Ngay trước ngày 1/7/2025, tỉnh Nghệ An có hai mươi đơn vị cấp huyện: thành phố Vinh, hai thị xã Hoàng Mai và Thái Hòa, cùng mười bảy huyện Anh Sơn, Con Cuông, Diễn Châu, Đô Lương, Hưng Nguyên, Kỳ Sơn, Nam Đàn, Nghi Lộc, Nghĩa Đàn, Quế Phong, Quỳ Châu, Quỳ Hợp, Quỳnh Lưu, Tân Kỳ, Thanh Chương, Tương Dương, Yên Thành. Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Nghệ An không sáp nhập với tỉnh nào, vẫn giữ tên; cấp huyện bị bỏ, xã phường được gộp lại.
Nhiều người còn nhớ Nghệ An có thị xã Cửa Lò. Thị xã này đã nhập vào thành phố Vinh trong đợt sắp xếp đơn vị hành chính 2023–2025, nên ngay trước tháng 7/2025 danh sách chỉ còn hai mươi tên. Bài này đi qua các lớp tên gọi của xứ Nghệ, kể đủ hai mươi đơn vị theo vùng, rồi chỉ cách đọc một địa chỉ Nghệ An cũ sau khi bỏ cấp huyện.
Từ Hoan Châu đến trấn Nghệ An
Vùng đất Nghệ An ngày nay có mặt trong sử sách từ rất sớm. Thời Bắc thuộc và thời Đường, nơi đây thuộc Hoan Châu, một châu ở cực nam của vùng do chính quyền phương Bắc kiểm soát. Thế kỷ VIII, khởi nghĩa Mai Thúc Loan nổ ra từ vùng Nam Đàn ngày nay; dấu tích thành Vạn An và đền thờ vua Mai vẫn còn ở dưới chân núi Đụn.
Tên Nghệ An xuất hiện từ thời Lý, khi châu Hoan được đổi thành châu Nghệ An. Qua các triều Trần, Hồ, Lê, tên gọi đơn vị hành chính đổi nhiều lần, có lúc là lộ, có lúc là thừa tuyên, có lúc là trấn, nhưng chữ Nghệ An gần như không mất. Thời Lê, vùng này còn gồm cả đất Hà Tĩnh ngày nay, kéo dài từ giáp Thanh Hóa tới tận đèo Ngang.
Thời Tây Sơn, vua Quang Trung cho chọn đất dưới chân núi Dũng Quyết ở Vinh để dựng Phượng Hoàng Trung Đô, ý định đặt một kinh đô ở giữa đất nước. Công trình dở dang khi nhà vua mất, nhưng địa danh núi Dũng Quyết và câu chuyện về Trung Đô còn được người Vinh kể lại. Đầu thời Nguyễn, trấn lỵ Nghệ An dời về Vinh và thành Nghệ An được đắp bằng đá ong.
Năm 1831, trong cuộc cải cách hành chính của vua Minh Mạng, phần đất phía nam sông Lam tách thành tỉnh Hà Tĩnh. Từ đó Nghệ An chỉ còn nửa phía bắc của xứ Nghệ, nhưng vẫn là tỉnh rộng nhất miền Trung với vùng núi phía tây trải tới tận biên giới Lào.
Thời Nghệ Tĩnh và lần tái lập năm 1991
Đầu năm 1976, Nghệ An và Hà Tĩnh hợp thành tỉnh Nghệ Tĩnh, tỉnh lỵ đặt ở thành phố Vinh. Mười lăm năm sau, năm 1991, Quốc hội cho chia lại thành hai tỉnh như cũ. Nghệ An tái lập với thành phố Vinh, thị xã Cửa Lò chưa có, và các huyện phía bắc sông Lam, từ Quỳnh Lưu ven biển đến Kỳ Sơn sát biên giới.
Giấy tờ cấp trong khoảng 1976–1991 vì thế ghi tỉnh Nghệ Tĩnh, dù người đó sống ở Quỳnh Lưu hay Tương Dương. Đây là điểm người làm hồ sơ hưu trí, xác minh lý lịch, hồ sơ đất hay gặp: cùng một mảnh đất, giấy tờ có thể ghi lần lượt Nghệ Tĩnh, rồi Nghệ An có tên huyện, rồi từ 2025 là Nghệ An không còn tên huyện.
