Tỉnh An Giang ngay trước ngày 1/7/2025 có 11 đơn vị cấp huyện: hai thành phố Long Xuyên, Châu Đốc; hai thị xã Tân Châu, Tịnh Biên; bảy huyện An Phú, Châu Phú, Châu Thành, Chợ Mới, Phú Tân, Thoại Sơn, Tri Tôn. Từ 1/7/2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025, An Giang hợp nhất với tỉnh Kiên Giang, giữ tên tỉnh An Giang, bỏ cấp huyện; trung tâm hành chính tỉnh mới đặt ở Rạch Giá.
Đây là bài mở đầu cho cả danh mục: An Giang cũ hình thành thế nào từ một tỉnh đầu nguồn thời nhà Nguyễn, vì sao trong thế kỷ XX có lúc là hai tỉnh Long Xuyên và Châu Đốc, các huyện đã tách nhập ra sao từ năm 1976 đến 2023, và khi giấy tờ còn ghi tên huyện cũ thì đọc ra địa chỉ hôm nay bằng cách nào. Mỗi đơn vị trong mười một đơn vị có một bài riêng ngay sau bài này.
Mười một đơn vị cấp huyện của An Giang cũ
Bảng dưới liệt kê đủ các đơn vị đang tồn tại ngay trước 1/7/2025, kèm vị trí và ghi chú hành chính chính. Cột cuối chỉ nói tới mức chắc chắn: đều thuộc tỉnh An Giang mới; tên xã, phường mới cụ thể nên tra theo từng xã, phường cũ.
| Đơn vị cũ | Loại | Vị trí | Ghi chú | Từ 1/7/2025 |
|---|---|---|---|---|
| Long Xuyên | Thành phố | Bờ phải sông Hậu, phía nam tỉnh | Tỉnh lỵ, lên thành phố năm 1999 | Các phường của tỉnh An Giang |
| Châu Đốc | Thành phố | Ngã ba sông Hậu – sông Châu Đốc, sát biên giới | Lên thành phố năm 2013 | Các phường của tỉnh An Giang |
| Tân Châu | Thị xã | Bờ sông Tiền, đầu nguồn | Lên thị xã năm 2009 | Phường và xã của tỉnh An Giang |
| Tịnh Biên | Thị xã | Vùng Bảy Núi, giáp Campuchia | Lên thị xã cuối năm 2023 | Phường và xã của tỉnh An Giang |
| An Phú | Huyện | Giữa sông Hậu và sông Bình Di | Từng nằm trong huyện Phú Châu | Các xã của tỉnh An Giang |
| Châu Phú | Huyện | Giữa Châu Đốc và Châu Thành, ven sông Hậu | Huyện lỵ Cái Dầu | Các xã của tỉnh An Giang |
| Châu Thành | Huyện | Phía tây bắc Long Xuyên | Huyện lỵ An Châu | Các xã của tỉnh An Giang |
| Chợ Mới | Huyện | Cù lao giữa sông Tiền và sông Hậu | Nhiều cù lao lớn | Các xã của tỉnh An Giang |
| Phú Tân | Huyện | Giữa sông Tiền và sông Hậu, phía trên Chợ Mới | Huyện lỵ Phú Mỹ | Các xã của tỉnh An Giang |
| Thoại Sơn | Huyện | Phía tây Long Xuyên, Tứ giác Long Xuyên | Tách từ Châu Thành cuối thập niên 1970 | Các xã của tỉnh An Giang |
| Tri Tôn | Huyện | Vùng Bảy Núi, giáp Kiên Giang và Campuchia | Từng nằm trong huyện Bảy Núi | Các xã của tỉnh An Giang |
Cách nhớ nhanh: phía đông bắc là bốn đơn vị ven sông và cù lao (An Phú, Tân Châu, Phú Tân, Chợ Mới); dọc trục quốc lộ 91 là Châu Đốc, Châu Phú, Châu Thành, Long Xuyên; phía tây nam là đất ruộng Thoại Sơn và vùng núi Tịnh Biên, Tri Tôn. Người An Giang quen gọi gộp hai vùng ấy là “vùng sông” và “vùng núi”, khác nhau từ giọng nói tới món ăn.
Từ đạo Châu Đốc đến tỉnh An Giang thời Minh Mạng
Đất An Giang ngày nay vào thế kỷ XVIII còn là vùng biên viễn thưa người, nơi dòng Mê Kông chia thành sông Tiền và sông Hậu vừa chảy vào xứ Đàng Trong. Người Việt, người Hoa, người Chăm, người Khmer sống rải rác theo các giồng đất cao ven sông và chân núi. Thời Gia Long, vùng này thuộc trấn Vĩnh Thanh, trong đó Châu Đốc là một đạo có đồn binh giữ biên.
