Tỉnh Bình Phước được tái lập ngày 1/1/1997 khi tỉnh Sông Bé tách đôi thành Bình Dương và Bình Phước. Ngay trước 1/7/2025, tỉnh có 11 đơn vị cấp huyện: thành phố Đồng Xoài, ba thị xã Bình Long, Chơn Thành, Phước Long và bảy huyện Bù Đăng, Bù Đốp, Bù Gia Mập, Đồng Phú, Hớn Quản, Lộc Ninh, Phú Riềng. Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Bình Phước nhập vào tỉnh Đồng Nai, cấp huyện không còn.
Bài tổng quan này đi qua các lớp tên gọi của vùng đất, lần lượt các đợt chia tách huyện từ 1997 đến 2022, đặc điểm tự nhiên và kinh tế, rồi cách người dân đọc địa chỉ cũ – mới sau ngày sáp nhập. Mỗi đơn vị cấp huyện có bài riêng trong cùng chuyên mục.
Trước khi có tên Bình Phước: Thủ Dầu Một, Bình Long, Phước Long
Vùng đất Bình Phước cũ là phần đồi đất đỏ phía bắc miền Đông Nam Bộ, xưa kia là rừng già, nơi cư trú lâu đời của người Xtiêng, Mnông và một số cộng đồng Khmer. Dưới thời các chúa Nguyễn và nhà Nguyễn, vùng này nằm ở rìa xa của trấn Biên Hòa và Gia Định, gần như chưa có làng người Việt định cư đông.
Thời Pháp thuộc, phần lớn vùng đất được xếp vào tỉnh Thủ Dầu Một. Người Pháp mở các đồn điền cao su lớn trên đất đỏ, đưa phu từ miền Bắc và miền Trung vào khai phá. Những tên như Phú Riềng, Lộc Ninh, Quản Lợi gắn với lịch sử các đồn điền ấy.
Năm 1956, chính quyền Sài Gòn tách vùng thượng du của Thủ Dầu Một và Biên Hòa để lập hai tỉnh Bình Long và Phước Long. Tỉnh Bình Long đặt tỉnh lỵ ở An Lộc, bao trùm vùng Lộc Ninh, Chơn Thành. Tỉnh Phước Long nằm ở phía đông, vùng núi Bà Rá, sông Bé, Bù Đăng, Bù Đốp ngày nay. Phía cách mạng có cách tổ chức địa bàn riêng, tên gọi và ranh giới thay đổi nhiều lần trong chiến tranh.
Hai cái tên Bình Long và Phước Long vì vậy đã có trước tên Bình Phước khá lâu. Tên tỉnh Bình Phước được ghép từ chữ đầu của hai tỉnh cũ này, cách đặt tên quen thuộc khi hợp nhất địa bàn.
Từ tỉnh Sông Bé đến tái lập Bình Phước năm 1997
Sau năm 1975, ba tỉnh Thủ Dầu Một, Bình Long và Phước Long được hợp nhất thành tỉnh Sông Bé, tỉnh lỵ đặt ở thị xã Thủ Dầu Một. Tên Sông Bé lấy theo con sông chảy từ vùng cao Phước Long xuống, nhập vào sông Đồng Nai. Suốt hơn hai mươi năm, người vùng Bình Long, Phước Long làm giấy tờ, đi học, khám bệnh đều phải về Thủ Dầu Một, đường xa và xấu.
Ngày 6/11/1996, Quốc hội quyết định chia tỉnh Sông Bé thành hai tỉnh Bình Dương và Bình Phước, có hiệu lực từ 1/1/1997. Bình Dương giữ phần phía nam đông dân, gần Thành phố Hồ Chí Minh; Bình Phước nhận phần phía bắc rộng, nhiều rừng, nhiều đồng bào dân tộc thiểu số, kinh tế còn nặng về nông nghiệp.
Lúc tái lập, Bình Phước chỉ có năm huyện là Đồng Phú, Bình Long, Phước Long, Lộc Ninh và Bù Đăng. Tỉnh lỵ đặt ở thị trấn Đồng Xoài thuộc huyện Đồng Phú, một thị trấn nhỏ nằm ở ngã tư quốc lộ 14 và đường đi Phước Long. Trụ sở cơ quan tỉnh những năm đầu phần lớn là nhà tạm, cán bộ từ Thủ Dầu Một chuyển lên phải ở trọ.
Người lớn tuổi ở Bình Phước vẫn hay nhắc giai đoạn này như một lần làm lại từ đầu: đường đất đỏ mùa mưa lầy, mùa khô bụi, điện chưa về hết các xã, nhưng đất đai rộng nên người từ nhiều tỉnh tìm lên lập nghiệp, trồng điều, cao su, tiêu.
