Ngay trước ngày 1/7/2025, tỉnh Lâm Đồng có mười đơn vị cấp huyện: hai thành phố Đà Lạt, Bảo Lộc và tám huyện Bảo Lâm, Đạ Huoai, Đam Rông, Di Linh, Đơn Dương, Đức Trọng, Lạc Dương, Lâm Hà. Từ 1/7/2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Lâm Đồng hợp với Đắk Nông và Bình Thuận thành tỉnh Lâm Đồng mới, trung tâm hành chính vẫn ở Đà Lạt; cấp huyện bị bỏ.
Khác với nhiều tỉnh cũ phải nhường tên, Lâm Đồng giữ được tên mình sau đợt sắp xếp. Nhưng tỉnh Lâm Đồng hôm nay rộng gấp nhiều lần tỉnh cũ, chạy từ cao nguyên Lâm Viên xuống tận biển Phan Thiết và đảo Phú Quý. Vì vậy khi đọc giấy tờ hay nghe ai nói “quê Lâm Đồng”, cần phân biệt Lâm Đồng cũ với Lâm Đồng mới. Phần dưới đi qua các lớp tên của vùng đất, mười đơn vị cấp huyện cuối cùng và cách đọc địa chỉ cũ.
Hai cao nguyên, một tỉnh: địa hình làm nên Lâm Đồng cũ
Lâm Đồng cũ nằm ở cực nam Tây Nguyên, giáp Đắk Lắk và Đắk Nông ở phía bắc và tây bắc, giáp Khánh Hòa, Ninh Thuận ở phía đông, giáp Bình Thuận, Đồng Nai, Bình Phước ở phía nam và tây nam. Tỉnh không giáp biển, cũng không giáp biên giới quốc gia. Gần như toàn bộ đất đai là núi và cao nguyên, nghiêng dần từ đông bắc xuống tây nam.
Có hai bậc thềm lớn. Bậc cao là cao nguyên Lâm Viên, còn gọi Lang Biang, nơi có Đà Lạt và vùng Lạc Dương, khí hậu mát quanh năm, rừng thông ba lá phủ đồi. Bậc thấp hơn là cao nguyên Di Linh – Bảo Lộc, đất đỏ bazan rộng, khí hậu ấm hơn, hợp với chè và cà phê. Nối hai bậc là những thung lũng như Đức Trọng, Đơn Dương, nơi trồng rau, hoa trên đất bằng giữa núi.
Phía nam, sau đèo Bảo Lộc, địa hình hạ nhanh xuống vùng thấp Đạ Huoai, Đạ Tẻh, Cát Tiên, khí hậu nóng gần như miền Đông Nam Bộ, có lúa nước, cây ăn trái và rừng nhiệt đới thuộc lưu vực sông Đồng Nai. Phía tây bắc là vùng đồi núi Lâm Hà, Đam Rông, nơi có thượng nguồn các sông chảy về Krông Nô, Sêrêpốk.
Chính sự chênh độ cao ấy giải thích vì sao trong một tỉnh có cả rau ôn đới, chè, cà phê vối, sầu riêng lẫn lúa nước. Người Lâm Đồng cũ hay nói “trên Đà Lạt”, “dưới Bảo Lộc”, “xuống Đạ Huoai” đúng theo nghĩa đen của độ cao chứ không chỉ theo hướng bắc nam.
Từ Đồng Nai Thượng, Lâm Viên đến hai tỉnh Lâm Đồng và Tuyên Đức
Trước khi có ranh giới hành chính kiểu hiện đại, vùng đất là nơi cư trú của các tộc người K'Ho, Mạ, Chu Ru, M'nông, cùng các nhóm Lạch, Chil sống quanh núi Lang Biang. Những tên đất có chữ Đạ, Đa, nghĩa là nước, như Đạ Huoai, Đạ Tẻh, Đa Nhim, là dấu vết từ tiếng của họ.
Cuối thế kỷ XIX, sau các chuyến khảo sát của Alexandre Yersin, trong đó có chuyến lên cao nguyên Lang Biang năm 1893, chính quyền thuộc địa bắt đầu tổ chức hành chính ở vùng này. Thời Pháp có tỉnh Đồng Nai Thượng với trung tâm ở vùng Djiring, tức Di Linh ngày nay, và có giai đoạn tồn tại tỉnh Lâm Viên quanh Đà Lạt. Các ranh giới và tên gọi thời kỳ này thay đổi nhiều lần, tài liệu phổ thông ghi không hoàn toàn khớp nhau.
