Tỉnh Trà Vinh ngay trước ngày 1/7/2025 có 9 đơn vị cấp huyện: thành phố Trà Vinh, thị xã Duyên Hải và bảy huyện Càng Long, Cầu Kè, Cầu Ngang, Châu Thành, Duyên Hải, Tiểu Cần, Trà Cú. Theo Nghị quyết 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025, từ 1/7/2025 Trà Vinh cùng Bến Tre nhập vào tỉnh Vĩnh Long, trung tâm hành chính đặt ở Vĩnh Long; cấp huyện không còn.
Bài mở đầu danh mục Trà Vinh cũ này đi qua địa thế của tỉnh, các tên gọi Trà Vinh, Vĩnh Bình, Cửu Long, mốc tái lập năm 1992, hai lần đổi cấp đô thị năm 2010 và 2015, rồi cách đọc địa chỉ cũ sau khi sáp nhập. Mỗi huyện, thị xã, thành phố có một bài riêng trong danh mục để bạn đọc kỹ hơn.
Một dải đất kẹp giữa sông Cổ Chiên và sông Hậu
Nhìn trên bản đồ đồng bằng, Trà Vinh cũ là một dải đất hình gần như tam giác, đỉnh ở phía tây bắc giáp Vĩnh Long cũ, đáy là bờ biển phía đông nam. Cạnh phía đông bắc là sông Cổ Chiên, nhánh lớn của sông Tiền; bên kia sông là Bến Tre cũ. Cạnh phía tây nam là sông Hậu; bên kia sông là vùng Sóc Trăng cũ, nay thuộc thành phố Cần Thơ. Hai con sông ra biển qua hai cửa lớn: cửa Cung Hầu, cửa Cổ Chiên ở phía bắc và cửa Định An ở phía nam.
Đất trong tỉnh thấp và phẳng, nhưng không đều. Xen giữa ruộng lúa là những giồng cát chạy song song với bờ biển, dấu vết những lần biển lùi trong quá khứ. Trên giồng, người ta lập phum sóc, trồng hoa màu, xây chùa; dưới chân giồng là ruộng. Càng xuống phía biển, đất càng mặn, ruộng lúa nhường chỗ cho đầm tôm, rừng đước, rừng bần và bãi bồi.
Vì kẹp giữa hai sông lớn, Trà Vinh có cả vùng nước ngọt phía trên lẫn vùng mặn, lợ phía dưới. Nhiều năm nay, mùa khô là mùa lo nước: mặn theo hai dòng sông lấn vào ruộng vườn, nên tỉnh đã đầu tư hệ thống thủy lợi lớn với đê, cống ngăn mặn trữ ngọt. Hiểu được thế đất này thì dễ hiểu vì sao các huyện phía trên như Càng Long, Cầu Kè sống bằng vườn và lúa, còn các huyện phía dưới như Duyên Hải, Cầu Ngang gắn với tôm cá và biển.
Chín đơn vị cấp huyện của Trà Vinh cũ
Bảng dưới liệt kê đủ chín đơn vị tồn tại ngay trước ngày 1/7/2025. Cột cuối chỉ ghi điều chắc chắn: toàn bộ thuộc tỉnh Vĩnh Long mới. Tên xã, phường mới của từng thửa đất, từng hộ cần tra theo địa chỉ cũ cụ thể, không suy đoán theo tên huyện.