Mười một đơn vị cấp huyện ngay trước ngày 1/7/2025
Bảng dưới liệt kê đúng tên các đơn vị cấp huyện của Bình Phước còn tồn tại ngay trước khi bỏ cấp huyện, kèm gốc gác chính để người đọc lần lại giấy tờ cũ.
| Đơn vị | Loại | Gốc gác chính |
|---|---|---|
| Đồng Xoài | Thành phố (từ 2018) | Tách từ huyện Đồng Phú, lập thị xã năm 1999; tỉnh lỵ Bình Phước |
| Bình Long | Thị xã (từ 2009) | Tách từ huyện Bình Long cũ; trung tâm là An Lộc |
| Chơn Thành | Thị xã (từ 2022) | Huyện tách từ Bình Long năm 2003, lên thị xã năm 2022 |
| Phước Long | Thị xã (từ 2009) | Tách từ huyện Phước Long cũ; vùng núi Bà Rá, hồ Thác Mơ |
| Bù Đăng | Huyện | Có từ thời tỉnh Sông Bé; dọc quốc lộ 14 lên Tây Nguyên |
| Bù Đốp | Huyện | Tách từ huyện Lộc Ninh năm 2003; giáp Campuchia |
| Bù Gia Mập | Huyện | Tách từ huyện Phước Long cũ năm 2009 |
| Đồng Phú | Huyện | Có từ thời tỉnh Sông Bé; năm 1999 tách phần đất lập thị xã Đồng Xoài |
| Hớn Quản | Huyện | Tách từ huyện Bình Long cũ năm 2009 |
| Lộc Ninh | Huyện | Có từ thời tỉnh Sông Bé; giáp Campuchia, cửa khẩu Hoa Lư |
| Phú Riềng | Huyện | Tách từ huyện Bù Gia Mập năm 2015; huyện trẻ nhất tỉnh |
Nhìn bảng sẽ thấy hai huyện gốc lớn là Bình Long và Phước Long đã được chia nhỏ nhiều nhất. Huyện Bình Long cũ tách ra Chơn Thành (2003), rồi năm 2009 chia thành thị xã Bình Long và huyện Hớn Quản, nên từ đó không còn đơn vị nào mang tên "huyện Bình Long". Huyện Phước Long cũ năm 2009 chia thành thị xã Phước Long và huyện Bù Gia Mập, rồi Bù Gia Mập lại tách ra Phú Riềng. Người sinh trước các mốc này có thể thấy nơi sinh ghi tên huyện gốc, không phải giấy tờ sai.
Đất đỏ, rừng và đường biên giới
Bình Phước cũ là vùng chuyển tiếp giữa đồng bằng Đông Nam Bộ và cao nguyên Nam Tây Nguyên. Địa hình thấp ở phía nam, quanh Chơn Thành, Đồng Phú, rồi cao dần về phía bắc và đông bắc, tới vùng Phước Long, Bù Gia Mập, Bù Đăng. Núi Bà Rá ở Phước Long là đỉnh nổi bật nhất, nhìn thấy từ xa khi trời trong.
Đất đỏ bazan và đất xám phủ phần lớn diện tích, rất hợp với cây công nghiệp lâu năm. Đó là lý do cao su, điều, hồ tiêu trở thành ba cây chủ lực, và Bình Phước cũ thường được nhắc là nơi trồng điều nhiều nhất nước. Mùa khô kéo dài, mùa mưa tập trung từ khoảng tháng năm đến tháng mười, nắng nóng nhưng ít bão.
Phía bắc, tỉnh có đường biên giới với Campuchia, giáp các tỉnh Tbong Khmum, Kratie và Mondulkiri của nước bạn. Ba huyện Lộc Ninh, Bù Đốp, Bù Gia Mập nằm sát biên. Cửa khẩu quốc tế Hoa Lư ở Lộc Ninh là cửa ngõ đường bộ chính sang Campuchia của cả vùng.
Phía còn lại, Bình Phước cũ giáp Tây Ninh, Bình Dương, Đồng Nai, Lâm Đồng và Đắk Nông. Rừng tự nhiên còn lại tập trung ở Vườn quốc gia Bù Gia Mập và các khu rừng phòng hộ quanh hồ Thác Mơ, hồ Cần Đơn. Sông Bé, sông Sài Gòn thượng nguồn và nhiều suối nhỏ là nguồn nước cho thủy điện, thủy lợi và sinh hoạt.
