Thành phố Bảo Lộc là đô thị lớn thứ hai của tỉnh Lâm Đồng cũ, nằm trên cao nguyên Di Linh – Bảo Lộc, ngay đầu đèo Bảo Lộc trên quốc lộ 20. Từ 1/7/2025, thành phố không còn là đơn vị hành chính; mười một xã, phường cũ được sắp lại thành bốn phường: Phường 1 Bảo Lộc, Phường 2 Bảo Lộc, Phường 3 Bảo Lộc và Phường B'Lao, thuộc tỉnh Lâm Đồng.
Người đi xe từ Thành phố Hồ Chí Minh lên Đà Lạt thường chỉ biết Bảo Lộc qua một bữa trưa và vài túi chè. Nhưng đây từng là tỉnh lỵ, là nơi nghề chè, nghề tơ của cả vùng tập trung, và có đời sống phố núi riêng, khác hẳn Đà Lạt. Bài đi qua tên gọi, các lớp hành chính, nghề, cảnh quan và cách ghi địa chỉ sau ngày bỏ cấp huyện.
B'Lao và chữ Bảo Lộc
Tên gốc của vùng là B'Lao, một địa danh của người Mạ, cư dân bản địa trên cao nguyên này. Nghĩa gốc của chữ B'Lao chưa có lời giải thống nhất trong tài liệu phổ thông; có người gắn với tên một con suối, một bon làng hay một người trưởng làng xưa, nhưng không đủ căn cứ để khẳng định. Cách đúng là xem B'Lao là một tên bản địa cổ, nghĩa chưa rõ.
Thời Pháp, B'Lao là một điểm dừng trên con đường thuộc địa số 20 nối Sài Gòn với Đà Lạt, có đồn điền chè và những dãy nhà công nhân trên đồi. Khi chính quyền Việt Nam Cộng hòa lập tỉnh Lâm Đồng năm 1958, tỉnh lỵ đặt ở đây và về sau được đặt tên Bảo Lộc, một tên Hán Việt mang ý tốt.
Hai cái tên không thay thế nhau mà cùng sống. Bảo Lộc là tên hành chính của cả vùng; B'Lao ở lại làm tên một phường, một con suối, nhiều tên quán, tên hãng chè. Đến năm 2025, khi Bảo Lộc cũ được chia lại, cái tên cổ nhất lại được chọn làm tên một trong bốn phường mới.
Một chi tiết hay gây nhầm: nhiều xã, phường ở Bảo Lộc và Bảo Lâm cùng mang chữ Lộc ở đầu, như Lộc Phát, Lộc Sơn, Lộc Châu, Lộc Thắng, Lộc An. Chữ Lộc ấy không cho biết nơi đó thuộc thành phố hay thuộc huyện Bảo Lâm; muốn chắc phải đối chiếu từng tên.
Tỉnh lỵ, huyện, thị xã rồi thành phố
Từ 1958 đến 1975, Bảo Lộc là tỉnh lỵ của tỉnh Lâm Đồng thời Việt Nam Cộng hòa. Đầu năm 1976, khi Lâm Đồng hợp với Tuyên Đức và thị xã Đà Lạt, tỉnh lỵ chuyển lên Đà Lạt, Bảo Lộc trở thành huyện. Huyện Bảo Lộc khi ấy rất rộng, gồm khu phố trung tâm và nhiều xã nông thôn bao quanh, dân số tăng nhanh nhờ các đợt kinh tế mới.
Năm 1994, huyện được chia hai: phần phố và các xã sát quanh thành thị xã Bảo Lộc, phần nông thôn rộng còn lại thành huyện Bảo Lâm với trung tâm ở Lộc Thắng. Năm 2010, thị xã Bảo Lộc lên thành phố trực thuộc tỉnh.
Ngay trước 7/2025, thành phố gồm sáu phường là Phường 1, Phường 2, B'Lao, Lộc Phát, Lộc Tiến, Lộc Sơn và năm xã là Lộc Thanh, Lộc Nga, Lộc Châu, Đại Lào, Đạm Bri. Lõi phố nằm dọc quốc lộ 20, các xã là vùng đồi chè, cà phê, cây ăn trái bao quanh.
Vì có lịch sử tỉnh lỵ, Bảo Lộc giữ vai trò đô thị trung tâm cho cả phía nam tỉnh cũ: bệnh viện khu vực, trường trung học, chợ đầu mối, ngân hàng. Người Bảo Lâm, Di Linh, Đạ Huoai quen “ra Bảo Lộc” làm việc lớn, một thói quen không đổi theo đơn vị hành chính.
Đồi chè, chè ô long và nghề tơ
Chè là thứ làm nên tên Bảo Lộc. Đồn điền chè có từ thời Pháp, sau năm 1954 mở rộng nhờ người từ miền Bắc vào, rồi sau 1975 tiếp tục lan ra các xã. Đến những năm 1990, các doanh nghiệp, trong đó có nhà đầu tư Đài Loan, đưa giống chè ô long về trồng, mở ra dòng chè cao cấp bên cạnh chè xanh, chè đen truyền thống.