| Đơn vị cũ | Loại | Mốc gần nhất | Nét nhận diện | Từ 1/7/2025 |
|---|---|---|---|---|
| Trà Vinh | Thành phố | Lên thành phố năm 2010 | Tỉnh lỵ, Ao Bà Om, hàng cây dầu cổ thụ | Các phường, xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Duyên Hải | Thị xã | Lập năm 2015 từ huyện Duyên Hải | Biển Ba Động, trung tâm điện lực | Các phường, xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Càng Long | Huyện | Không đổi cấp | Cửa ngõ từ Vĩnh Long cũ, vườn ven sông Cổ Chiên | Các xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Cầu Kè | Huyện | Không đổi cấp | Dừa sáp, cồn trên sông Hậu | Các xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Cầu Ngang | Huyện | Không đổi cấp | Lễ hội Nghinh Ông Mỹ Long, bánh tét Trà Cuôn | Các xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Châu Thành | Huyện | Không đổi cấp | Bao quanh tỉnh lỵ, chùa Hang, cù lao trên sông Cổ Chiên | Các xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Duyên Hải | Huyện | Nhường đất lập thị xã năm 2015 | Rừng ngập mặn, đầm tôm, cửa sông | Các xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Tiểu Cần | Huyện | Không đổi cấp | Thị trấn Cầu Quan bên sông Hậu, đồng lúa | Các xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
| Trà Cú | Huyện | Không đổi cấp | Phum sóc Khmer, cửa Định An | Các xã thuộc tỉnh Vĩnh Long |
Trong giai đoạn 2019–2025, khi nhiều tỉnh nhập huyện, Trà Vinh không nhập hay giải thể đơn vị cấp huyện nào; thay đổi đáng kể gần nhất ở cấp huyện là việc lập thị xã Duyên Hải năm 2015. Lưu ý có hai đơn vị cùng tên Duyên Hải, một thị xã và một huyện, nên khi đọc giấy tờ phải nhìn chữ đứng trước.
Từ phủ Lạc Hóa đến tỉnh Trà Vinh, rồi Vĩnh Bình
Dưới triều Nguyễn, vùng đất này thuộc phủ Lạc Hóa của tỉnh Vĩnh Long, một trong sáu tỉnh Nam Kỳ. Tên Trà Vinh lúc ấy là tên một huyện. Về gốc tên, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng chữ Trà Vinh phiên âm từ tiếng Khmer, thường được giải thích là "ao Phật" hay "ao linh thiêng"; đây là cách giải thích phổ biến chứ không phải kết luận duy nhất.
Sau khi chiếm Nam Kỳ, người Pháp chia lại địa giới thành các hạt tham biện, rồi từ năm 1900 đổi các hạt thành tỉnh; tỉnh Trà Vinh có từ đó với tỉnh lỵ ở chỗ thành phố Trà Vinh ngày nay. Năm 1956, chính quyền Việt Nam Cộng hòa đổi tên tỉnh thành Vĩnh Bình, tỉnh lỵ gọi là Phú Vinh. Người cao tuổi ở Trà Vinh vẫn quen hai cái tên này, và nhiều giấy tờ đất, khai sinh trước năm 1975 ghi Vĩnh Bình.
Trong cùng thời kỳ, chính quyền cách mạng vẫn dùng tên Trà Vinh cho địa bàn của mình, nên hai tên song song tồn tại suốt gần hai thập niên. Khi đọc gia phả hay tư liệu cũ, gặp "Vĩnh Bình" hay "Phú Vinh" thì hiểu đó là Trà Vinh và tỉnh lỵ Trà Vinh, không phải một địa phương khác.
Tỉnh Cửu Long 1976–1992 và lần tái lập
Đầu năm 1976, khi cả nước sắp xếp lại các tỉnh, Trà Vinh và Vĩnh Long hợp thành tỉnh Cửu Long, tỉnh lỵ đặt ở thị xã Vĩnh Long. Trà Vinh trở thành một thị xã thuộc tỉnh Cửu Long. Thế hệ sinh ra trong khoảng mười sáu năm ấy có giấy khai sinh, học bạ ghi tỉnh Cửu Long, dù sống ở Cầu Ngang hay Trà Cú.
Cuối năm 1991, Quốc hội quyết định chia tỉnh Cửu Long thành hai tỉnh Vĩnh Long và Trà Vinh; đến năm 1992 tỉnh Trà Vinh chính thức hoạt động trở lại với thị xã Trà Vinh làm tỉnh lỵ. Từ đó tới 2025, địa giới tỉnh gần như giữ nguyên, các thay đổi chủ yếu nằm bên trong: lập thêm thị trấn, đổi cấp đô thị, điều chỉnh xã.