Năm 1958, chính quyền Việt Nam Cộng hòa tổ chức lại vùng cao nguyên phía nam: tỉnh Lâm Đồng ở phía tây nam với tỉnh lỵ B'Lao, sau gọi Bảo Lộc; tỉnh Tuyên Đức ở phía đông bắc với các quận Đức Trọng, Đơn Dương, Lạc Dương, tỉnh lỵ đặt ở Đà Lạt; còn Đà Lạt là thị xã riêng. Tên “Lâm Đồng” thường được giải thích là ghép từ Lâm Viên và Đồng Nai Thượng, tức hai tên cũ của vùng.
Như vậy, nhiều người lớn tuổi ở Đức Trọng, Đơn Dương vẫn nhớ quê mình từng thuộc tỉnh Tuyên Đức, còn người Bảo Lộc, Di Linh nhớ thời tỉnh lỵ ở B'Lao. Hai lớp ký ức ấy hợp lại chỉ sau năm 1975.
Tỉnh Lâm Đồng năm 1976 và các lần đổi huyện
Đầu năm 1976, tỉnh Lâm Đồng, tỉnh Tuyên Đức và thị xã Đà Lạt được hợp nhất thành tỉnh Lâm Đồng, tỉnh lỵ đặt ở Đà Lạt. Ranh giới tỉnh hình thành từ đó gần như giữ nguyên tới năm 2025, khác với nhiều tỉnh lân cận phải qua các lần nhập rồi tách.
Bên trong thì cấp huyện thay đổi liên tục. Những năm 1980, theo đà dân từ đồng bằng lên khai hoang, nhiều huyện mới được lập: Lâm Hà ở phía tây bắc, Đạ Huoai, Đạ Tẻh, Cát Tiên ở phía nam, Lạc Dương được tái lập ở phía bắc Đà Lạt. Năm 1994, huyện Bảo Lộc được chia thành thị xã Bảo Lộc và huyện Bảo Lâm. Năm 2004, huyện Đam Rông được tách từ Lâm Hà. Năm 2010, Bảo Lộc lên thành phố.
Lần đổi cuối cùng trước khi bỏ cấp huyện diễn ra ngày 1/1/2025: ba huyện Đạ Huoai, Đạ Tẻh, Cát Tiên hợp thành một huyện lấy tên Đạ Huoai. Vì thế danh sách mười đơn vị ngay trước 7/2025 không còn hai cái tên Đạ Tẻh và Cát Tiên, dù chúng vẫn xuất hiện dày đặc trên giấy tờ cấp trước đó.
Các mốc năm ghi ở đây là mốc phổ biến trong tài liệu hành chính. Muốn trích số hiệu văn bản, ngày hiệu lực cụ thể của từng lần chia tách, nên tra cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật.
Mười đơn vị cấp huyện ngay trước 1/7/2025
Bảng liệt kê đủ mười đơn vị theo đúng tên ngay trước khi bỏ cấp huyện, kèm tên cũ hơn nếu có và một nét để nhận ra vùng đất.
| Đơn vị | Tên cũ hơn, mốc chính | Nét nhận ra |
|---|---|---|
| Thành phố Bảo Lộc | B'Lao; tỉnh lỵ Lâm Đồng 1958–1975; thị xã 1994, thành phố 2010 | Phố chè, tơ tằm trên quốc lộ 20, đầu đèo Bảo Lộc |
| Thành phố Đà Lạt | Thị xã riêng thời Tuyên Đức; tỉnh lỵ Lâm Đồng từ 1976 | Thành phố cao nguyên, hồ Xuân Hương, rừng thông |
| Huyện Bảo Lâm | Tách từ huyện Bảo Lộc năm 1994 | Chè, cà phê, bô-xít quanh Lộc Thắng |
| Huyện Đạ Huoai | Từ 1/1/2025 gồm cả Đạ Tẻh, Cát Tiên cũ | Vùng thấp phía nam, sầu riêng, lúa, khu di tích Cát Tiên |
| Huyện Đam Rông | Tách từ Lâm Hà năm 2004 | Đồi núi tây bắc, quốc lộ 27 sang Đắk Lắk |
| Huyện Di Linh | Vùng Djiring, trung tâm Đồng Nai Thượng thời Pháp | Cà phê trên cao nguyên, nơi quốc lộ 20 gặp quốc lộ 28 |
| Huyện Đơn Dương | Vùng Dran; quận của tỉnh Tuyên Đức | Rau, hồ Đa Nhim, người Chu Ru |
| Huyện Đức Trọng | Quận Đức Trọng của tỉnh Tuyên Đức | Sân bay Liên Khương, thị trấn Liên Nghĩa, thác Pongour |
| Huyện Lạc Dương | Quận Lạc Dương của Tuyên Đức; tái lập những năm 1980 | Núi Lang Biang, Vườn quốc gia Bidoup – Núi Bà |
| Huyện Lâm Hà | Lập những năm 1980 trên đất vùng kinh tế mới | Cà phê, dâu tằm, Nam Ban, Đinh Văn |
Hai huyện Đạ Tẻh và Cát Tiên tồn tại từ những năm 1980 tới hết năm 2024; địa chỉ ghi hai huyện này nay tra theo vùng Đạ Huoai cũ.