Người Xtiêng và những lớp di dân
Người Xtiêng là cư dân bản địa đông nhất của Bình Phước cũ, sống tập trung ở Bù Đăng, Bù Gia Mập, Phước Long, Lộc Ninh, Hớn Quản. Các sóc Xtiêng xưa ở ven rừng, làm rẫy lúa, trồng bắp, săn bắt hái lượm; nghề dệt thổ cẩm, đan lát, ủ rượu cần vẫn được giữ ở một số nơi. Sóc Bom Bo ở Bù Đăng nổi tiếng cả nước qua bài hát về tiếng chày giã gạo nuôi quân.
Người Mnông sống chủ yếu ở vùng giáp Đắk Nông; người Khmer có mặt ở vùng Lộc Ninh, Bình Long, Hớn Quản; người Hoa có ở các thị trấn. Lớp di dân lớn đầu tiên là phu đồn điền cao su thời Pháp, phần nhiều từ các tỉnh Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ.
Sau năm 1975 và nhất là từ thập niên 1990, Bình Phước đón nhiều đợt di dân tự do và theo chương trình kinh tế mới. Người Tày, Nùng, Dao, Mường từ miền núi phía Bắc vào lập bản ở Bù Đăng, Bù Gia Mập; người Kinh từ Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Thái Bình, Nam Định cùng nhiều tỉnh miền Trung vào mua đất trồng điều, tiêu.
Vì vậy, ở Bình Phước cũ người ta nghe đủ giọng Bắc, Trung, Nam trong cùng một ấp, chợ có cả xôi ngũ sắc, bánh chưng lẫn bánh tét. Nhiều gia đình đến nay vẫn giữ ngày giỗ, cách cúng Tết theo quê gốc.
Kinh tế: cao su, điều, tiêu và những khu công nghiệp mới
Cao su là cây gắn với Bình Phước lâu nhất, từ thời đồn điền Pháp tới các công ty cao su quốc doanh sau này như cao su Phú Riềng, Bình Long, Lộc Ninh, Đồng Phú. Những đồi cao su thẳng hàng hai bên quốc lộ 13, quốc lộ 14 là hình ảnh quen thuộc với người đi đường.
Điều được người dân trồng rộng khắp, nhất là ở Bù Gia Mập, Phú Riềng, Bù Đăng, Bù Đốp, Phước Long. Ngoài vườn điều còn có hàng trăm cơ sở chế biến hạt điều, từ xưởng gia đình tới nhà máy lớn. Hồ tiêu từng phát triển mạnh, rồi chịu nhiều đợt rớt giá và bệnh hại, nhiều nhà chuyển sang sầu riêng, cây ăn trái.
Từ khoảng thập niên 2010, các khu công nghiệp mọc lên ở phía nam tỉnh, tập trung quanh Chơn Thành, Đồng Xoài, Đồng Phú, Hớn Quản, nơi gần Bình Dương và có quốc lộ 13, quốc lộ 14 đi qua. Lao động nông thôn bắt đầu chuyển sang làm công nhân, nhiều người không còn phải về Bình Dương, Thành phố Hồ Chí Minh làm thuê.
Các dự án giao thông lớn như cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh – Thủ Dầu Một – Chơn Thành và cao tốc Gia Nghĩa – Chơn Thành được nhắc nhiều trong những năm gần đây. Tiến độ thực tế nên kiểm theo thông tin chính thức của tỉnh Đồng Nai và Bộ Xây dựng tại thời điểm cần.
Từ 1/7/2025: Bình Phước cũ trong tỉnh Đồng Nai mới
Nghị quyết 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh hợp nhất Bình Phước với Đồng Nai thành tỉnh Đồng Nai, có hiệu lực từ 1/7/2025. Trung tâm chính trị – hành chính của tỉnh mới đặt ở Biên Hòa. Cùng lúc, cấp huyện được bỏ trên cả nước; các xã, phường cũ được sắp xếp thành xã, phường mới trực thuộc thẳng tỉnh.
Như vậy, cả 11 đơn vị cấp huyện cũ của Bình Phước đều nay thuộc tỉnh Đồng Nai. Thành phố Đồng Xoài thôi là tỉnh lỵ, nhưng vẫn là đô thị lớn và nơi đặt nhiều cơ quan, chi nhánh phục vụ người dân vùng phía bắc tỉnh mới. Tên một số đơn vị cũ được giữ lại cho xã, phường mới; nhiều nơi mang tên mới hoàn toàn.
