Tỉnh Vĩnh Long ngay trước ngày 1/7/2025 có 8 đơn vị cấp huyện: thành phố Vĩnh Long, thị xã Bình Minh và sáu huyện Bình Tân, Long Hồ, Mang Thít, Tam Bình, Trà Ôn, Vũng Liêm. Theo Nghị quyết 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025, từ 1/7/2025 Vĩnh Long hợp nhất với Bến Tre và Trà Vinh thành tỉnh Vĩnh Long mới, giữ tên Vĩnh Long, trung tâm hành chính vẫn ở Vĩnh Long; cấp huyện không còn.
Đây là bài mở đầu danh mục Vĩnh Long cũ trên trang. Bài đi qua vị trí giữa hai dòng sông, các lần đổi tên từ thời dinh Long Hồ đến thời tỉnh Cửu Long, ba thay đổi đơn vị cấp huyện trong khoảng 2007–2012, những gì nổi bật của từng huyện thị và cách tra địa chỉ khi giấy tờ còn ghi tên cũ. Mỗi đơn vị có bài riêng để đọc sâu hơn.
Đất nằm giữa sông Tiền và sông Hậu
Nhìn trên địa hình, Vĩnh Long cũ là một dải đồng bằng thấp kẹp giữa hai nhánh lớn của sông Mê Kông. Phía bắc và đông bắc là sông Tiền, đoạn chảy qua đây mang tên sông Cổ Chiên khi tách về phía Trà Vinh, Bến Tre. Phía tây nam là sông Hậu, bờ bên kia là Cần Thơ. Ở giữa là mạng kênh rạch chằng chịt, trong đó kênh Mang Thít (nhiều sách ghi Măng Thít) là trục thủy quan trọng nối sông Cổ Chiên với sông Hậu, cho ghe xuồng đi tắt qua tỉnh mà không phải vòng ra biển.
Vì nằm trọn trong vùng phù sa, Vĩnh Long cũ gần như không có đồi núi, không có bờ biển. Đây là điểm khác lớn so với hai tỉnh cùng nhập năm 2025: Bến Tre và Trà Vinh đều có đoạn bờ biển, cửa sông, rừng ngập mặn. Đất Vĩnh Long cũ là đất vườn và đất ruộng, nước ngọt nhiều tháng trong năm, chỉ những năm hạn mặn gay gắt nước mặn mới lấn vào tới các huyện phía đông như Vũng Liêm, Mang Thít.
Vị trí giữa hai sông cũng khiến Vĩnh Long thành điểm trung chuyển. Quốc lộ 1 chạy xuyên tỉnh, đi qua cầu Mỹ Thuận ở phía bắc và cầu Cần Thơ ở phía nam; quốc lộ 53 rẽ về Trà Vinh, quốc lộ 80 tách ra đi Sa Đéc. Người từ Thành phố Hồ Chí Minh về Cần Thơ, Cà Mau gần như bắt buộc phải đi ngang đất Vĩnh Long cũ, dù nhiều người chỉ nhớ nó qua hai cây cầu lớn.
Tám đơn vị cấp huyện của Vĩnh Long cũ
Bảng dưới liệt kê đủ tám đơn vị tồn tại ngay trước ngày 1/7/2025, kèm vài nét nhận diện để người đọc dễ định vị. Cột cuối chỉ ghi điều chắc chắn: toàn bộ thuộc tỉnh Vĩnh Long mới; tên xã, phường mới cụ thể nên tra theo từng địa chỉ cũ.
| Đơn vị cũ | Loại | Vị trí | Nét nhận diện | Từ 1/7/2025 |
|---|---|---|---|---|
| Vĩnh Long | Thành phố | Bờ sông Cổ Chiên, phía bắc tỉnh | Tỉnh lỵ, Văn Thánh Miếu, đầu cầu Mỹ Thuận; lên thành phố năm 2009 | Các phường thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Bình Minh | Thị xã | Bờ sông Hậu, đối diện Cần Thơ | Đầu cầu Cần Thơ, bưởi Năm Roi Mỹ Hòa; lên thị xã năm 2012 | Các phường, xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Bình Tân | Huyện | Phía tây, giáp Đồng Tháp | Tách từ Bình Minh năm 2007, khoai lang | Các xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Long Hồ | Huyện | Bao quanh thành phố | Mang tên dinh Long Hồ, cù lao An Bình | Các xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Mang Thít | Huyện | Giữa tỉnh, dọc kênh Mang Thít | Lò gạch gốm đỏ, thị trấn Cái Nhum | Các xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Tam Bình | Huyện | Giữa tỉnh, phía tây nam | Cam sành, ruộng lúa, vườn trái cây | Các xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Trà Ôn | Huyện | Bờ sông Hậu, phía nam | Cù lao Mây, chợ nổi Trà Ôn, chùa Phước Hậu | Các xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Vũng Liêm | Huyện | Phía đông, giáp Trà Vinh | Quê cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, cù lao Dài | Các xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
Trong đợt sắp xếp đơn vị hành chính 2019–2025, Vĩnh Long không nhập hay giải thể huyện nào; thay đổi chỉ nằm ở cấp xã, phường và thị trấn. Vì vậy danh sách tám đơn vị này giữ ổn định từ năm 2012 cho tới ngày bỏ cấp huyện.
