi cao. Mùa hè mát hơn vùng biển nhưng có mưa lớn, dễ sạt lở. Hỏi thông tin đường sá trước khi đi, nhất là sau những trận mưa to.
Bình Liêu cũ sau ngày 1/7/2025
Từ 1/7/2025, huyện Bình Liêu thôi là đơn vị hành chính. Thị trấn và bảy xã cũ được gộp thành một số xã mới trực thuộc tỉnh Quảng Ninh. Là vùng biên giới, nhiều xã mới vẫn có đường biên, cột mốc, đồn biên phòng như trước.
Người dân các bản xa nên hỏi trước nơi đặt trụ sở và điểm tiếp nhận hồ sơ của xã mới, vì một xã có thể gộp hai, ba xã cũ, khoảng cách đi lại xa hơn. Nhiều thủ tục có thể làm trên cổng dịch vụ công hoặc ứng dụng định danh điện tử.
Ghi địa chỉ nên theo dạng: "bản X, xã mới, tỉnh Quảng Ninh (trước là xã Đồng Văn, huyện Bình Liêu)". Với giấy tờ đất rừng, đất nương, nên giữ đủ tên cũ để đối chiếu với sổ sách.
Tên Bình Liêu vẫn được người dân và khách dùng để gọi cả vùng. Các sản vật như miến dong, dầu sở vẫn mang tên Bình Liêu như một thương hiệu quen thuộc, không phụ thuộc vào tên đơn vị hành chính.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Bình Liêu cũ nay thuộc đâu?
Huyện Bình Liêu cũ vẫn thuộc tỉnh Quảng Ninh, vì Quảng Ninh không sáp nhập năm 2025. Từ 1/7/2025, cấp huyện bỏ, thị trấn Bình Liêu và các xã cũ được gộp thành một số xã mới trực thuộc tỉnh.
Trước 7/2025 Bình Liêu có những xã nào?
Bình Liêu có tám đơn vị cấp xã: thị trấn Bình Liêu và các xã Đồng Văn, Hoành Mô, Đồng Tâm, Lục Hồn, Tình Húc, Vô Ngại, Húc Động. Hoành Mô và Đồng Văn nằm sát biên giới phía bắc.
Hoa sở Bình Liêu nở vào tháng mấy?
Hoa sở ở Bình Liêu thường nở vào khoảng tháng mười một dương lịch, hoa trắng nhụy vàng phủ các sườn đồi. Thời điểm có thể sớm hoặc muộn tùy thời tiết từng năm, nên hỏi người địa phương trước khi đi.
Đi cung đường biên giới Bình Liêu cần lưu ý gì?
Đường tuần tra biên giới hẹp, dốc, sát vực, trơn khi mưa hoặc sương mù. Cần xe tốt, tay lái vững, mang giấy tờ tùy thân, chấp hành hướng dẫn của bộ đội biên phòng, không chụp ảnh ở khu vực cấm.
Miến dong Bình Liêu làm từ gì?
Miến dong Bình Liêu làm từ tinh bột củ dong riềng trồng ở các xã vùng cao, nhất là Đồng Tâm. Củ được xay, lọc lấy tinh bột, tráng, cắt sợi rồi phơi nắng. Sợi miến dai, trong, nấu không bị nát.