Huyện An Minh là đơn vị cấp huyện cực nam của tỉnh Kiên Giang trên đất liền, giáp tỉnh Cà Mau. Ngay trước 1/7/2025 huyện có thị trấn Thứ Mười Một và mười xã Đông Hòa, Đông Hưng, Đông Hưng A, Đông Hưng B, Đông Thạnh, Tân Thạnh, Thuận Hòa, Vân Khánh, Vân Khánh Đông, Vân Khánh Tây. Nay địa bàn này thuộc tỉnh An Giang, chia thành năm xã An Minh, Đông Hưng, Vân Khánh, Tân Thạnh và Đông Hòa.
An Minh là nơi bờ biển Tây gặp đất U Minh. Ở đây con đê biển là đường sống, rừng phòng hộ là tấm khiên, và câu chuyện sạt lở là chuyện của từng nhà. Bài này kể về vị trí, nguồn gốc huyện, nghề tôm – lúa, cuộc giữ bờ biển, và địa bàn huyện cũ nay về những xã nào.
Vị trí cuối dải biển Tây của Kiên Giang
An Minh nằm giữa An Biên ở phía bắc và tỉnh Cà Mau ở phía nam, phía tây là biển, phía đông là đất U Minh Thượng và Vĩnh Thuận. Đi tiếp xuống phía nam qua ranh tỉnh là vùng U Minh của Cà Mau, cùng một hệ đất rừng tràm và than bùn.
Đất An Minh thấp và trẻ, nhiều nơi trước kia là rừng tràm, rừng ngập mặn được khai phá trong thế kỷ XX. Ven biển có bãi bồi bùn, những năm gần đây nhiều đoạn bị sạt lở, mất cả rừng phòng hộ. Phía trong là vuông tôm, ruộng lúa, vườn dừa.
Hệ thống kênh chạy theo hai hướng: kênh dọc theo bờ biển và các kênh ngang mang tên theo số thứ tự, như Thứ Mười, Thứ Mười Một, đổ ra biển. Thị trấn Thứ Mười Một, huyện lỵ cũ, nằm ở giao điểm của kênh ngang mang tên ấy với trục kênh dọc.
Tên An Minh có thể hiểu là vùng nối giữa An Biên và U Minh, cách giải thích được nhắc nhiều ở địa phương. Huyện vốn cùng một vùng với An Biên trước khi tách thành huyện riêng sau năm 1975; năm 2007, một phần phía đông An Minh chuyển sang huyện U Minh Thượng mới lập.
Đê biển Tây và cuộc giữ bờ
Với người An Minh, đê biển Tây không chỉ là công trình thủy lợi mà là con đường chính, là bờ rào giữ ruộng, là chỗ phơi lúa, phơi khô. Đê ngăn nước biển tràn vào đồng khi triều cường, giữ cho vụ lúa không chết mặn và giữ cho nhà cửa phía trong khô ráo.
Nhiều năm gần đây, bờ biển An Minh bị sóng đánh lở mạnh vào mùa gió tây nam. Có đoạn rừng phòng hộ bị cuốn mất, chân đê lộ ra sát mép nước. Chính quyền đã làm kè, làm hàng rào tre, trụ bê tông giảm sóng để giữ bùn lắng lại, rồi trồng lại mắm, đước trên bãi bồi.
Rừng phòng hộ ven biển là lá chắn rẻ và bền nhất. Rễ mắm, đước giữ bùn, tán cây giảm sức gió, bãi rừng là nơi sinh sống của cua, ba khía, cá kèo. Người dân được giao khoán bảo vệ rừng, có nơi kết hợp nuôi tôm dưới tán rừng theo quy định.
Người ở xa về quê An Minh mùa gió nên tránh ra sát mép biển vào lúc triều cao, sóng lớn. Mùa khô là lúc biển êm, bãi bồi lộ ra, người dân đi bắt ba khía, cào nghêu nhỏ, cảnh vật cũng dễ đi lại hơn.
Vuông tôm, ruộng lúa và nghề ven rừng
Như An Biên, nghề chính ở An Minh là tôm – lúa luân canh. Phần đất sát biển nghiêng về nuôi tôm quảng canh, kết hợp cua, cá; phần trong nội đồng cấy lúa mùa mưa, nuôi tôm mùa khô. Vài nơi thử nuôi tôm thâm canh trong ao lót bạt, cần vốn lớn và kỹ thuật.
