Thị xã Bình Long thuộc tỉnh Bình Phước cũ được thành lập năm 2009, khi huyện Bình Long được chia thành thị xã Bình Long và huyện Hớn Quản. Lõi của thị xã là An Lộc, nơi từng là tỉnh lỵ tỉnh Bình Long từ năm 1956 đến 1975. Từ 1/7/2025, địa bàn thị xã Bình Long cũ thuộc các phường, xã mới của tỉnh Đồng Nai.
Bình Long nhỏ về diện tích nhưng dày lịch sử: tên một tỉnh cũ, một trận đánh dài ngày năm 1972, những đồn điền cao su có từ thời Pháp. Bài này giúp người đọc phân biệt các lớp tên "Bình Long" và hiểu thị xã cũ nằm ở đâu trong tỉnh Đồng Nai hôm nay.
Ba lớp nghĩa của cái tên Bình Long
Khi người lớn tuổi nói "Bình Long", có khi họ nói về tỉnh Bình Long trước 1975, có khi về huyện Bình Long thời Sông Bé và Bình Phước, có khi lại chỉ thị xã Bình Long từ 2009. Ba đơn vị này rộng hẹp khác nhau rất nhiều, dễ gây nhầm khi đọc giấy tờ hay hồi ký.
Tỉnh Bình Long được chính quyền Sài Gòn lập năm 1956, tách từ vùng phía bắc tỉnh Thủ Dầu Một, gồm vùng An Lộc, Lộc Ninh, Chơn Thành và lân cận. Tỉnh lỵ đặt ở An Lộc, một thị trấn đồn điền nằm trên quốc lộ 13.
Sau năm 1975, tỉnh Bình Long nhập vào tỉnh Sông Bé, phần đất ấy được tổ chức lại thành các huyện. Huyện Bình Long thời Sông Bé và Bình Phước khá rộng, có thị trấn An Lộc làm trung tâm. Năm 2003, phần phía nam huyện tách ra lập huyện Chơn Thành.
Năm 2009, huyện Bình Long còn lại được chia làm hai: thị xã Bình Long gồm An Lộc và vùng ven, huyện Hớn Quản gồm phần nông thôn bao quanh. Từ đó, tên "huyện Bình Long" không còn trên bản đồ hành chính.
An Lộc: thị trấn đồn điền trên quốc lộ 13
An Lộc nằm trên một vùng đồi, quốc lộ 13 chạy xuyên qua từ Chơn Thành lên Lộc Ninh. Từ thời Pháp, nơi đây là điểm tập trung của các đồn điền cao su, có nhà máy chế biến mủ, nhà ở của chủ đồn điền và khu lán của phu.
Thị trấn có chợ, nhà thờ, chùa, trường học từ trước năm 1975, phục vụ cả vùng rộng xung quanh. Người ở Lộc Ninh, Chơn Thành, các sóc Xtiêng đều xuống An Lộc mua bán. Dấu vết đô thị cũ vẫn còn ở vài con đường, hàng cây và nếp nhà quanh khu chợ.
Từ khi thành thị xã, Bình Long được chỉnh trang thêm, mở rộng khu dân cư, nhưng nhịp sống vẫn chậm hơn Đồng Xoài hay Chơn Thành. Người dân phần đông làm cao su, buôn bán nhỏ, làm công nhân cho các công ty cao su và khu công nghiệp lân cận.
Chợ Bình Long đông nhất vào buổi sáng, bán nông sản vùng ven, thực phẩm, đồ dùng. Gần chợ có những quán ăn sáng quen thuộc với dân địa phương, bán hủ tiếu, bánh canh, bún mắm, cơm tấm.
Trận An Lộc năm 1972
Năm 1972, An Lộc là nơi diễn ra một trận đánh kéo dài nhiều tháng trong chiến dịch mà sử sách phía Việt Nam gọi là chiến dịch Nguyễn Huệ ở miền Đông Nam Bộ. Thị trấn bị bao vây, pháo kích và ném bom nặng nề, phần lớn nhà cửa bị phá hủy.
Trận An Lộc được nhắc nhiều trong hồi ký, sách báo của cả hai phía, mỗi bên với cách nhìn riêng. Với người dân địa phương, đó trước hết là ký ức về những tháng ngày chạy loạn, mất nhà, mất người thân, nhiều gia đình phải tản cư về Bình Dương, Sài Gòn.
Sau năm 1975, An Lộc được xây dựng lại từ đống đổ nát. Một số dấu tích chiến tranh như hố bom, nền nhà cũ dần bị lấp, nhường chỗ cho nhà mới và vườn cây. Ở thị xã và vùng lân cận có các nghĩa trang, đài tưởng niệm gắn với giai đoạn này.
