Thị xã Duyên Hải là đơn vị cấp huyện trẻ nhất của Trà Vinh cũ, được lập năm 2015 từ thị trấn Duyên Hải và một số xã ven biển của huyện Duyên Hải, tồn tại đến ngày 30/6/2025. Đây là nơi có biển Ba Động, trung tâm điện lực Duyên Hải và nhiều trang trại điện gió. Từ 1/7/2025, địa bàn thị xã cũ thuộc tỉnh Vĩnh Long mới.
Bài này nói về cách thị xã ra đời, vì sao một vùng đất mặn ven biển lại thành đô thị, biển Ba Động ra sao, đời sống nghề biển, nghề nuôi, và cách đọc địa chỉ cũ khi có tới hai đơn vị cùng tên Duyên Hải.
Vì sao Trà Vinh có hai Duyên Hải
Trước năm 2015, Duyên Hải là một huyện ven biển rộng ở phía đông nam tỉnh, huyện lỵ là thị trấn Duyên Hải. Khi trung tâm điện lực và các dự án cảng, luồng tàu được đầu tư ở vùng này, tỉnh đề nghị lập một đô thị riêng để quản lý tốt hơn. Năm 2015, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định thành lập thị xã Duyên Hải trên cơ sở thị trấn Duyên Hải và một số xã của huyện.
Phần còn lại vẫn mang tên huyện Duyên Hải, và vì mất thị trấn huyện lỵ, huyện phải chọn trung tâm mới. Từ đó tới 2025, Trà Vinh có hai đơn vị cùng tên Duyên Hải nằm cạnh nhau. Người địa phương phân biệt bằng cách nói "thị xã" và "huyện", nhưng trên giấy tờ, nhiều người vẫn nhầm.
Thị xã gồm hai phường đặt tên theo số, hình thành từ thị trấn cũ, cùng các xã ven biển như Long Toàn, Long Hữu, Dân Thành, Hiệp Thạnh, Trường Long Hòa. Muốn chắc một xã cụ thể thuộc thị xã hay huyện trong giai đoạn 2015–2025, nên xem giấy tờ cấp trong giai đoạn đó hoặc hỏi ủy ban xã.
Biển Ba Động: bãi cát dài, phi lao và sóng nhẹ
Ba Động là bãi biển được biết nhiều nhất của Trà Vinh, nằm ở xã Trường Long Hòa. Khác với các bãi bùn ở cửa sông, đây là một đoạn bờ cát tương đối dài, phía sau là rừng phi lao và các giồng cát. Nước biển vùng này thường đục màu phù sa vì gần cửa sông lớn, không trong xanh như biển miền Trung, nhưng bãi rộng, gió mát, ít người.
Cuối tuần và dịp lễ, người trong tỉnh và vùng lân cận ra Ba Động tắm biển, ăn hải sản, cắm trại. Ngày thường khá vắng. Ven bãi có các quán ăn, nhà nghỉ, khu du lịch nhỏ; dịch vụ ở mức đơn giản. Bờ biển Ba Động có nơi bị xói lở, nên có kè, đê và các khu vực cấm tắm theo thời điểm; khách nên tắm ở nơi có người trông và nghe theo hướng dẫn.
Ngoài khơi gần bờ, các trụ điện gió đứng thành hàng trên vùng nước nông, tạo ra cảnh khá lạ khi nhìn từ bãi lúc chiều tà. Khi nước ròng, bãi lộ ra rộng hơn, trẻ con địa phương ra bắt còng, nhặt ốc.
Trung tâm điện lực, điện gió và luồng tàu biển
Ở xã Dân Thành, trung tâm điện lực Duyên Hải gồm nhiều nhà máy nhiệt điện than, xây dựng và đưa vào vận hành dần trong khoảng thập niên 2010. Cùng với cảng chuyên dùng, đường dây truyền tải và khu tái định cư, dự án này thay đổi hẳn diện mạo một vùng trước kia chỉ có đầm tôm và rừng đước. Nhiều lao động từ nơi khác đến làm việc, dịch vụ ăn ở mọc lên quanh khu nhà máy.
Dọc bờ biển Duyên Hải và các huyện lân cận còn có nhiều dự án điện gió trên bãi bồi gần bờ. Đây là loại điện gió đặt trụ ngay trên vùng nước nông, kết nối vào bờ bằng cầu dẫn. Với người nuôi sò, nuôi nghêu, đánh bắt gần bờ, các dự án này vừa mang lại việc làm, vừa đặt ra câu hỏi về bãi nuôi, đường đi của ghe, nên chuyện bàn bạc giữa dự án và người dân diễn ra thường xuyên.