Đầu thế kỷ XIX, Thoại Ngọc Hầu Nguyễn Văn Thoại được giao trấn giữ Châu Đốc và chỉ huy đào hai con kênh lớn: kênh Thoại Hà nối Long Xuyên với vùng Rạch Giá, và kênh Vĩnh Tế chạy dọc biên giới từ Châu Đốc tới Hà Tiên. Kênh Vĩnh Tế đào trong nhiều năm, vừa là đường thủy, vừa là tuyến phòng thủ, vừa mở đất cho các làng định cư. Hai con kênh này đến nay vẫn là xương sống thủy lợi của cả vùng.
Năm 1832, vua Minh Mạng chia lại Nam Kỳ thành sáu tỉnh, trong đó trấn Vĩnh Thanh tách làm hai tỉnh Vĩnh Long và An Giang. Tỉnh An Giang thời ấy rộng hơn nhiều so với An Giang sau này, bao gồm cả đất Cần Thơ, Sóc Trăng, tỉnh lỵ đặt ở Châu Đốc. Cụm từ “Nam Kỳ lục tỉnh” mà người miền Tây còn hay nói chính là sáu tỉnh của đợt chia này, và An Giang là tỉnh cực tây.
Sau khi Pháp chiếm miền Tây Nam Kỳ năm 1867, bộ máy cũ bị thay bằng các hạt tham biện, rồi đến cuối thế kỷ XIX thành các tỉnh nhỏ hơn. Vùng đất này khi ấy chia thành hai tỉnh Long Xuyên và Châu Đốc, mỗi tỉnh có tỉnh lỵ riêng. Tên An Giang tạm thời không còn trên bản đồ hành chính.
Thế kỷ XX: hai tỉnh Long Xuyên, Châu Đốc và lần tái lập năm 1976
Trong nửa đầu thế kỷ XX, người Long Xuyên và người Châu Đốc sống ở hai tỉnh khác nhau. Long Xuyên là đất ruộng mở rộng nhờ kênh đào, tỉnh lỵ là chợ Long Xuyên bên sông Hậu; Châu Đốc là tỉnh biên giới, có Bảy Núi, có các làng Chăm, Khmer và các phố chợ ven sông Tiền như Tân Châu. Nhiều gia phả, giấy tờ đất cũ trong vùng ghi tên hai tỉnh này.
Năm 1956, chính quyền Việt Nam Cộng hòa hợp hai tỉnh thành một tỉnh lấy lại tên An Giang, nhưng đến năm 1964 lại tách Châu Đốc ra thành tỉnh riêng. Phía kháng chiến có cách chia vùng riêng, với những tên gọi ghép như Long Châu Hà hay Long Châu Tiền; các tên này xuất hiện trong hồi ký, lý lịch của người tham gia kháng chiến, không phải tên tỉnh trên giấy tờ dân sự thông thường.
Đầu năm 1976, khi thống nhất lại địa giới cả nước, tỉnh An Giang được lập lại trên cơ sở hai tỉnh Long Xuyên và Châu Đốc, tỉnh lỵ đặt ở Long Xuyên. Khác với nhiều tỉnh miền Tây phải trải qua giai đoạn hợp tỉnh rồi tách lại như Hậu Giang hay Minh Hải, An Giang giữ nguyên tên và ranh giới cấp tỉnh suốt từ 1976 cho tới tháng 6/2025. Vì vậy giấy tờ của người An Giang sinh sau 1976 hầu như luôn ghi đúng một tên tỉnh.
Các lần đổi huyện từ 1979 đến 2023
Cấp huyện thì không yên như cấp tỉnh. Cuối thập niên 1970, một số huyện được nhập lại cho gọn: huyện An Phú và huyện Tân Châu nhập thành huyện Phú Châu; huyện Tịnh Biên và huyện Tri Tôn nhập thành huyện Bảy Núi. Cũng trong giai đoạn này, huyện Thoại Sơn được lập từ phần đất phía tây của huyện Châu Thành. Đầu thập niên 1990, Phú Châu tách lại thành An Phú và Tân Châu, Bảy Núi tách lại thành Tịnh Biên và Tri Tôn.
Sau đó là các lần nâng cấp đô thị. Thị xã Long Xuyên lên thành phố năm 1999; thị xã Châu Đốc lên thành phố năm 2013; huyện Tân Châu chuyển thành thị xã Tân Châu năm 2009; huyện Tịnh Biên chuyển thành thị xã Tịnh Biên theo nghị quyết ban hành cuối năm 2023. Mỗi lần như vậy, các thị trấn đổi thành phường, một số xã cũng thành phường, nên tên đơn vị cấp xã trên giấy tờ đổi theo dù nhà không dời đi đâu.
