Thành phố Trà Vinh là tỉnh lỵ của tỉnh Trà Vinh cũ, được nâng từ thị xã lên thành phố thuộc tỉnh năm 2010 và tồn tại đến ngày 30/6/2025. Nơi đây nổi tiếng với Ao Bà Om, chùa Âng, những hàng cây dầu cổ thụ trên phố và đời sống chung của người Kinh, Khmer, Hoa. Từ 1/7/2025, địa bàn thành phố cũ thuộc tỉnh Vĩnh Long mới, chia thành một số phường, xã.
Bài này dành cho người sắp đến, người quê Trà Vinh ở xa và người cần đọc địa chỉ cũ: thành phố nằm ở đâu, đã mang những tên gì, nên xem gì, ăn gì, và vì sao trung tâm hành chính nay không còn ở đây.
Một đô thị nhỏ nằm sát sông Long Bình, giữa vùng Châu Thành
Thành phố Trà Vinh cũ nằm ở khoảng giữa phía đông của tỉnh, gần như bị huyện Châu Thành bao quanh bốn phía, phía đông có sông Long Bình chảy ra sông Cổ Chiên. Vì vậy người Trà Vinh nói "ra thành phố" hay "lên tỉnh" thì ai cũng hiểu là về khu nội ô này, dù từ Châu Thành chỉ cách vài cây số.
Khu trung tâm khá nhỏ và dễ đi bộ: chợ Trà Vinh, các dãy phố buôn bán của người Hoa, những con đường hai bên là cây dầu, cây sao cao vút. Ra xa trung tâm là các phường mới, khu dân cư, trường đại học và vùng ven còn ruộng vườn. Thành phố được chia thành các phường đặt tên theo số và một xã ở phía bắc là Long Đức, nơi còn nhiều ruộng, vườn và đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Khác với nhiều tỉnh lỵ miền Tây phát triển theo một trục quốc lộ, Trà Vinh nằm hơi lệch khỏi các tuyến chính, nên phố xá giữ được nhịp chậm. Khách đến lần đầu thường bất ngờ vì không khí yên tĩnh, ít nhà cao tầng và rất nhiều bóng cây.
Những cái tên: Trà Vinh, Phú Vinh, thị xã thuộc Cửu Long
Từ năm 1900, khi người Pháp lập tỉnh Trà Vinh, khu vực này là tỉnh lỵ. Năm 1956, tỉnh đổi tên thành Vĩnh Bình và tỉnh lỵ gọi là Phú Vinh, cái tên còn gặp trên giấy tờ, bia mộ, ảnh cũ trước năm 1975. Sau năm 1975, tên Trà Vinh trở lại.
Giai đoạn 1976–1992, khi Trà Vinh và Vĩnh Long hợp thành tỉnh Cửu Long, nơi này chỉ là thị xã Trà Vinh thuộc tỉnh Cửu Long, còn tỉnh lỵ đặt ở Vĩnh Long. Năm 1992 tỉnh Trà Vinh tái lập, thị xã trở lại làm tỉnh lỵ. Năm 2010, Chính phủ ra nghị quyết thành lập thành phố Trà Vinh trên cơ sở thị xã cũ.
Như vậy, một người sinh ra ở cùng một con phố có thể thấy trên giấy tờ của ông bà ghi Phú Vinh, Vĩnh Bình; của cha mẹ ghi thị xã Trà Vinh, tỉnh Cửu Long; của chính mình ghi thành phố Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh; và từ 2025 ghi phường thuộc tỉnh Vĩnh Long. Biết chuỗi tên này giúp đỡ mất thời gian khi tìm hồ sơ cũ.
Ao Bà Om, chùa Âng và bảo tàng văn hóa Khmer
Ao Bà Om nằm ở rìa tây nam nội ô cũ, cách trung tâm một quãng ngắn. Đây là một ao nước gần vuông, quanh bờ là gò đất cao với hàng cây dầu cổ thụ rễ nổi ngoằn ngoèo trên mặt đất. Người Khmer có truyền thuyết về cuộc thi đắp ao giữa nam và nữ, phe nữ do bà Om dẫn đầu đã thắng nhờ mưu trí; đó là câu chuyện dân gian, được kể lại như một phần ký ức của vùng. Ao Bà Om được công nhận là danh thắng cấp quốc gia.
Sát bên ao là chùa Âng, một trong những ngôi chùa Khmer cổ của tỉnh, mái nhiều tầng, cột và đầu đao chạm trổ, khuôn viên rợp cây. Gần đó là Bảo tàng Văn hóa dân tộc Khmer, nơi trưng bày nhạc cụ, trang phục, nông cụ, ghe ngo, mô hình nhà ở và nhiều hiện vật đời sống. Ghép ba điểm này lại là một buổi sáng đủ để hiểu sơ lược về văn hóa Khmer Nam Bộ.