Hai mốc đô thị đáng nhớ là năm 2010, thị xã Trà Vinh lên thành phố thuộc tỉnh, và năm 2015, một phần huyện Duyên Hải được tách ra lập thị xã Duyên Hải. Như vậy, tới 2025 tỉnh có một thành phố, một thị xã và bảy huyện.
Điều thú vị là lần sáp nhập năm 2025 đưa Trà Vinh trở lại chung một tỉnh với Vĩnh Long, lần này có thêm Bến Tre. Với người từng sống qua thời Cửu Long, việc giấy tờ lại ghi "tỉnh Vĩnh Long" không hoàn toàn xa lạ.
Người Kinh, người Khmer, người Hoa và những ngôi chùa
Trà Vinh là một trong những tỉnh có tỉ lệ người Khmer cao nhất cả nước, thường được nhắc là gần một phần ba dân số. Người Khmer sống tập trung ở Trà Cú, Cầu Ngang, Châu Thành, Tiểu Cần, Cầu Kè và quanh thành phố, trong các phum sóc trên giồng đất cao. Người Kinh đông hơn ở các thị trấn, vùng vườn phía trên và ven biển; người Hoa có mặt từ lâu ở các phố chợ.
Dấu ấn dễ thấy nhất là các ngôi chùa Khmer, toàn tỉnh có hơn một trăm ngôi. Chùa thường nằm giữa một khuôn viên rộng, nhiều cây dầu, cây sao cổ thụ, có sala, tháp và trường dạy chữ Khmer. Với cộng đồng, chùa vừa là nơi sinh hoạt văn hóa, giữ chữ viết, vừa là chỗ tụ họp trong các dịp lễ lớn như Chôl Chnăm Thmây vào tháng tư dương lịch, Sen Đôn Ta và Ok Om Bok vào cuối mùa mưa.
Đi kèm là các loại hình nghệ thuật như sân khấu Dù Kê, múa Rô Băm, dàn nhạc ngũ âm, múa Rom Vong trong đám cưới, đám tiệc. Trường Đại học Trà Vinh có các ngành về ngôn ngữ, văn hóa Khmer, và nhiều sư sãi, nghệ nhân vẫn dạy chữ, dạy nhạc tại chùa. Khi đến thăm chùa, khách nên ăn mặc kín đáo, cởi giày trước khi vào chánh điện và xin phép trước khi chụp ảnh.
Sống bằng gì: lúa, dừa, tôm, bò và điện
Phần lớn người Trà Vinh vẫn sống bằng nông nghiệp. Lúa trồng nhiều ở Càng Long, Tiểu Cần, Cầu Kè, Trà Cú và Châu Thành; dừa phủ khắp tỉnh, nổi tiếng nhất là dừa sáp Cầu Kè. Chăn nuôi bò là nghề lâu đời của nhiều hộ Khmer, nên đồng cỏ, chuồng bò sau nhà là cảnh quen ở các phum sóc.
Vùng ven biển Duyên Hải, Cầu Ngang, Trà Cú nuôi tôm, cua, sò huyết, nghêu và đánh bắt gần bờ. Mấy chục năm gần đây, ven biển còn có thêm trung tâm nhiệt điện Duyên Hải và các trang trại điện gió, kéo theo cảng, đường và nhiều lao động từ nơi khác đến. Ở thành phố Trà Vinh và quanh đó có các khu công nghiệp vừa và nhỏ, may mặc, chế biến thủy sản, chế biến dừa.
Món ăn quen của tỉnh có bún nước lèo, bánh canh Bến Có, bánh tét Trà Cuôn, cốm dẹp, chù ụ rang me và các món từ dừa. Bạn có thể đọc thêm trong bài của từng huyện, nơi các món này gắn với một làng, một con sông cụ thể.