Phía đông giáp U Minh Thượng có vườn tràm, nghề lấy mật ong rừng theo cách gác kèo, nghề bắt cá đồng mùa nước. Những vùng này giữ được nước ngọt lâu hơn, đất than bùn, nên cây trồng và vật nuôi khác hẳn vùng ven biển.
Vườn dừa, chuối, khóm trên bờ liếp là nguồn thu phụ của nhiều nhà. Dừa nước mọc ven kênh cho lá lợp nhà, cho trái ăn. Những năm gần đây nhà tường thay dần nhà lá, nhưng ở các ấp sâu vẫn thấy mái lá dừa nước.
Người An Minh đi làm ăn xa khá đông. Tiền gửi về từ các khu công nghiệp miền Đông giúp nhiều gia đình xây nhà, đào ao, mua ghe. Tết đến, đường về Thứ Mười Một tấp nập xe khách từ Thành phố Hồ Chí Minh.
Huyện An Minh cũ nay thuộc năm xã nào
Theo phương án sắp xếp năm 2025, mười một đơn vị cấp xã của An Minh gom thành năm xã của tỉnh An Giang. Một số tên mới lấy lại tên xã cũ nhưng phạm vi đã rộng hơn.
| Xã mới (tỉnh An Giang) | Gồm các đơn vị cũ của An Minh | Ghi chú |
|---|---|---|
| Xã An Minh | Thị trấn Thứ Mười Một, xã Đông Hưng, xã Đông Hưng B | Vùng huyện lỵ cũ |
| Xã Đông Hưng | Xã Đông Hưng A, xã Vân Khánh Đông | Tên mới trùng tên xã cũ nhưng không gồm xã Đông Hưng cũ |
| Xã Vân Khánh | Xã Vân Khánh, xã Vân Khánh Tây | Phía nam, giáp Cà Mau |
| Xã Tân Thạnh | Xã Tân Thạnh, xã Thuận Hòa | Phía bắc, giáp An Biên |
| Xã Đông Hòa | Xã Đông Hòa, xã Đông Thạnh | Phía đông, giáp U Minh Thượng |
Chỗ dễ nhầm nhất là xã Đông Hưng: xã Đông Hưng cũ về xã An Minh mới, còn xã Đông Hưng mới lại gồm Đông Hưng A và Vân Khánh Đông. Người có giấy tờ ghi xã Đông Hưng cũ nên khai là xã An Minh.
Tên ấp phần lớn giữ nguyên; khi gửi hàng nên ghi thêm tên kênh, tên Thứ gần nhất.
Từ 1/7/2025: An Minh trong tỉnh An Giang
Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Kiên Giang nhập vào tỉnh An Giang, cấp huyện thôi hoạt động. Năm xã mới của An Minh trực thuộc thẳng tỉnh An Giang, trung tâm tỉnh đặt ở Rạch Giá. Đường từ An Minh lên Rạch Giá đi qua An Biên, Châu Thành như trước.
Người An Minh sống sát ranh Cà Mau quen đi chợ, đi khám bệnh ở bên Cà Mau vì gần hơn. Ranh tỉnh vẫn giữ như cũ: phía nam là tỉnh Cà Mau mới, gồm Cà Mau cũ và Bạc Liêu cũ; phía bắc là tỉnh An Giang. Khi làm thủ tục hành chính, cần làm ở xã thuộc tỉnh An Giang nơi mình cư trú.
Các việc như đăng ký khai sinh, chứng thực, xác nhận cư trú làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã. Nhiều thủ tục có thể nộp qua dịch vụ công trực tuyến, đỡ phải đi xa trong mùa mưa.
Giấy tờ cũ ghi huyện An Minh, tỉnh Kiên Giang vẫn có giá trị. Khi khai mới, ghi ấp, xã mới, tỉnh An Giang, có thể kèm tên cũ trong ngoặc để người đọc dễ đối chiếu.
Với vùng đất từng thuộc An Minh rồi chuyển sang U Minh Thượng năm 2007, giấy tờ có thể ghi một trong hai huyện tùy năm cấp. Theo phương án 2025, phần đất ấy nay thuộc các xã của U Minh Thượng cũ như xã U Minh Thượng, không thuộc năm xã của An Minh. Gặp trường hợp này, hãy đối chiếu theo tên ấp và hỏi xã nơi đất tọa lạc.
Về An Minh: đi lại, ăn gì, mùa nào
Từ Rạch Giá, xe khách và xe máy đi theo trục đường ven kênh xuống Thứ Ba rồi Thứ Mười Một. Từ Cà Mau cũng có đường đi lên qua vùng U Minh. Các ấp sâu đi bằng đường bê tông nhỏ hoặc ghe, xuồng máy.