Cái tên Nghệ Tĩnh không biến mất trong đời sống. Dân ca ví, giặm vẫn được gọi là ví, giặm Nghệ Tĩnh, được UNESCO ghi danh năm 2014 là di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ. Phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh năm 1930–1931 cũng mang tên hai tỉnh, với nhiều điểm di tích nằm rải ở Hưng Nguyên, Nam Đàn, Thanh Chương, Yên Thành, Nghi Lộc.
Người hai tỉnh vẫn tự gọi nhau là người xứ Nghệ, ăn chung những món như nhút, tương, cháo lươn, nói chung một giọng nặng mà người nơi khác nghe lần đầu thấy khó. Ranh giới hành chính chỉ là sông Lam, còn ranh giới văn hóa thì gần như không có.
Các lần thêm, bớt đơn vị cấp huyện 1991–2025
Thị xã Cửa Lò (giữa thập niên 1990). Vùng biển phía đông Vinh, vốn thuộc huyện Nghi Lộc, được tách lập thị xã Cửa Lò, gắn với bãi tắm, cảng Cửa Lò và cửa Hội. Đây là thị xã biển quen thuộc nhất của người Nghệ An và khách miền Bắc trong nhiều chục năm.
Thị xã Thái Hòa (2007). Thị trấn Thái Hòa, huyện lỵ cũ của Nghĩa Đàn ở vùng Phủ Quỳ, cùng một số xã lân cận được tách lập thị xã Thái Hòa. Huyện Nghĩa Đàn từ đó phải dựng trung tâm hành chính mới.
Thị xã Hoàng Mai (2013). Thị trấn Hoàng Mai và các xã phía bắc huyện Quỳnh Lưu, nơi có nhà máy xi măng và cảng Đông Hồi, được tách lập thị xã Hoàng Mai, giáp tỉnh Thanh Hóa.
Thành phố Vinh mở rộng (2023–2025). Trong đợt sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã giai đoạn 2023–2025, toàn bộ thị xã Cửa Lò và một số xã lân cận được nhập vào thành phố Vinh. Vì thế ngay trước 1/7/2025, Cửa Lò không còn là một đơn vị cấp huyện riêng.
Các đợt gộp xã. Ở hầu hết các huyện, những đợt sắp xếp xã 2019–2021 và 2023–2025 đã gộp nhiều xã nhỏ thành xã lớn hơn, có nơi đặt tên ghép. Hồ sơ hộ tịch cấp trong những năm đó có thể ghi tên xã khác với cả tên cũ hơn lẫn tên sau 2025.
Những tên huyện cũ hơn. Một số huyện mang tên mới từ đầu thế kỷ XX hay sau năm 1945: vùng Đô Lương, Tân Kỳ, Quỳ Hợp, Quế Phong là những huyện được lập khi chia nhỏ các phủ, huyện rộng ở miền tây. Bài riêng của từng huyện trong danh mục này nhắc tên cũ khi có.
Hai mươi đơn vị cấp huyện ngay trước 1/7/2025
Bảng dưới xếp hai mươi đơn vị theo ba vùng quen gọi trong tỉnh, kèm nét để nhận ra nhanh. Thứ tự trong vùng không theo văn bản nào, chỉ để dễ nhớ.
| Vùng | Đơn vị cấp huyện | Nét để nhận ra |
|---|---|---|
| Ven biển, đồng bằng phía bắc | Thị xã Hoàng Mai, huyện Quỳnh Lưu, huyện Diễn Châu, huyện Yên Thành | Biển, muối, nước mắm, vựa lúa, làng khoa bảng Quỳnh Đôi |
| Trung tâm quanh Vinh | Thành phố Vinh, huyện Nghi Lộc, huyện Hưng Nguyên, huyện Nam Đàn | Tỉnh lỵ, biển Cửa Lò, quê Chủ tịch Hồ Chí Minh, sông Lam |
| Trung du dọc sông Lam | Huyện Đô Lương, huyện Thanh Chương, huyện Anh Sơn | Đập Đô Lương, đồi chè, nhút Thanh Chương |
| Vùng Phủ Quỳ | Thị xã Thái Hòa, huyện Nghĩa Đàn, huyện Tân Kỳ, huyện Quỳ Hợp | Đất đỏ, cam, bò sữa, mía, đá trắng, Km0 đường Hồ Chí Minh |
| Miền núi phía tây | Huyện Quỳ Châu, huyện Quế Phong, huyện Con Cuông, huyện Tương Dương, huyện Kỳ Sơn | Người Thái, Khơ Mú, H’Mông, Ơ Đu; rừng Pù Mát, Pù Hoạt; cửa khẩu sang Lào |
Tổng cộng: một thành phố, hai thị xã, mười bảy huyện. Nếu một tài liệu ghi Nghệ An có hai mươi mốt đơn vị cấp huyện, đó là số liệu trước khi Cửa Lò nhập vào Vinh.
