Huyện Bình Tân là huyện trẻ nhất của tỉnh Vĩnh Long cũ, lập năm 2007 từ phần phía tây của huyện Bình Minh, trung tâm ở Tân Quới. Đây là vùng khoai lang lớn ven sông Hậu. Từ 1/7/2025, cấp huyện không còn; địa bàn huyện Bình Tân cũ được sắp xếp thành một số xã thuộc tỉnh Vĩnh Long mới.
Lưu ý trước khi đọc: tên Bình Tân trùng với quận Bình Tân của Thành phố Hồ Chí Minh cũ và một số xã ở tỉnh khác. Bài này chỉ nói về huyện Bình Tân thuộc tỉnh Vĩnh Long cũ. Khi tra giấy tờ, luôn kèm tên tỉnh để khỏi nhầm.
Vì sao có huyện Bình Tân
Trước năm 2007, toàn bộ vùng đất ven sông Hậu phía tây Vĩnh Long, từ đối diện Cần Thơ ngược lên giáp Đồng Tháp, đều thuộc huyện Bình Minh. Huyện khi ấy rộng và đông dân, trung tâm ở Cái Vồn lại nằm lệch về phía cầu Cần Thơ, nên người ở các xã phía tây phải đi khá xa mới tới được cơ quan huyện.
Năm 2007, Chính phủ quyết định tách một phần huyện Bình Minh để lập huyện Bình Tân, gồm các xã phía tây. Trung tâm huyện mới đặt ở Tân Quới, nơi có chợ và bến sông từ lâu. Về sau Tân Quới được nâng lên thị trấn, thành đô thị nhỏ nhất trong các trung tâm huyện của tỉnh.
Huyện mới mang chữ "Tân" như một dấu hiệu khởi đầu, nhưng đất và người ở đây không mới. Các xóm ven sông Hậu đã có người khai phá từ nhiều đời, nhiều đình, chùa có tuổi trên trăm năm. Cái mới chỉ là đường ranh hành chính, kéo dài vỏn vẹn khoảng mười tám năm cho tới ngày bỏ cấp huyện năm 2025.
Hệ quả thực tế cho người làm giấy tờ: người sinh trước 2007 ở các xã nay thuộc Bình Tân thường có giấy khai sinh ghi "huyện Bình Minh". Hồ sơ đất đai cũ cũng vậy. Khi đối chiếu, nhìn tên xã là chính, đừng nhìn tên huyện.
Vị trí: góc tây bắc của Vĩnh Long cũ
Bình Tân nằm ở góc tây bắc tỉnh Vĩnh Long cũ. Phía tây nam là sông Hậu, nhìn sang đất Cần Thơ; phía tây bắc giáp đất Đồng Tháp cũ; phía đông là thị xã Bình Minh và huyện Tam Bình. Địa hình bằng phẳng, nhiều kênh rạch nhỏ dẫn nước sông Hậu vào ruộng, đất phù sa pha cát ở nhiều nơi, thoát nước tốt.
Quốc lộ 54 chạy qua huyện, nối Đồng Tháp xuống Bình Minh rồi đi tiếp về phía Trà Ôn, Trà Vinh. Đây là trục chính của Bình Tân, chợ Tân Quới và nhiều khu dân cư bám theo tuyến này. Người từ Cần Thơ sang thường qua cầu Cần Thơ rồi rẽ lên quốc lộ 54; người từ Đồng Tháp xuống đi ngược lại.
Vì nằm ven sông Hậu, một số đoạn bờ của Bình Tân bị sạt lở theo mùa nước, nhất là nơi dòng chảy xiết áp sát bờ. Người dân ven sông quen với cảnh chính quyền cảnh báo, di dời nhà ra khỏi vùng nguy hiểm. Nếu có ý định mua đất ven sông ở đây, hãy hỏi kỹ về nguy cơ sạt lở và quy hoạch hành lang bờ sông trước khi đặt cọc.
Khoai lang: từ cây luân canh thành nghề chính
Nhắc tới Bình Tân, người trong vùng nghĩ ngay tới khoai lang. Ban đầu khoai được trồng luân canh trên ruộng lúa để tận dụng đất giữa các vụ. Đất phù sa pha cát thoát nước tốt, củ khoai ít bị thối, mẫu mã đẹp, nên diện tích tăng dần qua từng năm, tới mức nhiều xã gần như chuyển hẳn sang khoai, coi lúa là cây phụ.