Từ dinh Long Hồ đến một trong sáu tỉnh Nam Kỳ
Tên gọi đầu tiên gắn với đất này là Long Hồ. Thời chúa Nguyễn, đầu thập niên 1730, dinh Long Hồ được lập để quản lý vùng đất mới khai phá phía nam sông Tiền; trị sở dinh từng dời chỗ nhiều lần trước khi đóng ở khu vực thành phố Vĩnh Long ngày nay. Về sau dinh đổi qua vài tên như Hoằng Trấn, Vĩnh Trấn, rồi thành trấn Vĩnh Thanh đầu thời Gia Long.
Năm 1832, khi vua Minh Mạng chia Nam Kỳ thành sáu tỉnh, Vĩnh Long chính thức thành một tỉnh trong Nam Kỳ lục tỉnh. Địa giới tỉnh Vĩnh Long thời đó rộng hơn nhiều so với tỉnh cũ trước 2025: gồm cả vùng ba cù lao Bến Tre và phần lớn đất Trà Vinh ngày nay. Đó là lý do người già ở Bến Tre, Trà Vinh không thấy lạ khi năm 2025 ba tỉnh lại chung một tên.
Năm 1867, quân Pháp chiếm ba tỉnh miền Tây Nam Kỳ, trong đó có Vĩnh Long. Kinh lược sứ Phan Thanh Giản giao thành rồi tự vẫn, một chuyện còn được nhắc nhiều trong sử địa phương. Thời Pháp, vùng này bị chia thành các tỉnh nhỏ hơn; Bến Tre, Trà Vinh tách riêng, Vĩnh Long chỉ còn phần đất giữa sông Cổ Chiên và sông Hậu, gần với hình dáng tỉnh cũ mà nhiều người biết.
Tỉnh Cửu Long 1976–1991 và lần tái lập
Sau năm 1975, khi Nhà nước gộp các tỉnh miền Nam thành đơn vị lớn hơn, Vĩnh Long và Trà Vinh nhập thành tỉnh Cửu Long, tỉnh lỵ đặt ở thị xã Vĩnh Long. Tên Cửu Long còn xuất hiện trên rất nhiều giấy khai sinh, học bạ, giấy tờ nhà đất của người sinh trong khoảng 1976–1991, nên khi gặp chữ "tỉnh Cửu Long" trên hồ sơ cũ, cần biết nó có thể chỉ đất Vĩnh Long hoặc đất Trà Vinh.
Cuối năm 1991, Quốc hội quyết định chia tỉnh Cửu Long thành hai tỉnh Vĩnh Long và Trà Vinh; bộ máy hai tỉnh bắt đầu hoạt động riêng từ năm 1992. Từ đó, Vĩnh Long có hình dáng ổn định với thị xã Vĩnh Long và các huyện Long Hồ, Mang Thít, Tam Bình, Trà Ôn, Vũng Liêm, Bình Minh.
Ba thay đổi đáng nhớ sau đó đều nằm ở phía tây và phía bắc tỉnh. Năm 2007, huyện Bình Tân được lập từ một phần huyện Bình Minh. Năm 2009, thị xã Vĩnh Long lên thành phố. Năm 2012, phần còn lại của huyện Bình Minh lên thị xã Bình Minh. Người có giấy tờ cũ ghi "huyện Bình Minh" trước 2007 nên đối chiếu cả hai bài Bình Minh và Bình Tân để biết xã mình thuộc bên nào.
Lần hợp nhất năm 2025 vì thế không phải lần đầu Vĩnh Long chung tỉnh với láng giềng. Điểm mới là tên gọi: lần này tỉnh lớn giữ tên Vĩnh Long, chứ không đặt tên mới như Cửu Long năm 1976.
Mỗi huyện thị một gương mặt
Thành phố Vĩnh Long: tỉnh lỵ bên sông Cổ Chiên, có Văn Thánh Miếu, khu chợ ven sông và đầu cầu Mỹ Thuận. Đây là nơi tập trung trường học, bệnh viện, cơ quan của cả vùng.
Thị xã Bình Minh và huyện Bình Tân: hai đơn vị bên bờ sông Hậu, nhìn sang Cần Thơ. Bình Minh có đầu cầu Cần Thơ và bưởi Năm Roi Mỹ Hòa; Bình Tân là vùng khoai lang lớn, đất ruộng chuyển dần sang màu.