Vùng Duyên Hải còn gắn với dự án luồng cho tàu biển trọng tải lớn vào sông Hậu qua kênh tắt, nhằm tránh đoạn cửa Định An bị bồi lắng. Những công trình này giải thích vì sao một vùng đất mặn ven biển lại được chọn để lập đô thị.
Một đô thị mới trên vùng đất mặn
Đi qua thị xã cũ, dễ thấy hai lớp đời sống chồng lên nhau. Lớp cũ là xóm chài, đầm tôm, nhà sàn thấp ven rạch, chợ nhỏ buổi sáng; lớp mới là khu tái định cư xây thẳng hàng, đường rộng, cây xăng, nhà trọ cho công nhân, quán ăn mở muộn quanh khu công trình. Người lớn tuổi vẫn nói "ra chợ Duyên Hải", người trẻ quen nói "ra thị xã".
Việc lên thị xã kéo theo đầu tư đường sá, điện, nước sạch, trường học, trạm y tế, nhưng cũng đặt ra chuyện mất đất nuôi trồng, chuyển nghề, thay đổi tập quán. Một số hộ nhận đền bù chuyển sang buôn bán, mở nhà trọ, chạy xe; một số vẫn giữ đầm tôm phía ngoài. Nước ngọt luôn là mối lo của vùng này trong mùa khô, nhiều hộ dùng bồn chứa và nước máy thay cho nước giếng như trước.
Ai định đến sống, làm việc hay mua đất ở vùng thị xã cũ nên hỏi kỹ về quy hoạch khu công nghiệp, khu tái định cư, hành lang bảo vệ bờ biển và rừng phòng hộ. Những thông tin này nên xem trực tiếp tại cơ quan đất đai cấp xã, tỉnh, không dựa vào lời môi giới.
Nghề biển, nghề nuôi: tôm, cua, sò huyết
Trước khi có điện lực, người dân vùng thị xã sống chủ yếu bằng nuôi tôm, cua, đánh bắt gần bờ và khai thác rừng ngập mặn. Đến nay các nghề này vẫn là sinh kế chính của các xã. Đầm tôm quảng canh xen rừng đước, ao nuôi thâm canh lót bạt, ruộng nuôi cua là cảnh quen dọc các tuyến đường ra biển.
Sò huyết được nuôi trên bãi bồi và trong rừng ngập mặn ven biển, là sản vật hay được nhắc của Duyên Hải. Ngoài ra có nghêu, ốc len, ba khía, cá đối, cá kèo. Buổi sáng ở chợ thị xã cũ và các chợ xã, hải sản về theo con nước, bán ngay tại chỗ hoặc chở lên thành phố Trà Vinh.
Nghề nuôi ở đây rủi ro: dịch bệnh tôm, thời tiết bất thường, xâm nhập mặn làm thay đổi độ mặn trong ao, giá cả lên xuống. Người nuôi lâu năm thường giữ một phần diện tích quảng canh xen rừng để giảm rủi ro, đồng thời làm thêm nghề phụ như buôn bán, làm thuê cho các dự án.
Rừng ngập mặn và chuyện giữ bờ biển
Dải rừng đước, mắm, bần dọc bờ biển là lá chắn tự nhiên của Duyên Hải. Ở những đoạn rừng bị mất, sóng đánh trực tiếp vào bờ, đất lở nhanh, đe dọa đầm tôm và nhà dân. Vì vậy nhiều năm nay có các dự án trồng lại rừng, làm kè, làm đê và hàng rào giảm sóng bằng cọc tre.
Rừng còn là nơi sinh sống của cua, còng, cá bống, chim nước, và là chỗ người dân khai thác có kiểm soát. Theo quy định, khai thác, chặt phá rừng phòng hộ bị quản lý chặt; người mua đất ven biển nên hỏi kỹ ranh giới rừng phòng hộ và hành lang bảo vệ bờ biển trước khi giao dịch.
Đối với khách, đi dọc các con đường ven rừng vào sáng sớm hoặc chiều muộn là cách đơn giản để thấy cảnh sông nước, rừng ngập mặn đặc trưng của Trà Vinh mà không cần dịch vụ du lịch cầu kỳ.