Từ 1/7/2025: đọc địa chỉ Trà Vinh cũ thế nào
Từ ngày 1/7/2025, tỉnh Trà Vinh không còn là một đơn vị hành chính; toàn bộ địa bàn thuộc tỉnh Vĩnh Long mới, gồm ba tỉnh cũ Vĩnh Long, Bến Tre, Trà Vinh, trung tâm hành chính đặt tại Vĩnh Long. Cấp huyện bị bỏ, nên địa chỉ mới chỉ còn ba tầng: ấp hoặc khóm, xã hoặc phường, tỉnh Vĩnh Long. Các xã, phường cũ của Trà Vinh được sắp xếp lại thành những xã, phường lớn hơn, một số giữ tên cũ, một số mang tên mới.
Khi cần đổi giấy tờ, cách làm an toàn là lấy đúng địa chỉ cũ đến cấp xã ghi trên giấy, đối chiếu với bảng sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã do tỉnh công bố, hoặc hỏi thẳng ủy ban xã, phường nơi cư trú. Không nên suy từ tên huyện, vì một huyện cũ có thể được chia cho nhiều xã mới, và hai huyện cùng tên ở hai tỉnh cũ, như Châu Thành của Trà Vinh và Châu Thành của Bến Tre, nay lại nằm chung một tỉnh.
Giấy tờ còn hạn ghi địa chỉ cũ vẫn có giá trị sử dụng; người dân chỉ cập nhật khi làm thủ tục mới hoặc khi cơ quan yêu cầu. Với giấy tờ trước năm 1992, có thể gặp "tỉnh Cửu Long"; trước năm 1975, có thể gặp "tỉnh Vĩnh Bình". Ghi chú thêm tên cũ trong ngoặc khi khai hồ sơ giúp cán bộ đối chiếu nhanh hơn.
Câu hỏi thường gặp
Tỉnh Trà Vinh cũ có bao nhiêu huyện trước 1/7/2025?
Ngay trước 1/7/2025, Trà Vinh có chín đơn vị cấp huyện gồm thành phố Trà Vinh, thị xã Duyên Hải và bảy huyện Càng Long, Cầu Kè, Cầu Ngang, Châu Thành, Duyên Hải, Tiểu Cần, Trà Cú. Từ ngày đó cấp huyện bị bỏ trên cả nước.
Trà Vinh nay thuộc tỉnh nào?
Theo Nghị quyết 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025, từ 1/7/2025 toàn bộ tỉnh Trà Vinh cũ nhập vào tỉnh Vĩnh Long mới cùng với Bến Tre. Trung tâm hành chính của tỉnh mới đặt tại Vĩnh Long, không đặt ở thành phố Trà Vinh cũ.
Vĩnh Bình và Phú Vinh là ở đâu?
Vĩnh Bình là tên tỉnh Trà Vinh dưới thời Việt Nam Cộng hòa từ năm 1956, còn Phú Vinh là tên tỉnh lỵ, tức thành phố Trà Vinh sau này. Giấy tờ cũ ghi hai tên này đều chỉ đất Trà Vinh, đọc như vậy khi đối chiếu.
Vì sao có giấy tờ ghi tỉnh Cửu Long?
Từ năm 1976 đến năm 1992, Trà Vinh và Vĩnh Long hợp thành tỉnh Cửu Long. Ai sinh hoặc làm giấy tờ trong khoảng thời gian đó ở Trà Vinh có thể thấy ghi tỉnh Cửu Long, giấy vẫn hợp lệ, chỉ cần đối chiếu đúng xã.
Thị xã Duyên Hải và huyện Duyên Hải khác nhau thế nào?
Năm 2015, phần thị trấn Duyên Hải và một số xã ven biển của huyện Duyên Hải được tách ra lập thị xã Duyên Hải; phần còn lại vẫn là huyện Duyên Hải. Hai đơn vị cùng tồn tại tới 2025, nên khi đọc giấy tờ phải nhìn chữ thị xã hay huyện.
Muốn biết địa chỉ cũ ở Trà Vinh nay là xã nào thì làm sao?
Lấy địa chỉ cũ chính xác đến cấp xã, khóm ấp, rồi tra bảng sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã năm 2025 của tỉnh Vĩnh Long hoặc hỏi ủy ban xã, phường nơi cư trú. Không nên đoán theo tên huyện vì một huyện cũ thường chia cho nhiều xã mới.