Hệ quả thực tế: một người sinh ở Tịnh Biên năm 1985 có thể có giấy khai sinh ghi “huyện Bảy Núi”, một người ở Long Bình năm 1988 có thể có giấy ghi “huyện Phú Châu”. Đó là đúng với thời điểm cấp, không phải viết sai. Khi đối chiếu, chỉ cần nhớ hai cái tên Phú Châu và Bảy Núi là đã giải được phần lớn thắc mắc về địa danh cấp huyện cũ của An Giang.
Ngày 1/7/2025: An Giang và Kiên Giang về chung một tỉnh
Nghị quyết 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 sắp xếp 63 tỉnh, thành thành 34 đơn vị cấp tỉnh. An Giang và Kiên Giang hợp nhất thành tỉnh An Giang, trung tâm hành chính đặt tại Rạch Giá, nơi trước đây là tỉnh lỵ Kiên Giang. Như vậy tên An Giang được giữ lại, nhưng Long Xuyên không còn là tỉnh lỵ; tỉnh mới trải từ đầu nguồn sông Hậu, qua Bảy Núi, Hà Tiên tới biển đảo Phú Quốc.
Cùng ngày, cả nước bỏ cấp huyện, chính quyền địa phương còn hai cấp. Mười một thành phố, thị xã, huyện của An Giang cũ không còn là đơn vị hành chính; các xã, phường, thị trấn cũ được sắp xếp thành các xã, phường mới lớn hơn, trực thuộc thẳng tỉnh. Một số đơn vị mới mang lại tên quen thuộc như phường Long Xuyên, phường Châu Đốc, số khác mang tên mới hoặc tên của một xã cũ trong nhóm được ghép.
Vì vậy khi nói về thời gian sau tháng 7/2025, cách viết chính xác là “huyện Chợ Mới cũ”, “thành phố Châu Đốc cũ”. Trong đời thường, người ta vẫn nói “về Chợ Mới”, “lên Châu Đốc”, và các tên ấy còn sống rất lâu trên bảng hiệu, tên chợ, tên bến xe. Chúng chỉ không còn là cấp nhận hồ sơ hành chính.
Giấy tờ còn ghi huyện cũ của An Giang: đọc theo trình tự nào
Câu hỏi hay gặp nhất là giấy tờ: khai sinh ghi “huyện Bảy Núi”, sổ đỏ ghi “thị trấn Nhà Bàng”, hồ sơ công ty ghi “thành phố Long Xuyên”. Có thể làm theo các bước sau thay vì đoán:
- Xem giấy tờ được cấp năm nào để biết đang đọc theo bản đồ hành chính thời kỳ nào: trước 1976 là tỉnh Long Xuyên hoặc Châu Đốc; từ 1976 là tỉnh An Giang; cuối thập niên 1970 tới đầu thập niên 1990 có thể gặp tên huyện Phú Châu, Bảy Núi.
- Tìm tên xã, phường, thị trấn cũ trên giấy tờ. Đợt sắp xếp năm 2025 ghép theo đơn vị cấp xã, nên đây mới là chìa khóa, không phải tên huyện.
- Tra xã, phường cũ đó nay thuộc đơn vị mới nào bằng bảng đối chiếu do tỉnh công bố hoặc công cụ tra cứu địa danh đáng tin; nếu một xã cũ bị chia cho hai đơn vị mới thì đối chiếu thêm ấp, khóm, tên đường.
- Theo nguyên tắc chung khi sắp xếp, giấy tờ đã cấp theo địa danh cũ vẫn còn giá trị sử dụng; không cần đi đổi chỉ vì tên địa giới thay đổi.
- Khi làm thủ tục mới, ghi theo địa danh mới; nếu mẫu đơn có chỗ cho địa chỉ cũ thì ghi kèm để người tiếp nhận dễ đối chiếu.
- Còn vướng thì mang bản gốc tới bộ phận một cửa của xã, phường mới nơi có nhà, đất để được hướng dẫn theo quy định hiện hành.
Với người ở Long Xuyên, Châu Đốc trước đây đi làm thủ tục ở thành phố, nay lưu ý rằng nơi tiếp nhận là phường mới. Còn hồ sơ cấp tỉnh thì thuộc tỉnh An Giang mới, với các cơ quan đặt ở Rạch Giá hoặc chi nhánh tại địa phương tùy lĩnh vực.