Dịp lễ Ok Om Bok vào khoảng rằm tháng mười âm lịch, khu Ao Bà Om là nơi tổ chức nhiều hoạt động, đông người từ các phum sóc đổ về. Nếu đến vào dịp này, nên đi sớm, gửi xe đúng chỗ và để ý đồ đạc vì rất đông.
Phố cây dầu, chùa Ông Mẹt và nhịp sống nội ô
Nét riêng dễ nhận nhất của thành phố là cây. Nhiều con đường trung tâm có hàng cây dầu, cây sao hàng trăm năm, thân thẳng cao, tán khép lại phía trên. Thành phố cũ từng được gọi vui là "thành phố cây xanh"; người dân rất quý hàng cây này, mỗi lần có cây ngã sau giông là chuyện được bàn tán khắp nơi.
Ngay trong nội ô có chùa Ông Mẹt, ngôi chùa Khmer lâu đời gắn với trường dạy học của người Khmer, bên cạnh là các chùa người Hoa, nhà thờ Công giáo, miếu, hội quán. Sự đan xen này phản ánh lịch sử ba cộng đồng cùng sống ở tỉnh lỵ: người Hoa buôn bán quanh chợ, người Khmer ở các khóm ven và quanh chùa, người Kinh làm công chức, dịch vụ.
Sáng sớm, chợ Trà Vinh và các quán quanh đó đông nhất. Buổi chiều, người dân ra công viên, quanh hồ, dọc sông Long Bình hóng mát. Trường Đại học Trà Vinh với lượng sinh viên khá lớn làm khu vực phía bắc thành phố trẻ hơn, nhiều quán ăn, phòng trọ.
Long Đức, đền thờ Bác Hồ và vùng ven còn ruộng vườn
Xã Long Đức ở phía bắc thành phố cũ là phần "nông thôn" hiếm hoi của tỉnh lỵ. Đường vào xã còn hàng dừa, ao cá, ruộng lúa, nhà vườn; người dân vừa làm nông vừa đi làm trong nội ô. Nơi đây có đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh, được người dân địa phương dựng từ năm 1970, giữa lúc chiến tranh còn ác liệt, và gìn giữ qua nhiều lần bị phá. Nay đây là di tích lịch sử cấp quốc gia, khuôn viên rộng, nhiều cây xanh, có nhà trưng bày hiện vật.
Câu chuyện người dân một vùng quê lặng lẽ dựng và giữ một ngôi đền như vậy được kể nhiều trong sách báo địa phương, và là lý do nhiều đoàn học sinh, cựu chiến binh tìm về Long Đức. Khi tham quan, khách nên ăn mặc chỉnh tề, giữ trật tự và theo lối đi được hướng dẫn.
Vùng ven thành phố, như các phường giáp Châu Thành, vẫn còn nhiều khóm Khmer với chùa, giồng đất, vườn dừa và ruộng. Ranh giới giữa phố và quê ở Trà Vinh rất mỏng: đi chừng mười phút ra khỏi trung tâm đã thấy bò gặm cỏ, ruộng lúa và mái chùa nhọn sau rặng cây. Với người muốn hiểu đời sống thường ngày của tỉnh lỵ cũ, một vòng xe máy qua các khóm ven là cách tốt hơn nhiều so với chỉ ngồi trong quán cà phê trung tâm.
Ăn gì ở thành phố Trà Vinh cũ
Món được nhắc đầu tiên là bún nước lèo: nước dùng nấu từ mắm bò hóc hoặc mắm cá, thêm sả, ngải bún, ăn với cá lóc, tôm, heo quay, giá, rau sống, bắp chuối. Mỗi quán một kiểu, có nơi nước đậm mắm, có nơi thanh hơn. Người quen ăn thường chọn quán đông khách vào buổi sáng.
Ngoài ra có bánh canh Bến Có, chè, bánh ống lá dứa, bánh xèo, bánh căng, cốm dẹp vào mùa lúa mới. Chù ụ, một loại khô cá, đem rang me hay nướng ăn với cơm là món nhà quen của nhiều gia đình. Các món từ dừa như kẹo, mứt, dừa sáp cũng bán nhiều ở chợ.
Một lưu ý thực tế: các món dân dã như vậy giá thay đổi theo quán và theo thời điểm, nên hỏi giá trước nếu ăn ở nơi đông khách du lịch. Với người không ăn được mắm, có thể dặn quán cho nước dùng nhạt hơn hoặc chọn món khác.