Với người dân, việc thay đổi lớn nhất là giấy tờ và nơi làm thủ tục. Hồ sơ đất đai, hộ tịch, cư trú nay giải quyết ở ủy ban xã, phường mới hoặc trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã; một số việc trước làm ở huyện nay chuyển lên tỉnh hoặc xuống xã tùy loại.
Bình Phước cũ chiếm phần phía bắc rộng lớn của Đồng Nai mới, đưa tỉnh này có đường biên giới với Campuchia. Đi từ cửa khẩu Hoa Lư về Biên Hòa nay vẫn là trong cùng một tỉnh, dù quãng đường khá xa.
Đọc địa chỉ Bình Phước cũ trên giấy tờ sau sáp nhập
Nhiều người hỏi giấy tờ ghi "tỉnh Bình Phước" có còn dùng được không, và địa chỉ mới viết thế nào. Mấy bước sau giúp xử lý phần lớn trường hợp thường gặp.
- Giữ nguyên giấy tờ cũ. Căn cước, sổ đỏ, giấy khai sinh, bằng cấp ghi Bình Phước vẫn còn giá trị; không có quy định bắt đổi hàng loạt chỉ vì đổi tên tỉnh, huyện.
- Xác định xã, phường mới nơi mình ở: hỏi công an xã, ủy ban xã hoặc tra bảng sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Đồng Nai đã công bố.
- Khi khai địa chỉ mới, viết theo mẫu: số nhà, đường hoặc ấp, tên xã/phường mới, tỉnh Đồng Nai. Không còn dòng huyện, thị xã.
- Khi ghi nơi sinh, quê quán trong hồ sơ, thường giữ đúng như giấy khai sinh gốc; cơ quan tiếp nhận sẽ hướng dẫn nếu cần ghi kèm địa danh mới.
- Hồ sơ đất đai chuyển nhượng, thế chấp: hỏi văn phòng đăng ký đất đai tại địa bàn về cách ghi địa chỉ thửa đất trước khi ký hợp đồng.
Quy định về giấy tờ có thể được hướng dẫn bổ sung theo thời gian. Trước khi làm thủ tục quan trọng, nên hỏi trực tiếp nơi tiếp nhận hồ sơ để biết cách làm hiện hành.
Câu hỏi thường gặp
Tỉnh Bình Phước nay thuộc tỉnh nào?
Từ ngày 1/7/2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15, toàn bộ tỉnh Bình Phước cũ được hợp nhất vào tỉnh Đồng Nai. Trung tâm hành chính của tỉnh Đồng Nai mới đặt ở Biên Hòa, còn Đồng Xoài vẫn là đô thị chính của vùng phía bắc.
Trước sáp nhập, Bình Phước có bao nhiêu huyện, thị xã, thành phố?
Ngay trước 1/7/2025, Bình Phước có 11 đơn vị cấp huyện: thành phố Đồng Xoài, ba thị xã Bình Long, Chơn Thành, Phước Long và bảy huyện Bù Đăng, Bù Đốp, Bù Gia Mập, Đồng Phú, Hớn Quản, Lộc Ninh, Phú Riềng.
Tỉnh Bình Phước được thành lập năm nào?
Bình Phước được tái lập từ ngày 1/1/1997 khi tỉnh Sông Bé chia thành Bình Dương và Bình Phước. Trước năm 1976, vùng đất này thuộc hai tỉnh Bình Long và Phước Long, sau đó cả hai nhập vào tỉnh Sông Bé.
Huyện Bình Long và huyện Phước Long bây giờ ở đâu?
Năm 2009, huyện Bình Long chia thành thị xã Bình Long và huyện Hớn Quản; huyện Phước Long chia thành thị xã Phước Long và huyện Bù Gia Mập. Từ đó không còn đơn vị nào tên huyện Bình Long hay huyện Phước Long trong tỉnh Bình Phước.
Giấy tờ ghi tỉnh Bình Phước có phải đổi không?
Giấy tờ đã cấp trước ngày sáp nhập vẫn còn giá trị sử dụng, không bắt buộc đổi chỉ vì địa danh thay đổi. Khi cấp mới, đổi hoặc làm thủ tục, cơ quan sẽ ghi theo địa danh mới của tỉnh Đồng Nai.
Bình Phước có giáp Campuchia không?
Có. Bình Phước cũ có đường biên giới với Campuchia ở phía bắc, qua các huyện Lộc Ninh, Bù Đốp và Bù Gia Mập. Cửa khẩu quốc tế Hoa Lư ở Lộc Ninh là cửa khẩu đường bộ quan trọng nhất của vùng này.