Người muốn tìm hiểu sâu nên đọc nhiều nguồn khác nhau và hỏi chuyện người cao tuổi trong vùng, tránh tin những câu chuyện truyền miệng chưa kiểm chứng trên mạng xã hội.
Cao su, điều và kinh tế thị xã
Cao su là nền tảng kinh tế của Bình Long từ thời Pháp tới nay. Công ty cao su Bình Long, có gốc từ các đồn điền cũ, quản lý những vùng cao su rộng ở thị xã và huyện Hớn Quản. Mùa cạo mủ, từ trước bình minh đã có ánh đèn đội đầu lấp lóa trong các lô cao su.
Ngoài cao su, người dân trồng điều, tiêu, cây ăn trái như sầu riêng, chôm chôm, bơ trong các vườn nhà. Một số hộ chăn nuôi heo, gà quy mô nhỏ. Hạt điều chế biến ở Bình Long được bán đi nhiều nơi.
Thị xã không có khu công nghiệp lớn như Chơn Thành, nhưng lao động Bình Long đi làm ở các khu công nghiệp Chơn Thành, Hớn Quản khá thuận tiện theo quốc lộ 13. Nhiều người trẻ vẫn ở nhà, sáng đi chiều về.
Dịch vụ của thị xã phục vụ cả vùng lân cận: bệnh viện, trường trung học phổ thông, ngân hàng, cửa hàng điện máy. Người Lộc Ninh, Hớn Quản thường xuống Bình Long làm những việc này thay vì đi xa hơn.
Cộng đồng dân cư: người Kinh, Xtiêng, Khmer, Hoa
Dân cư Bình Long hình thành từ nhiều lớp. Người Xtiêng là cư dân bản địa, nay sống ở một số ấp ven thị xã và huyện Hớn Quản. Người Khmer có mặt ở vài sóc, giữ chùa và lễ hội theo tập quán riêng. Người Hoa xưa buôn bán ở chợ An Lộc.
Phu đồn điền thời Pháp phần lớn là người từ miền Bắc, miền Trung, sau định cư luôn tại đây. Con cháu họ đến nay vẫn giữ giọng nói, món ăn, phong tục của quê gốc pha với lối sống Nam Bộ.
Sau năm 1975, có thêm người từ các tỉnh khác đến lập nghiệp, làm cao su, mở cửa hàng. Bình Long vì vậy là một cộng đồng trộn lẫn, nhiều tôn giáo và tín ngưỡng sống cạnh nhau, có nhà thờ, chùa, đình, miếu trong cùng một khu phố.
Các dịp lễ lớn của người Khmer, người Xtiêng ở vùng Bình Long thường mời cả bà con người Kinh đến chung vui, thể hiện tính cởi mở của một vùng đất di dân.
Thị xã Bình Long cũ sau ngày 1/7/2025
Từ 1/7/2025, thị xã Bình Long không còn là đơn vị hành chính cấp huyện. Các phường và xã cũ của thị xã được sắp xếp thành các phường, xã mới thuộc tỉnh Đồng Nai. Tên mới cụ thể nên tra bảng sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh hoặc hỏi tại công an, ủy ban nơi cư trú.
Trên thực tế, người dân vẫn gọi "Bình Long", "An Lộc" như cũ. Biển hiệu cửa hàng, tên công ty, tên trường lâu năm cũng còn mang hai chữ này. Địa danh không mất đi chỉ vì đơn vị hành chính đổi.
Cần chú ý khi đọc địa chỉ: một người ghi "Bình Long" trong hồ sơ trước năm 2009 có thể đang ở vùng nay thuộc Hớn Quản cũ, không phải thị xã. Muốn biết chính xác, nên đối chiếu tên xã, ấp cụ thể và năm lập hồ sơ.
Người sinh ở An Lộc trước năm 1975 có giấy tờ ghi tỉnh Bình Long; sau 1976 ghi tỉnh Sông Bé; từ 1997 ghi tỉnh Bình Phước; từ 7/2025 là tỉnh Đồng Nai. Cùng một nơi sinh nhưng qua bốn tên tỉnh, chuyện bình thường của vùng đất này.
Đi lại quanh Bình Long: quốc lộ 13 lên biên giới, xuống đồng bằng
Quốc lộ 13 là trục chính của thị xã. Theo hướng bắc, đường đi qua vùng Hớn Quản cũ rồi lên Lộc Ninh và cửa khẩu Hoa Lư giáp Campuchia. Theo hướng nam, đường xuống Chơn Thành, nơi gặp quốc lộ 14, rồi tiếp về Bình Dương và Thành phố Hồ Chí Minh.