Đi trong vùng Bảo Lộc cũ, những đồi chè cắt tỉa tròn đều là cảnh quen. Ở Lộc Châu, Đại Lào, Lộc Thanh, nhiều gia đình vừa trồng chè vừa trồng cà phê, sầu riêng, bơ xen. Mùa hái chè kéo dài phần lớn trong năm, nhiều nhất vào mùa mưa.
Nghề thứ hai là dâu tằm và ươm tơ. Bảo Lộc từng được gọi là thủ phủ tơ tằm của cả nước nhờ các nhà máy ươm tơ, dệt lụa. Ngày nay nghề lên xuống theo giá kén, nhưng vẫn còn những cơ sở ươm tơ và các hộ nuôi tằm ở ven phố. Nhộng tằm từ đó thành một món ăn địa phương.
Người mua chè làm quà nên phân biệt chè xanh, chè ô long, chè ướp hoa; hỏi rõ nơi trồng và ngày sao. Giá và chất lượng khác nhau xa, nên mua ở nơi có bán thử, chứ đừng chỉ nhìn bao bì.
Thác Đambri, đèo Bảo Lộc và cảnh quanh phố
Thác Đambri nằm trên địa bàn xã Đạm Bri cũ, cách lõi phố một quãng ngắn, là thác cao nổi tiếng nhất của vùng, nước đổ từ vách đá xuống giữa rừng. Tên Đambri cũng là tên bản địa, cách viết trên giấy tờ là Đạm Bri. Ngoài Đambri còn những thác nhỏ hơn trên các suối quanh phố, nhiều nơi chỉ có lối mòn.
Đèo Bảo Lộc nằm ở phía nam thành phố, nối cao nguyên với vùng thấp Đạ Huoai. Đây là đoạn quốc lộ 20 nhiều khúc cua, sương mù vào sáng sớm và chiều mưa, nổi tiếng là đoạn đường phải đi thật chậm. Con đèo nằm trên vùng chuyển tiếp giữa Bảo Lộc cũ và Đạ Huoai cũ, nên mỗi bên quen gọi theo cách của mình.
Trong phố có hồ Nam Phương ở trung tâm, những dãy phố cũ quanh chợ, nhà thờ, chùa cũ xây từ giữa thế kỷ XX. Những ngọn đồi chè sát phố cho thấy rõ nhất sự gắn bó giữa đô thị và vườn.
Khí hậu Bảo Lộc ấm hơn Đà Lạt, mưa nhiều hơn và mùa mưa kéo dài. Người ở xa lên nên mang áo mưa, áo khoác mỏng; trời có thể nắng gắt buổi trưa rồi mưa to buổi chiều.
Người Bảo Lộc: Mạ, K'Ho và những lớp dân lên lập nghiệp
Cư dân bản địa của vùng là người Mạ, cùng người K'Ho ở các thôn ven. Họ sống thành bon, làm rẫy, đan lát, dệt vải, và nhiều tên suối, tên đồi của Bảo Lộc hôm nay vẫn giữ gốc từ tiếng của họ. Ở các xã cũ như Lộc Châu, Đạm Bri, Lộc Nga vẫn còn những thôn đồng bào sinh sống, giữ cồng chiêng và các lễ mừng lúa mới trong dịp nông nhàn.
Lớp dân thứ hai là người Kinh lên theo đường số 20 thời Pháp, làm phu đồn điền, buôn bán ở các điểm dừng. Lớp thứ ba, đông hơn, là người từ miền Bắc vào sau năm 1954, lập các làng định cư quanh B'Lao, mang theo nghề trồng chè, trồng dâu và nếp làng đồng bằng. Nhiều xứ đạo, nhiều tên ấp trong phố có gốc từ thời ấy.
Sau năm 1975, các đợt kinh tế mới đưa thêm người từ Nam Định, Thái Bình, Hà Nội và các tỉnh miền Trung lên, lập thôn mới ở các xã ven. Gần đây, nhiều người từ Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh Đông Nam Bộ mua đất làm vườn, làm nhà nghỉ, khiến giá đất và đời sống ở vùng ven thay đổi nhanh.
Kết quả là một phố núi có giọng nói pha trộn đủ vùng miền, bữa ăn có cả phở, bún bò, cơm lam lẫn nhộng tằm xào. Người Bảo Lộc hay tự nhận mình hiền hơn, chậm hơn người Đà Lạt, và sống gần vườn hơn: nhiều gia đình trong phố vẫn có một mảnh chè, mảnh cà phê ở xã bên cạnh.