Tỉnh rộng nhất cả nước trước 2025
Trước đợt sắp xếp năm 2025, Nghệ An là tỉnh có diện tích lớn nhất Việt Nam, khoảng hơn mười sáu nghìn ki-lô-mét vuông. Theo Tổng điều tra dân số năm 2019, tỉnh có khoảng 3,3 triệu người, thuộc nhóm đông dân nhất cả nước. Từ sau 7/2025, vì nhiều tỉnh khác gộp lại, Nghệ An không còn là tỉnh rộng nhất, nhưng vẫn là một trong những tỉnh lớn.
Địa hình nghiêng từ tây sang đông. Phía tây là núi cao của dãy Trường Sơn Bắc, nơi có đỉnh Pu Xai Lai Leng ở Kỳ Sơn. Giữa là vùng đồi trung du và cao nguyên đất đỏ Phủ Quỳ. Phía đông là dải đồng bằng nhỏ ven biển chạy từ Quỳnh Lưu xuống Nghi Lộc. Xương sống của tỉnh là sông Lam, thượng nguồn còn gọi là sông Cả, chảy từ Lào qua Kỳ Sơn, Tương Dương, Con Cuông, Anh Sơn, Đô Lương, Thanh Chương, Nam Đàn rồi ra biển ở cửa Hội.
Khí hậu khắc nghiệt: mùa hè có gió tây nam khô nóng mà dân gọi là gió Lào, mùa thu mưa bão và lũ, mùa đông có gió mùa đông bắc. Chính vì đất khó mà người xứ Nghệ có tiếng cần cù, chịu học và đi làm ăn xa. Đi đâu trong cả nước cũng dễ gặp một quán cháo lươn hay một hội đồng hương Nghệ.
Nghệ An có đường biên giới dài với Lào ở phía tây, với các cửa khẩu Nậm Cắn ở Kỳ Sơn, Thanh Thủy ở Thanh Chương và Thông Thụ ở Quế Phong. Các huyện miền núi là nơi sinh sống lâu đời của người Thái, Khơ Mú, H’Mông, Thổ, Ơ Đu, mỗi dân tộc có vùng cư trú, tiếng nói và lễ tục riêng.
Từ 1/7/2025: vẫn là Nghệ An, không còn tên huyện
Nghị quyết 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 sắp xếp cả nước còn 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh. Nghệ An nằm trong nhóm mười một tỉnh, thành không sáp nhập, cùng với hai láng giềng Thanh Hóa và Hà Tĩnh. Tên tỉnh, ranh giới tỉnh và trung tâm hành chính ở vùng Vinh cũ giữ nguyên.
Thay đổi lớn là chính quyền địa phương chỉ còn hai cấp: tỉnh và xã, phường. Hai mươi tên thành phố, thị xã, huyện kể trên thôi không còn là đơn vị hành chính. Theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sắp xếp cấp xã năm 2025, Nghệ An còn khoảng 130 xã, phường, vẫn thuộc nhóm tỉnh có nhiều đơn vị cấp xã nhất cả nước vì diện tích và dân số lớn.
Khu Vinh cũ, gồm cả Cửa Lò, nay chia thành các phường mới như Thành Vinh, Trường Vinh, Vinh Hưng, Vinh Phú, Vinh Lộc và Cửa Lò. Thị xã Hoàng Mai cũ và thị xã Thái Hòa cũ cũng thành các phường mang tên Hoàng Mai, Thái Hòa cùng vài phường khác. Ở các huyện cũ, phần lớn là xã mới, nhiều xã mang tên huyện cũ hoặc tên thị trấn huyện lỵ cũ.
Danh mục này chỉ nêu tên xã, phường mới khi đã chắc. Ở những chỗ còn phải đối chiếu, bài viết chung theo vùng. Với việc giấy tờ, nơi trả lời chính xác nhất vẫn là ủy ban xã, phường nơi bạn cư trú, hoặc trang thông tin điện tử của tỉnh Nghệ An.