Đi Duyên Hải và vài lưu ý thực tế
Từ thành phố Trà Vinh cũ, quốc lộ 53 chạy xuống phía biển qua Châu Thành, Cầu Ngang rồi vào vùng Duyên Hải. Đường khá thẳng, hai bên là ruộng, giồng, đầm tôm. Đi xe máy cần để ý gió mạnh vào chiều và xe tải chở vật liệu ra các công trình.
Ở thị xã có nhà nghỉ, quán ăn, cây xăng, chợ; ra biển Ba Động còn một đoạn nữa. Nên mang theo nón, kem chống nắng, nước uống; mùa gió chướng cuối năm, biển có sóng lớn hơn. Nếu đi tham quan khu vực nhà máy, cảng, chỉ đứng ngoài khu vực cho phép, không tự ý vào công trường.
Người đến làm việc dài ngày tại các dự án nên đăng ký tạm trú tại công an xã, phường nơi ở theo quy định. Với hải sản, mua ở chợ vào buổi sáng thường tươi nhất; hỏi giá trước khi mua để tránh hiểu lầm.
Từ 1/7/2025: thị xã Duyên Hải cũ nay thuộc đâu
Từ 1/7/2025, thị xã Duyên Hải không còn; các phường, xã cũ được sắp xếp thành một số phường, xã thuộc tỉnh Vĩnh Long mới. Vùng biển Ba Động, khu điện lực, các xã ven biển vẫn ở chỗ cũ, chỉ có tên hành chính thay đổi.
Vì có cả thị xã lẫn huyện cùng tên Duyên Hải, khi tra địa chỉ mới nên bắt đầu từ tên xã, phường cũ thay vì tên Duyên Hải. Ví dụ một hộ ở xã Trường Long Hòa cũ, giấy tờ trước 2015 ghi huyện Duyên Hải, giấy tờ giai đoạn 2015–2025 ghi thị xã Duyên Hải; từ 2025 tra theo bảng sắp xếp cấp xã của tỉnh Vĩnh Long.
Giấy tờ đất, sổ hộ khẩu cũ, căn cước còn hạn đều không phải đổi ngay. Khi có thủ tục mới, cán bộ sẽ ghi địa chỉ theo đơn vị mới; người dân nên giữ bản sao giấy tờ cũ để đối chiếu.
Câu hỏi thường gặp
Thị xã Duyên Hải thành lập năm nào?
Thị xã Duyên Hải được thành lập năm 2015 theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, trên cơ sở thị trấn Duyên Hải và một số xã ven biển tách từ huyện Duyên Hải. Thị xã tồn tại đến ngày 30/6/2025.
Biển Ba Động thuộc thị xã hay huyện Duyên Hải?
Biển Ba Động nằm ở xã Trường Long Hòa, thuộc thị xã Duyên Hải trong giai đoạn 2015–2025. Trước năm 2015, xã này thuộc huyện Duyên Hải, nên giấy tờ cũ có thể ghi tên huyện thay vì thị xã.
Nước biển Ba Động có trong không?
Nước biển Ba Động thường có màu đục phù sa vì gần các cửa sông lớn, không trong như biển miền Trung. Bù lại bãi cát dài, gió mát, ít đông, phù hợp đi cuối tuần, nhưng nên tắm ở khu có người trông.
Thị xã Duyên Hải cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn thị xã Duyên Hải cũ thuộc tỉnh Vĩnh Long mới, cùng với các huyện khác của Trà Vinh cũ và Bến Tre cũ. Các phường, xã cũ được sắp xếp lại thành một số đơn vị cấp xã mới.
Trung tâm điện lực Duyên Hải ở đâu?
Trung tâm điện lực Duyên Hải nằm ở xã Dân Thành, gồm nhiều nhà máy nhiệt điện than cùng cảng chuyên dùng. Khách không vào khu nhà máy được nếu không có phép, chỉ có thể nhìn từ đường hoặc khu vực công cộng xung quanh.
Ở Duyên Hải có đặc sản gì?
Vùng Duyên Hải nổi tiếng với hải sản ven bờ và vùng ngập mặn như sò huyết, cua, tôm, nghêu, ốc len, ba khía và cá kèo. Mua ở chợ vào buổi sáng thường tươi nhất, nên hỏi giá trước khi chọn.