Món quen của An Minh là những món vùng nước lợ: ba khía muối, mắm ba khía trộn chua ngọt, cua luộc, tôm nướng, cá kèo kho tộ, lẩu mắm với bông điên điển, bông súng. Mật ong rừng tràm từ vùng giáp U Minh Thượng cũng là thứ khách hay hỏi mua.
Mùa khô từ khoảng tháng mười hai đến tháng tư là mùa đi lại dễ nhất, nhưng cũng là mùa mặn và mùa dễ cháy rừng tràm ở vùng giáp ranh. Người vào gần rừng tuyệt đối không đốt lửa, không vứt tàn thuốc.
Mùa mưa nhiều muỗi, đường đất lầy. Nếu về thăm quê vào mùa này, nên mang ủng, áo mưa, thuốc chống muỗi và theo lời dặn của người thân tại chỗ.
Những lớp người mở đất An Minh
An Minh là đất mới. Người khai hoang đến theo các con kênh đào từ đầu thế kỷ XX, phần nhiều từ các tỉnh miền Tây phía trên như Cần Thơ, Sóc Trăng, Long Xuyên, Rạch Giá. Họ phát rừng tràm, đắp bờ, đào mương, dựng nhà lá ven kênh, làm lúa mùa một vụ trên đất phèn.
Trong chiến tranh, vùng ven rừng U Minh là căn cứ kháng chiến, dân cư nhiều lần phải dời đi rồi trở về. Sau năm 1975 lại có những đợt người đến lập nghiệp, khai thác đất rừng và bãi bồi. Nhiều ấp ở An Minh vì vậy có dân từ nhiều nơi, giọng nói pha trộn.
Đất mới thì đường sá, trường học, trạm y tế cũng đến muộn. Phải tới những năm 2000, 2010 nhiều ấp mới có đường bê tông, có điện lưới, có cầu thay cho cây cầu khỉ. Người lớn tuổi An Minh vẫn nhớ thời đi học phải chèo xuồng, đi chợ phải đi cả buổi.
Vì là đất mới, giấy tờ đất đai ở An Minh nhiều nơi phức tạp: đất rừng giao khoán, đất bãi bồi, đất khai hoang được cấp giấy muộn. Người mua bán đất ở đây nên xem kỹ loại đất, nguồn gốc, quyền sử dụng ghi trên giấy, và hỏi cán bộ địa chính xã trước khi giao dịch.
Câu hỏi thường gặp
Huyện An Minh cũ gồm những xã nào?
Ngay trước 1/7/2025, An Minh gồm thị trấn Thứ Mười Một và mười xã Đông Hòa, Đông Hưng, Đông Hưng A, Đông Hưng B, Đông Thạnh, Tân Thạnh, Thuận Hòa, Vân Khánh, Vân Khánh Đông, Vân Khánh Tây.
Huyện An Minh nay thuộc tỉnh nào?
An Minh nay thuộc tỉnh An Giang, sau khi Kiên Giang nhập vào An Giang theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Địa bàn huyện cũ chia thành năm xã An Minh, Đông Hưng, Vân Khánh, Tân Thạnh và Đông Hòa.
Thị trấn Thứ Mười Một nay thuộc xã nào?
Thị trấn Thứ Mười Một cùng hai xã Đông Hưng, Đông Hưng B hợp thành xã An Minh của tỉnh An Giang. Người địa phương vẫn quen gọi vùng chợ trung tâm là Thứ Mười Một như trước.
Xã Đông Hưng cũ và xã Đông Hưng mới khác nhau thế nào?
Xã Đông Hưng cũ nay thuộc xã An Minh. Xã Đông Hưng mới gồm hai xã cũ Đông Hưng A và Vân Khánh Đông. Hai tên giống nhau nhưng phạm vi khác hẳn, nên khi khai địa chỉ cần đối chiếu theo tên ấp.
Bờ biển An Minh có bị sạt lở không?
Nhiều đoạn bờ biển An Minh bị sóng đánh lở trong mùa gió tây nam những năm gần đây, có nơi mất rừng phòng hộ. Địa phương đã làm kè, hàng rào giảm sóng và trồng lại rừng ven biển để giữ bờ.
Giấy tờ ghi huyện An Minh, tỉnh Kiên Giang có còn dùng được không?
Còn dùng được. Giấy tờ cấp hợp lệ trước 1/7/2025 không phải đổi chỉ vì địa giới thay đổi. Khi làm thủ tục mới, cơ quan sẽ ghi địa chỉ theo xã mới và tỉnh An Giang.