Từ Bình Long đi Đồng Xoài thường phải xuống Chơn Thành rồi theo quốc lộ 14, hoặc đi các đường liên xã xuyên qua vùng cao su của Hớn Quản cũ. Đường liên xã ngắn hơn nhưng nhiều đoạn hẹp, xe tải chở mủ cao su chạy nhiều, mùa mưa trơn.
Xe khách tuyến Lộc Ninh – Thành phố Hồ Chí Minh đều đi qua Bình Long, đón khách dọc quốc lộ 13. Người dân trong thị xã cũng quen đi xe máy xuống Chơn Thành làm việc hằng ngày, sáng đi chiều về.
Đi đêm trên quốc lộ 13 đoạn qua Bình Long nên chú ý xe tải lớn, xe container chạy lên cửa khẩu và đoạn đường có nhiều lối rẽ vào lô cao su. Đường vào các ấp ven thường không có đèn, nên đi chậm và bật đèn pha khi cần.
Ăn gì, mua gì khi ghé Bình Long
Bữa sáng ở Bình Long thường là hủ tiếu, bánh canh, bún bò, xôi, bánh mì, như nhiều thị trấn Nam Bộ khác. Điểm riêng là các món có nguồn gốc từ vùng đồi: măng rừng, rau rừng, heo nuôi thả, gà thả vườn, được các quán đặc sản chế biến theo kiểu nướng, luộc, xào.
Hạt điều là thứ người ta mua làm quà nhiều nhất. Nhiều cơ sở trong vùng rang muối, rang tỏi ớt, đóng túi bán ở chợ và dọc quốc lộ. Nên mua ở nơi có ghi rõ cơ sở sản xuất, hạn dùng, và thử vài hạt trước khi mua số lượng lớn.
Vào mùa trái cây, các vườn quanh thị xã bán chôm chôm, sầu riêng, bơ, măng cụt. Giá cả thay đổi theo mùa và theo năm, nên hỏi giá trước khi cân.
Một số gia đình người Xtiêng ở vùng ven còn làm rượu cần, đan gùi, dệt vải, chủ yếu dùng trong nhà và lễ hội. Muốn tìm hiểu thì nên đi cùng người quen địa phương, xin phép trước khi chụp ảnh.
Câu hỏi thường gặp
Thị xã Bình Long nay thuộc tỉnh nào?
Từ ngày 1/7/2025, thị xã Bình Long cũ thuộc tỉnh Đồng Nai, do tỉnh Bình Phước hợp nhất vào Đồng Nai theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Địa bàn thị xã nay được sắp xếp thành các phường, xã mới.
An Lộc và Bình Long là một hay hai nơi?
An Lộc là tên thị trấn, lõi đô thị của vùng Bình Long. Trước 1975, An Lộc là tỉnh lỵ tỉnh Bình Long. Sau này, An Lộc là trung tâm huyện Bình Long và từ 2009 là lõi của thị xã Bình Long.
Huyện Bình Long còn không?
Không. Năm 2009, huyện Bình Long được chia thành thị xã Bình Long và huyện Hớn Quản. Trước đó, năm 2003, phần phía nam của huyện đã tách ra lập huyện Chơn Thành. Từ 2009 không còn đơn vị nào mang tên huyện Bình Long.
Tỉnh Bình Long tồn tại từ năm nào đến năm nào?
Tỉnh Bình Long do chính quyền Sài Gòn lập năm 1956, tỉnh lỵ ở An Lộc. Sau năm 1975, tỉnh này cùng Thủ Dầu Một và Phước Long hợp thành tỉnh Sông Bé, nên tên tỉnh Bình Long không còn dùng từ đó.
Đến Bình Long nên xem gì?
Có thể đi qua khu chợ cũ, các con đường rợp cây ở trung tâm, tìm hiểu các đài tưởng niệm gắn với năm 1972 và đi dạo trong vùng cao su xung quanh thị xã. Nên hỏi người địa phương để được dẫn đến đúng chỗ.
Từ Bình Long đi Thành phố Hồ Chí Minh bằng đường nào?
Thông thường đi theo quốc lộ 13 xuống Chơn Thành, qua Bình Dương rồi vào Thành phố Hồ Chí Minh. Có nhiều nhà xe chạy tuyến này; nên kiểm lịch xe, giờ xuất bến trước khi đi.