Long Hồ: huyện bao quanh thành phố, giữ tên dinh xưa, có cù lao An Bình với vườn chôm chôm, nhãn, nhà cổ và lối du lịch miệt vườn.
Mang Thít: nổi tiếng với các lò gạch gốm đỏ dọc sông Cổ Chiên và kênh Mang Thít, cảnh lò vòm nối nhau mà nhiều người gọi vui là "vương quốc gốm đỏ".
Tam Bình: vùng cam sành có tiếng của miền Tây, xen ruộng lúa và vườn tạp, nhịp sống chậm của các xã nông nghiệp.
Trà Ôn: thị trấn bên sông Hậu, cù lao Mây giữa dòng, chợ nổi một thời đông ghe và chùa cổ Phước Hậu.
Vũng Liêm: huyện phía đông giáp Trà Vinh, quê của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, có cù lao Dài trên sông Cổ Chiên.
Nay thuộc đâu: tỉnh Vĩnh Long mới gồm ba tỉnh cũ
Từ 1/7/2025, tỉnh Vĩnh Long mới gồm toàn bộ địa giới của ba tỉnh cũ Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh. Tỉnh mới giữ tên Vĩnh Long, trung tâm hành chính đặt tại Vĩnh Long. Chính quyền địa phương còn hai cấp là tỉnh và xã, phường; tám đơn vị cấp huyện của Vĩnh Long cũ đều chấm dứt hoạt động cùng ngày.
Các xã, phường, thị trấn cũ được sắp xếp lại thành số đơn vị ít hơn, mỗi đơn vị mới thường gồm hai đến bốn đơn vị cũ liền kề. Có nơi giữ một tên cũ, có nơi đặt tên theo địa danh quen thuộc của vùng. Với từng địa chỉ cụ thể, cách chắc nhất là tra theo tên xã, phường cũ ghi trên giấy tờ qua cổng thông tin của tỉnh, hoặc hỏi tại trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã nơi mình ở.
Giấy tờ còn hạn ghi tỉnh Vĩnh Long cũ vẫn dùng được, không cần đổi ngay. Khi làm thủ tục mới, địa chỉ được cập nhật theo cơ sở dữ liệu dân cư. Lúc khai hồ sơ trong giai đoạn chuyển tiếp, nên ghi cả địa chỉ cũ lẫn địa chỉ mới để nơi nhận dễ đối chiếu, nhất là hồ sơ đất đai, hộ tịch và bảo hiểm.
Một điểm dễ nhầm: vì tỉnh mới vẫn tên Vĩnh Long, một địa chỉ ghi "tỉnh Vĩnh Long" sau 7/2025 có thể nằm ở đất Bến Tre hoặc Trà Vinh cũ. Khi trao đổi với người lạ, nên nói thêm "Vĩnh Long cũ" hay "Bến Tre cũ" cho rõ.
Câu hỏi thường gặp
Vĩnh Long trước 1/7/2025 có bao nhiêu huyện?
Có 8 đơn vị cấp huyện gồm thành phố Vĩnh Long, thị xã Bình Minh và sáu huyện Bình Tân, Long Hồ, Mang Thít, Tam Bình, Trà Ôn, Vũng Liêm. Danh sách này ổn định từ năm 2012 tới khi bỏ cấp huyện.
Vĩnh Long sau sáp nhập gồm những tỉnh nào?
Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, tỉnh Vĩnh Long mới gồm ba tỉnh cũ Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh, giữ tên Vĩnh Long và đặt trung tâm hành chính tại Vĩnh Long, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025.
Tỉnh Cửu Long là tỉnh nào?
Cửu Long là tỉnh được lập sau năm 1975 bằng cách gộp Vĩnh Long và Trà Vinh, tỉnh lỵ ở thị xã Vĩnh Long. Cuối năm 1991 Quốc hội quyết định chia lại thành hai tỉnh, hoạt động riêng từ năm 1992.
Huyện Bình Minh và huyện Bình Tân khác nhau thế nào?
Trước năm 2007 chỉ có huyện Bình Minh. Năm 2007 phần phía tây được tách lập huyện Bình Tân, phần còn lại lên thị xã Bình Minh năm 2012. Giấy tờ cũ ghi huyện Bình Minh có thể thuộc một trong hai đơn vị này.
Vĩnh Long cũ có giáp biển không?
Không. Vĩnh Long cũ nằm trọn giữa sông Tiền, sông Cổ Chiên và sông Hậu, không có bờ biển. Từ năm 2025, tỉnh Vĩnh Long mới mới có biển nhờ phần đất ven biển của Bến Tre và Trà Vinh cũ.
Giấy tờ ghi tỉnh Vĩnh Long cũ có phải đổi không?
Không cần đổi ngay khi giấy tờ còn hạn. Lúc làm thủ tục mới, địa chỉ được cập nhật theo cơ sở dữ liệu dân cư; nếu cần xác nhận địa chỉ mới, hỏi trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã nơi cư trú.