Bốn phường mới từ 1/7/2025
Bảng gom mười một xã, phường cũ của thành phố Bảo Lộc, cộng thêm một xã của Bảo Lâm, vào bốn phường mới. Đây là thông tin người dân cần nhất khi ghi địa chỉ.
| Phường mới | Gồm các đơn vị cũ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Phường 1 Bảo Lộc | Phường 1, phường Lộc Phát, xã Lộc Thanh | Lõi phố cũ và hai vùng đồi kề bên |
| Phường 2 Bảo Lộc | Phường 2, xã Đạm Bri, xã Lộc Tân | Lộc Tân trước đây thuộc huyện Bảo Lâm |
| Phường 3 Bảo Lộc | Phường Lộc Tiến, xã Lộc Châu, xã Đại Lào | Tên mới hoàn toàn; trước đây không có Phường 3 |
| Phường B'Lao | Phường B'Lao, phường Lộc Sơn, xã Lộc Nga | Giữ tên bản địa cổ của vùng |
Tên chính thức viết liền “Phường 1 Bảo Lộc”, không gạch nối, khác với các phường ở Đà Lạt. Nhà nằm sát ranh hai xã cũ thì nên hỏi thẳng ủy ban phường, vì ranh từng tổ dân phố có chỗ được điều chỉnh khi chia.
Ghi địa chỉ và làm giấy ở Bảo Lộc sau 7/2025
Từ 1/7/2025, việc trước đây đi qua ủy ban thành phố Bảo Lộc nay chia hai: việc gần dân về bốn ủy ban phường, việc lớn hơn lên các sở, ngành của tỉnh Lâm Đồng ở Đà Lạt. Người dân không còn “lên thành phố” làm giấy theo nghĩa cũ.
Khi ghi địa chỉ, chép đúng tên phường mới cùng tên tỉnh, ví dụ “tổ dân phố …, Phường B'Lao, tỉnh Lâm Đồng”. Vì cả nước có nhiều phường mang số, đừng rút gọn thành “Phường 1, Lâm Đồng”; chữ Bảo Lộc nằm trong tên phường chính là để phân biệt.
Giấy tờ cấp trước 1994 có thể ghi “huyện Bảo Lộc”, khi đó thửa đất có thể nằm ở vùng nay thuộc Bảo Lộc hoặc Bảo Lâm; muốn chắc phải xem tên xã. Giấy tờ 1994–2025 ghi “thị xã” hoặc “thành phố Bảo Lộc”. Tất cả vẫn có giá trị theo thời điểm cấp.
Người ở Lộc Tân cần lưu ý nhất: quê mình từng thuộc huyện Bảo Lâm, nay lại nằm trong Phường 2 Bảo Lộc. Khi làm hồ sơ đất đai, lý lịch, nên ghi cả hai mốc để người đọc không thắc mắc.
Câu hỏi thường gặp
Thành phố Bảo Lộc nay thuộc tỉnh nào?
Bảo Lộc vẫn thuộc tỉnh Lâm Đồng, nay là tỉnh Lâm Đồng mới gồm cả Đắk Nông và Bình Thuận cũ. Từ 1/7/2025, thành phố không còn là đơn vị hành chính mà chia thành bốn phường: 1 Bảo Lộc, 2 Bảo Lộc, 3 Bảo Lộc và B'Lao.
B'Lao có phải là tên cũ của Bảo Lộc không?
Đúng. B'Lao là tên bản địa của người Mạ, được dùng thời Pháp và những năm đầu tỉnh Lâm Đồng. Tên Bảo Lộc được đặt về sau. Từ 2025, B'Lao là tên một phường mới gồm phường B'Lao, Lộc Sơn và xã Lộc Nga cũ.
Phường 3 Bảo Lộc gồm những nơi nào?
Phường 3 Bảo Lộc gồm phường Lộc Tiến và hai xã Lộc Châu, Đại Lào cũ. Đây là tên hoàn toàn mới, vì thành phố Bảo Lộc cũ chưa từng có Phường 3, nên đừng nhầm là một phường cũ được mở rộng.
Bảo Lộc lên thành phố năm nào?
Bảo Lộc thành thị xã năm 1994, khi huyện Bảo Lộc được chia thành thị xã Bảo Lộc và huyện Bảo Lâm. Năm 2010, thị xã lên thành phố trực thuộc tỉnh. Đến 1/7/2025 thì cấp huyện bị bỏ.
Đèo Bảo Lộc nằm ở đâu?
Đèo nằm trên quốc lộ 20, nối cao nguyên Bảo Lộc với vùng thấp Đạ Huoai ở phía nam, chạy qua vùng chuyển tiếp giữa hai địa bàn cũ. Đầu đèo phía trên gần phố Bảo Lộc. Người đi đường quen gọi chung là đèo Bảo Lộc.
Xã Lộc Tân thuộc Bảo Lộc hay Bảo Lâm?
Trước 7/2025, Lộc Tân là xã của huyện Bảo Lâm. Từ 1/7/2025, Lộc Tân được ghép cùng Phường 2 và xã Đạm Bri cũ thành Phường 2 Bảo Lộc. Khi ghi lý lịch nên nêu cả hai mốc để tránh thắc mắc.