Đất đầu nguồn: sông, núi, mùa nước nổi và bốn cộng đồng
An Giang cũ là tỉnh duy nhất ở miền Tây có cả hai nhánh sông Tiền và sông Hậu chảy qua ngay khi vào đất Việt Nam. Hai con sông chia tỉnh thành những dải cù lao và giồng đất ở phía đông, còn phía tây là đồng bằng trũng của Tứ giác Long Xuyên, nơi nhiều kênh đào thẳng tắp chạy về hướng biển Tây. Lạ hơn cả là vùng Bảy Núi, những ngọn núi đá granite nổi lên giữa đồng phẳng, điều hiếm thấy ở đồng bằng sông Cửu Long.
Nhịp sống ở đây xoay quanh mùa nước nổi, thường từ khoảng tháng 8 tới tháng 11 âm lịch tùy năm. Nước lũ mang phù sa, cá linh, bông điên điển, và từng nuôi những cánh đồng lúa nổi vươn theo con nước. Những năm gần đây lũ thấp hơn, đê bao nhiều hơn, nên ký ức “mùa nước lên” của người lớn tuổi không còn giống trải nghiệm của con cháu.
An Giang cũ là nơi sống chung của người Kinh, người Khmer tập trung ở Tịnh Biên, Tri Tôn, người Chăm ở các làng ven sông thuộc An Phú, Tân Châu, Châu Phú, và người Hoa ở các phố chợ. Mỗi cộng đồng giữ nếp riêng về kiến trúc, lễ hội, món ăn. Các chùa Khmer, thánh đường của người Chăm, đình làng, miếu Bà được tả trong từng bài như công trình kiến trúc và di tích văn hóa.
Mỗi bài tiếp theo viết về đúng một đơn vị, gọi theo tên ngay trước 1/7/2025, nhắc tên cũ hơn nếu có, và chỉ nêu tên xã, phường mới khi đã chắc. Số liệu dân số, diện tích không được đưa ra khi không chắc theo nguồn phổ thông. Nếu thấy chỗ nào chưa đúng với hiểu biết của người địa phương, bạn có thể gửi góp ý qua mục liên hệ của trang để được kiểm lại.
Câu hỏi thường gặp
An Giang trước 1/7/2025 có bao nhiêu huyện, thị xã, thành phố?
Có 11 đơn vị cấp huyện: thành phố Long Xuyên, thành phố Châu Đốc, thị xã Tân Châu, thị xã Tịnh Biên và bảy huyện An Phú, Châu Phú, Châu Thành, Chợ Mới, Phú Tân, Thoại Sơn, Tri Tôn. Tịnh Biên là đơn vị đổi loại muộn nhất, từ huyện lên thị xã cuối năm 2023.
An Giang sáp nhập với tỉnh nào, tỉnh lỵ mới ở đâu?
Từ 1/7/2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15, An Giang hợp nhất với Kiên Giang thành tỉnh An Giang. Tên An Giang được giữ, còn trung tâm hành chính đặt tại Rạch Giá. Long Xuyên vì vậy không còn là tỉnh lỵ như suốt giai đoạn 1976–2025.
Huyện Phú Châu, huyện Bảy Núi là huyện nào?
Đó là hai huyện tồn tại từ cuối thập niên 1970 tới đầu thập niên 1990. Phú Châu gồm đất An Phú và Tân Châu; Bảy Núi gồm đất Tịnh Biên và Tri Tôn. Sau đó mỗi huyện tách lại thành hai như trước, và giữ tên tới tháng 6/2025.
Tỉnh Long Xuyên và tỉnh Châu Đốc tồn tại khi nào?
Hai tỉnh này có từ cuối thế kỷ XIX thời Pháp, tồn tại qua phần lớn thế kỷ XX. Năm 1956 từng hợp thành tỉnh An Giang, năm 1964 tách Châu Đốc ra lại. Từ đầu năm 1976, hai tỉnh hợp hẳn thành tỉnh An Giang, tỉnh lỵ ở Long Xuyên.
Giấy tờ ghi huyện cũ của An Giang có phải đổi không?
Theo nguyên tắc chung khi sắp xếp đơn vị hành chính, giấy tờ đã cấp vẫn còn giá trị, không bắt buộc đổi chỉ vì đổi tên địa giới. Khi làm thủ tục mới thì ghi theo xã, phường mới; cần chắc chắn thì hỏi bộ phận một cửa nơi cư trú.
Vì sao An Giang có núi dù nằm ở đồng bằng?
Vùng Bảy Núi ở Tịnh Biên và Tri Tôn là các khối đá granite cổ nhô lên giữa đồng bằng phù sa, phần còn lại của địa hình trước khi sông Mê Kông bồi đắp. Núi Cấm là ngọn cao nhất trong vùng, quanh núi là các làng Khmer, ruộng và rừng thốt nốt.