Các giống được trồng nhiều là khoai lang tím Nhật và các giống ruột vàng, ruột cam. Mỗi vụ kéo dài vài tháng; ruộng lên liếp cao, dây khoai phủ kín, đến kỳ thu hoạch thì cả xóm ra đồng đào củ, phân loại theo cỡ ngay tại ruộng. Vựa khoai mọc lên dọc quốc lộ 54, rửa, phân loại, đóng thùng chở lên Thành phố Hồ Chí Minh, đi các tỉnh và xuất khẩu.
Mặt trái của nghề khoai là đầu ra phụ thuộc nhiều vào thương lái và thị trường xuất khẩu. Đã có những năm giá khoai rớt sâu, khoai ùn ứ ngoài ruộng, báo chí kêu gọi "giải cứu". Từ đó nhiều hộ chủ động tham gia hợp tác xã, làm khoai theo quy trình an toàn để đi siêu thị và các thị trường khó tính, giảm phụ thuộc vào một đầu mối duy nhất.
Khoai cũng kéo theo cả một chuỗi việc làm quanh nó: người cắt hom giống, người làm thuê đào củ theo ngày, người rửa và phân loại ở vựa, tài xế xe tải, người đóng thùng. Vào cao điểm thu hoạch, nhiều vựa thiếu người làm, phải thuê thêm lao động từ các huyện lân cận. Với nhiều hộ không có đất, công việc theo mùa ở các vựa khoai là nguồn thu đáng kể trong năm.
Người mua khoai Bình Tân về dùng nên chọn củ cầm chắc tay, vỏ không nứt, không có lỗ sâu; để nơi khô thoáng, không rửa trước khi cất vì dễ hỏng.
Một vụ khoai trên ruộng Bình Tân
Mỗi nhà vườn làm mỗi kiểu, nhưng nhịp chung của một vụ khoai lang ở Bình Tân thường đi qua các bước sau. Bảng chỉ mô tả cách làm phổ biến, không phải quy trình kỹ thuật chuẩn:
| Giai đoạn | Việc chính | Điều người trồng lo nhất |
|---|---|---|
| Làm đất | Lên liếp cao, đào mương thoát nước giữa các liếp | Ruộng đọng nước sau mưa làm thối dây |
| Xuống giống | Cắt hom dây khoai, cắm theo hàng trên liếp | Hom không đều, ruộng mọc lổ đổ |
| Chăm dây | Tưới, làm cỏ, lật dây để củ không bám rễ phụ | Sâu đục củ, bọ hà |
| Thu hoạch | Đào củ, phân loại tại ruộng theo cỡ | Giá thương lái lúc thu hoạch |
| Sau vụ | Xuống giống vụ mới hoặc trả lại ruộng lúa | Đất bạc màu nếu trồng liên tục |
Năng suất và lợi nhuận mỗi vụ thay đổi mạnh theo thời tiết và giá, nên các con số người ta truyền miệng chỉ có giá trị tham khảo. Ai định thuê đất trồng khoai nên hỏi trực tiếp nông dân địa phương và hợp tác xã về kinh nghiệm thực tế từng vùng.
Tân Quới và đời sống thị trấn nhỏ
Tân Quới là trung tâm của huyện Bình Tân cũ, nằm ven sông Hậu và quốc lộ 54. Chợ Tân Quới là chỗ đổi trao hàng hóa của các xã quanh đó: khoai, lúa, rau màu, cá đồng, đồ gia dụng. Bến sông bên chợ còn ghe xuồng cập vào, dù nhiều hàng hóa nay đã đi bằng xe tải.
Thị trấn nhỏ, nhịp sống chậm. Trường học, trạm y tế, các cơ quan cấp huyện cũ tập trung quanh khu trung tâm. Vào mùa thu hoạch khoai, đường qua thị trấn đông xe tải chở hàng, các vựa làm việc từ sáng sớm đến tối. Ngoài mùa vụ, buổi chiều là lúc người dân ra bờ sông hóng gió, câu cá.
Như nhiều vùng nông thôn miền Tây, Bình Tân có nhiều người trẻ lên Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương làm công nhân. Dịp Tết, quốc lộ 54 đông xe về quê, chợ Tân Quới đông nhất năm. Một phần tiền gửi về được dùng xây nhà, mua máy móc nông nghiệp, góp vào nghề khoai của gia đình.