Đi đến, đi quanh và khi nào nên đến
Từ TP Hồ Chí Minh có hai hướng phổ biến: theo quốc lộ 60 qua Bến Tre, vượt cầu Rạch Miễu, cầu Hàm Luông, cầu Cổ Chiên vào Trà Vinh; hoặc theo cao tốc, quốc lộ xuống Vĩnh Long rồi đi quốc lộ 53. Xe khách chạy cả hai hướng, nhà xe nhiều, khách nên xem bến đi và giờ chạy trực tiếp với nhà xe vì thông tin thay đổi theo mùa.
Trong nội ô có thể đi bộ, thuê xe máy hoặc gọi xe. Từ thành phố, đi chùa Hang ở Châu Thành chỉ một quãng ngắn; ra biển Ba Động ở thị xã Duyên Hải xa hơn, nên đi xe máy hoặc thuê xe theo ngày, xuất phát sớm để kịp về.
Mùa khô từ cuối năm đến khoảng tháng tư thuận tiện cho đi lại. Nếu muốn xem lễ hội, nên chọn tháng tư dương lịch (Tết Chôl Chnăm Thmây) hoặc khoảng tháng mười âm lịch (Ok Om Bok). Mùa mưa vẫn đi được, chỉ cần áo mưa và tránh giông chiều.
Từ 1/7/2025: thành phố Trà Vinh cũ nay thuộc đâu
Từ 1/7/2025, thành phố Trà Vinh không còn là đơn vị hành chính; các phường và xã Long Đức cũ được sắp xếp lại thành một số phường, xã thuộc tỉnh Vĩnh Long mới. Trung tâm hành chính tỉnh đặt tại Vĩnh Long, nên nhiều cơ quan cấp tỉnh trước đây ở Trà Vinh nay chuyển chức năng hoặc trở thành cơ sở trực thuộc; người dân làm thủ tục thường xuyên nên hỏi trước nơi tiếp nhận.
Địa chỉ mới chỉ còn khóm, phường hoặc xã và tỉnh Vĩnh Long. Khi đổi giấy tờ, hãy ghi đúng số phường cũ, tên khóm cũ rồi đối chiếu bảng sắp xếp, vì các phường số cũ được gộp theo từng cụm, không theo thứ tự đơn giản. Căn cước còn hạn ghi địa chỉ cũ vẫn dùng bình thường.
Với người quê Trà Vinh ở xa, nên lưu lại cả tên cũ "thành phố Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh" trong hồ sơ gia đình, kèm tên mới. Sau này khi làm thừa kế, sang tên đất hay tìm hồ sơ học tập, chuỗi tên Phú Vinh, Trà Vinh, Cửu Long, Vĩnh Long sẽ là chìa để tìm lại giấy tờ.
Câu hỏi thường gặp
Thành phố Trà Vinh được thành lập năm nào?
Thị xã Trà Vinh được nâng lên thành phố thuộc tỉnh năm 2010 và tồn tại tới ngày 30/6/2025. Trước đó nơi này là thị xã, tỉnh lỵ của tỉnh Trà Vinh, riêng giai đoạn 1976–1992 là thị xã thuộc tỉnh Cửu Long.
Phú Vinh có phải là thành phố Trà Vinh không?
Đúng vậy. Dưới thời Việt Nam Cộng hòa từ năm 1956, tỉnh Trà Vinh đổi tên thành Vĩnh Bình và tỉnh lỵ được gọi là Phú Vinh. Giấy tờ, ảnh, bia mộ trước năm 1975 ghi Phú Vinh tức là nói về tỉnh lỵ Trà Vinh.
Ao Bà Om ở đâu và có gì?
Ao Bà Om nằm ở rìa tây nam nội ô thành phố Trà Vinh cũ, là ao nước gần vuông, bao quanh bởi gò đất và hàng cây dầu cổ thụ rễ nổi. Bên cạnh có chùa Âng và Bảo tàng Văn hóa dân tộc Khmer, đi chung trong một buổi.
Thành phố Trà Vinh cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn thành phố Trà Vinh cũ thuộc tỉnh Vĩnh Long mới, gồm ba tỉnh cũ Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh. Các phường, xã cũ được sắp xếp lại thành một số phường, xã mới của tỉnh Vĩnh Long.
Đến Trà Vinh nên ăn món gì?
Món quen nhất là bún nước lèo nấu từ mắm, ăn với cá lóc, heo quay và rau sống. Ngoài ra có bánh canh Bến Có, bánh tét Trà Cuôn, cốm dẹp vào mùa lúa mới, chù ụ rang me và các món làm từ dừa, dừa sáp.
Từ TP Hồ Chí Minh đi Trà Vinh theo đường nào?
Có hai hướng quen thuộc: qua Bến Tre theo quốc lộ 60, vượt các cầu Rạch Miễu, Hàm Luông và Cổ Chiên; hoặc xuống Vĩnh Long rồi đi quốc lộ 53. Xe khách chạy cả hai hướng, nên hỏi nhà xe về giờ chạy và bến đón.