Đọc địa chỉ Nghệ An cũ trên giấy tờ
Một địa chỉ Nghệ An trước 7/2025 thường có bốn tầng: xóm, khối hoặc thôn bản; xã, phường hoặc thị trấn; huyện, thị xã hoặc thành phố; tỉnh Nghệ An. Sau 7/2025 còn ba tầng: xóm hoặc khối; xã hoặc phường mới; tỉnh Nghệ An. Người miền núi quen chữ “bản”, người đồng bằng quen chữ “xóm”, người ở phố quen chữ “khối”; các chữ đó vẫn được dùng.
Có vài lớp tên cần để ý khi đọc giấy cũ. Giấy cấp trong 1976–1991 ghi tỉnh Nghệ Tĩnh. Giấy cấp trước khi có thị xã Thái Hòa ghi huyện Nghĩa Đàn cho cả vùng Phủ Quỳ. Giấy cấp trước năm 2013 ghi huyện Quỳnh Lưu cho vùng Hoàng Mai. Giấy cấp trước khi Vinh mở rộng ghi thị xã Cửa Lò hoặc huyện Nghi Lộc cho vùng biển.
Giấy tờ cũ vẫn có giá trị theo thời điểm cấp, không có quy định buộc người dân đổi hàng loạt chỉ vì tên địa phương thay đổi. Khi làm thủ tục mới, cơ quan sẽ ghi theo tên xã, phường mới. Nếu hồ sơ cần chứng minh địa chỉ cũ và mới là một, có thể đề nghị ủy ban xã, phường xác nhận.
Khi gửi hàng về quê, cách dễ cho người giao hàng là ghi tên xã mới, kèm tên huyện cũ trong ngoặc, ví dụ “xã …, tỉnh Nghệ An (trước là huyện Thanh Chương)”. Ở một tỉnh rộng như Nghệ An, chỉ riêng tên huyện cũ đã giúp phân biệt một gói hàng đi vùng biển hay đi lên tận biên giới.
Câu hỏi thường gặp
Tỉnh Nghệ An có bị sáp nhập năm 2025 không?
Không. Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Nghệ An thuộc nhóm tỉnh giữ nguyên, không hợp với tỉnh nào. Thay đổi từ 1/7/2025 là bỏ cấp huyện, gộp các xã, phường cũ thành các xã, phường mới ít hơn.
Nghệ An trước 7/2025 có bao nhiêu huyện, thị xã, thành phố?
Ngay trước 1/7/2025, Nghệ An có hai mươi đơn vị cấp huyện: thành phố Vinh, thị xã Hoàng Mai, thị xã Thái Hòa và mười bảy huyện. Con số hai mươi mốt là số cũ, khi Cửa Lò còn là thị xã riêng.
Thị xã Cửa Lò nay thuộc đâu?
Thị xã Cửa Lò đã nhập vào thành phố Vinh trong đợt sắp xếp 2023–2025. Từ 1/7/2025, khi bỏ cấp huyện, vùng biển này thuộc các phường mới của tỉnh Nghệ An, trong đó có phường mang tên Cửa Lò.
Tỉnh Nghệ Tĩnh tồn tại từ năm nào đến năm nào?
Nghệ Tĩnh là tỉnh hợp nhất từ Nghệ An và Hà Tĩnh, tồn tại từ đầu năm 1976 đến năm 1991, tỉnh lỵ ở Vinh. Năm 1991 tỉnh được chia lại thành Nghệ An và Hà Tĩnh như trước.
Huyện nào của Nghệ An giáp Lào?
Các huyện cũ giáp Lào gồm Quế Phong, Tương Dương, Kỳ Sơn, Con Cuông, Anh Sơn và Thanh Chương. Ba cửa khẩu hay được nhắc là Nậm Cắn ở Kỳ Sơn, Thanh Thủy ở Thanh Chương và Thông Thụ ở Quế Phong.
Giấy tờ ghi huyện cũ ở Nghệ An có phải đổi ngay không?
Không bắt buộc. Giấy tờ cũ vẫn có giá trị theo thời điểm cấp. Khi làm thủ tục mới, cơ quan ghi theo tên xã, phường mới; nếu cần xác nhận hai địa chỉ là một, hỏi ủy ban xã, phường nơi cư trú.