Chè, cà phê, rau hoa và du lịch: kinh tế của tỉnh cũ
Nông nghiệp là xương sống của Lâm Đồng cũ, và mỗi bậc địa hình có cây riêng. Vùng Bảo Lộc, Bảo Lâm, Di Linh là đất chè và cà phê, cùng sầu riêng, bơ, mắc ca trồng xen. Vùng thung lũng Đức Trọng, Đơn Dương và vùng ven Đà Lạt là đất rau và hoa, nhiều nơi trong nhà kính, nhà lưới phủ trắng cả sườn đồi. Lâm Hà, Đam Rông trồng cà phê, dâu nuôi tằm; vùng thấp phía nam có lúa, điều, cây ăn trái.
Nghề trồng dâu nuôi tằm, ươm tơ là nét đặc biệt, tập trung quanh Bảo Lộc, Lâm Hà và vùng Đạ Huoai. Chè Bảo Lộc, trong đó có chè ô long trồng từ những năm 1990, gắn với tên phố núi. Atisô, dâu tây, rau ôn đới gắn với Đà Lạt và vùng ven.
Du lịch tập trung ở Đà Lạt và vùng phụ cận: hồ, thác, rừng thông, nhà vườn hoa, các khu nghỉ dưỡng. Về công nghiệp, đáng kể nhất là khai thác bô-xít và sản xuất alumin ở Bảo Lâm, các nhà máy thủy điện trên hệ thống sông Đồng Nai, Đa Nhim, và các cơ sở chế biến chè, cà phê, tơ.
Mặt trái của mô hình này cũng rõ: rừng bị thu hẹp do mở rẫy, nhà kính dày đặc làm thay đổi dòng chảy mặt ở Đà Lạt, giá nông sản lên xuống thất thường. Đây là những chuyện người địa phương bàn mỗi ngày, chứ không riêng ở các cuộc hội thảo.
Hợp nhất từ 1/7/2025: Lâm Đồng mới rộng tới biển
Theo Nghị quyết 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, ba tỉnh Lâm Đồng, Đắk Nông và Bình Thuận hợp thành tỉnh Lâm Đồng, trung tâm hành chính đặt ở Đà Lạt. Từ 1/7/2025, cả nước bỏ cấp huyện; chính quyền địa phương chỉ còn hai cấp là tỉnh và xã, phường, đặc khu.
Tỉnh Lâm Đồng mới vì vậy có cả cao nguyên đất đỏ Đắk Nông, núi rừng Lâm Đồng cũ và duyên hải Bình Thuận với Phan Thiết, Mũi Né, cùng huyện đảo Phú Quý cũ nay là đặc khu. Nó trở thành một trong những tỉnh rộng nhất cả nước. Một người ở Phan Thiết hay Gia Nghĩa nay cũng ghi “tỉnh Lâm Đồng” trên giấy tờ, dù chưa từng sống ở vùng cao nguyên Lâm Viên.
Với địa bàn Lâm Đồng cũ, hai thành phố được tổ chức lại thành các phường: Đà Lạt cũ cùng một phần Lạc Dương thành năm phường có hậu tố “-Đà Lạt”; Bảo Lộc cũ thành bốn phường là Phường 1 Bảo Lộc, Phường 2 Bảo Lộc, Phường 3 Bảo Lộc và Phường B'Lao. Các huyện thành những xã mới; nhiều xã giữ tên huyện cũ, có nơi đánh số như Bảo Lâm 1 đến Bảo Lâm 5, Đam Rông 1 đến Đam Rông 4.
Danh sách xã mới của từng huyện được trình bày trong từng bài riêng của danh mục này, ở mức đã đối chiếu được; chỗ nào chưa chắc, bài chỉ viết chung để tránh dẫn sai.