Đình, chùa và nếp làng ven sông Hậu
Dù là huyện mới về hành chính, Bình Tân có nhiều đình làng, chùa và miếu có tuổi đời lâu năm, phân bố dọc sông Hậu và các rạch lớn. Đình làng là nơi tổ chức lễ cúng Kỳ Yên hằng năm theo nếp Nam Bộ, có hát bội, đãi cơm cho bà con trong xóm. Chùa trong vùng phần lớn là chùa nhỏ, gắn với từng khu dân cư.
Người ở xa đến thăm nên coi các nơi này như di tích văn hóa làng: ăn mặc kín đáo, hỏi ý trước khi chụp ảnh trong gian thờ, không tự ý dời đồ vật. Ngày lễ Kỳ Yên là dịp tốt để thấy sinh hoạt cộng đồng, nhưng cũng là lúc đình đông, khách nên đứng ngoài quan sát, đừng chen vào nghi lễ.
Một nét riêng của các xóm ven sông Hậu là nhà quay mặt ra sông, sau nhà là vườn, ngoài vườn là ruộng. Lối sống này đang thay đổi khi đường bộ thay đường sông, nhà mới quay ra đường nhựa. Nhưng ở các xóm sâu, vẫn thấy cầu ván, bến nước, xuồng ba lá buộc trước nhà như nhiều chục năm trước.
Nay thuộc đâu: các xã của tỉnh Vĩnh Long mới
Từ 1/7/2025, huyện Bình Tân không còn. Thị trấn Tân Quới và các xã cũ được sắp xếp lại thành một số xã mới thuộc tỉnh Vĩnh Long, mỗi xã mới gồm vài xã cũ liền kề. Tỉnh Vĩnh Long mới gồm Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh cũ, trung tâm hành chính đặt tại Vĩnh Long.
Bài này không liệt kê tên từng xã mới vì danh mục chỉ nêu khi chắc. Người cần làm thủ tục nên tra theo tên xã cũ trên giấy tờ, xem phương án sắp xếp của tỉnh hoặc hỏi trực tiếp trung tâm phục vụ hành chính công xã nơi mình ở. Mang theo giấy tờ cũ có tên xã, huyện để cán bộ đối chiếu.
Chuỗi tên hành chính của nhiều hộ ở đây dài hơn bình thường: huyện Bình Minh (trước 2007), huyện Bình Tân (2007–2025), rồi xã mới của tỉnh Vĩnh Long. Với hồ sơ đất đai, thừa kế, nên ghi đủ các lớp tên này để tránh bị yêu cầu bổ sung nhiều lần.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Bình Tân Vĩnh Long thành lập năm nào?
Huyện Bình Tân được thành lập năm 2007 từ phần phía tây của huyện Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long. Trung tâm huyện đặt ở Tân Quới, sau này được nâng lên thị trấn. Huyện tồn tại tới khi bỏ cấp huyện ngày 1/7/2025.
Bình Tân Vĩnh Long có phải quận Bình Tân ở Thành phố Hồ Chí Minh không?
Không. Quận Bình Tân thuộc Thành phố Hồ Chí Minh cũ, còn huyện Bình Tân thuộc tỉnh Vĩnh Long cũ, nằm ven sông Hậu. Hai nơi chỉ trùng tên, khi tra giấy tờ cần ghi kèm tên tỉnh để không nhầm.
Khoai lang Bình Tân có gì nổi tiếng?
Khoai lang Bình Tân trồng trên đất phù sa pha cát ven sông Hậu, thoát nước tốt nên củ đẹp, ít thối. Các giống phổ biến là khoai tím Nhật và khoai ruột vàng, ruột cam, bán đi nhiều tỉnh và xuất khẩu.
Bình Tân nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Bình Tân cũ thuộc tỉnh Vĩnh Long mới, gồm ba tỉnh cũ Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh. Thị trấn Tân Quới và các xã cũ được sắp xếp lại thành một số xã mới.
Giấy khai sinh ghi huyện Bình Minh nhưng nhà ở Bình Tân thì sao?
Đó là chuyện bình thường với người sinh trước năm 2007, vì khi ấy các xã nay thuộc Bình Tân còn nằm trong huyện Bình Minh. Giấy tờ vẫn có giá trị; khi làm hồ sơ mới, ghi rõ cả tên cũ và tên mới để đối chiếu.
Đi từ Cần Thơ sang Bình Tân thế nào?
Thường đi qua cầu Cần Thơ sang Bình Minh rồi rẽ lên quốc lộ 54 về hướng Tân Quới. Đường sông Hậu cũng còn vài bến đò dân sinh, nhưng lịch chạy thay đổi nên hỏi tại bến trước khi đi.