Đọc một địa chỉ Lâm Đồng cũ trên giấy tờ
Địa chỉ Lâm Đồng trước 7/2025 có bốn tầng: thôn hoặc tổ dân phố; xã, phường hoặc thị trấn; huyện hoặc thành phố; và tỉnh Lâm Đồng. Sau 7/2025 chỉ còn ba tầng: thôn hoặc tổ dân phố, xã hoặc phường mới, tỉnh Lâm Đồng. Vì tên tỉnh không đổi nên người ta dễ quên rằng tầng giữa đã đổi hẳn, ví dụ “Phường 8, thành phố Đà Lạt” nay thuộc phường Lâm Viên-Đà Lạt.
Giấy tờ cũ hơn có thể mang những tên đã mất từ lâu: tỉnh Tuyên Đức, quận Đức Trọng, quận Di Linh, tỉnh lỵ B'Lao; giấy tờ từ 1994 trở về trước có thể ghi “huyện Bảo Lộc” cho một thửa đất nay thuộc vùng Bảo Lâm; giấy tờ trước 2004 ghi “huyện Lâm Hà” cho đất nay thuộc vùng Đam Rông; giấy tờ trước 2025 ghi huyện Đạ Tẻh, Cát Tiên.
Giấy tờ cấp trước 1/7/2025 vẫn có giá trị theo thời điểm cấp; không có quy định bắt đổi hàng loạt chỉ vì địa danh thay đổi. Khi làm thủ tục mới, cơ quan ghi theo tên đơn vị mới. Cần chứng minh địa chỉ cũ và mới là một nơi thì hỏi ủy ban xã, phường đang quản lý khu đó, mang theo căn cước và giấy tờ có địa chỉ cũ.
Khi gửi hàng hay chỉ đường cho người ở xa, cách ít nhầm nhất là ghi tên mới kèm tên cũ trong ngoặc, ví dụ “xã Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng (trước là thị trấn Liên Nghĩa, huyện Đức Trọng)”. Người giao hàng quen đường vẫn tìm theo tên cũ.
Câu hỏi thường gặp
Tỉnh Lâm Đồng cũ gồm những huyện nào?
Ngay trước 1/7/2025, Lâm Đồng có mười đơn vị cấp huyện: thành phố Đà Lạt, thành phố Bảo Lộc và các huyện Bảo Lâm, Đạ Huoai, Đam Rông, Di Linh, Đơn Dương, Đức Trọng, Lạc Dương, Lâm Hà. Từ ngày đó cấp huyện không còn trên cả nước.
Lâm Đồng sáp nhập với tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Lâm Đồng hợp nhất với Đắk Nông và Bình Thuận, lấy tên tỉnh Lâm Đồng. Trung tâm hành chính của tỉnh mới đặt ở Đà Lạt, như tỉnh cũ.
Huyện Đạ Tẻh và Cát Tiên còn không?
Không. Từ 1/1/2025, hai huyện Đạ Tẻh, Cát Tiên cùng huyện Đạ Huoai hợp thành huyện Đạ Huoai. Đến 1/7/2025 cấp huyện bị bỏ, vùng đất ba huyện cũ nay là các xã của tỉnh Lâm Đồng, nhiều xã vẫn mang tên Đạ Tẻh, Cát Tiên.
Tỉnh Tuyên Đức là tỉnh nào bây giờ?
Tuyên Đức là tỉnh thời Việt Nam Cộng hòa, gồm vùng Đức Trọng, Đơn Dương, Lạc Dương quanh Đà Lạt. Đầu năm 1976 Tuyên Đức nhập vào tỉnh Lâm Đồng. Vùng đất đó nay thuộc tỉnh Lâm Đồng mới.
Đà Lạt có còn là thành phố không?
Từ 1/7/2025, Đà Lạt không còn là đơn vị hành chính cấp huyện, vì cấp huyện bị bỏ. Địa bàn được chia thành năm phường mang hậu tố Đà Lạt. Cái tên Đà Lạt vẫn dùng trong đời sống và là nơi đặt trung tâm hành chính của tỉnh.
Giấy tờ ghi tỉnh Lâm Đồng cũ có phải sửa không?
Không phải sửa ngay. Giấy tờ cấp trước 1/7/2025 vẫn có giá trị theo thời điểm cấp. Khi làm thủ tục mới hoặc cấp đổi vì lý do khác, cơ quan sẽ ghi theo xã, phường mới của tỉnh Lâm Đồng.