Thừa Thiên Huế ngay trước ngày 1/7/2025 là thành phố Huế trực thuộc trung ương, gồm 9 đơn vị cấp huyện: hai quận Phú Xuân và Thuận Hóa, ba thị xã Hương Thủy, Hương Trà, Phong Điền và bốn huyện A Lưới, Phú Lộc, Phú Vang, Quảng Điền. Đợt sắp xếp tỉnh năm 2025 không nhập Huế với tỉnh nào; thành phố giữ nguyên tên, chỉ bỏ cấp huyện và sắp lại xã, phường.
Cái tên quen miệng nhất, "tỉnh Thừa Thiên Huế", thật ra chỉ tồn tại đến hết năm 2024. Từ ngày 1/1/2025 tỉnh lên thành phố trực thuộc trung ương, nên người làm giấy tờ hay gặp cả ba cách ghi: tỉnh Thừa Thiên Huế, thành phố Huế thuộc tỉnh, rồi thành phố Huế trực thuộc trung ương. Bài này đi qua các lớp tên gọi ấy, liệt kê từng đơn vị cấp huyện cũ kèm tên cũ hơn, và chỉ cách đọc một địa chỉ cũ cho đúng.
Thuận Hóa, Phú Xuân, Thừa Thiên: các lớp tên gọi
Vùng đất này đi vào sử Đại Việt từ đầu thế kỷ 14, khi hai châu Ô và Lý của Chiêm Thành về với nhà Trần gắn với cuộc hôn nhân của công chúa Huyền Trân. Nhà Trần đổi tên thành Thuận châu và Hóa châu, từ đó cái tên Thuận Hóa dùng cho cả một xứ rộng ở phía nam đèo Ngang, không chỉ riêng vùng Huế bây giờ. Đến năm 2025, chữ Thuận Hóa được dùng lại làm tên một quận của thành phố.
Phú Xuân là tên một làng bên sông Hương, nơi các chúa Nguyễn đặt thủ phủ từ cuối thế kỷ 17. Sau đó Phú Xuân là đất đóng đô của vua Quang Trung thời Tây Sơn, rồi thành kinh đô của nhà Nguyễn từ năm 1802 đến năm 1945. Đời Minh Mạng đặt phủ Thừa Thiên để gọi vùng đất quanh kinh đô; tên tỉnh Thừa Thiên có gốc từ đó.
Còn chữ Huế thì nguồn gốc chưa có một kết luận được mọi người công nhận. Cách giải thích hay gặp nhất cho rằng Huế là âm đọc chệch của chữ Hóa trong Thuận Hóa; đây nên hiểu là giả thuyết phổ biến. Điều chắc chắn là từ rất lâu người ta đã gọi kinh đô là Huế trong lời ăn tiếng nói, và tên tỉnh sau này ghép hai chữ thành Thừa Thiên Huế.
Thời Bình Trị Thiên và những lần gộp, tách huyện
Sau năm 1975, ba tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên được hợp thành tỉnh Bình Trị Thiên, tỉnh lỵ đặt ở Huế. Tỉnh lớn này tồn tại đến năm 1989 thì chia lại thành ba tỉnh, phần phía nam lấy tên Thừa Thiên Huế. Người lớn tuổi ở Huế nhiều khi vẫn ghi quê quán trên giấy tờ cũ là Bình Trị Thiên, nên khi đọc hồ sơ trước năm 1989 cần nhớ tên này.
Cùng thời Bình Trị Thiên, cấp huyện cũng bị gộp. Phong Điền và Quảng Điền nhập thành huyện Hương Điền; vùng Hương Trà, Hương Thủy, Phú Vang có giai đoạn nhập chung thành huyện Hương Phú; Nam Đông có thời gian gộp với Phú Lộc. Sang đầu thập niên 1990 các huyện được tách lại theo tên quen thuộc. Vì vậy một tờ khai sinh cũ có thể ghi huyện Hương Điền hay Hương Phú, hai tên nay không còn.
Giai đoạn sau đó, bản đồ huyện của Thừa Thiên Huế khá ổn định trong gần hai mươi năm, chỉ thay đổi ở cấp hành chính chứ ít thay đổi ở ranh giới: Hương Thủy lên thị xã năm 2010, Hương Trà lên thị xã năm 2011. Những xáo trộn lớn dồn vào năm năm cuối, từ 2021 đến 2025, nói ở phần dưới.
Chín đơn vị cấp huyện ngay trước 1/7/2025
Bảng ghi đúng tên và loại đơn vị như trước ngày bỏ cấp huyện, kèm tên cũ hơn nếu có và vùng địa lý để dễ hình dung. Không có cột dân số, diện tích vì các con số này thay đổi theo từng đợt điều chỉnh địa giới.
| Đơn vị | Loại | Tên hay địa giới cũ cần biết | Vùng |
|---|---|---|---|
| Phú Xuân | Quận (từ 1/1/2025) | Phần bờ bắc của thành phố Huế cũ | Kinh thành, bờ bắc sông Hương |
| Thuận Hóa | Quận (từ 1/1/2025) | Phần bờ nam của thành phố Huế cũ | Bờ nam sông Hương, khu phố mới |
| Hương Thủy | Thị xã (từ 2010) | Huyện Hương Thủy; thời Bình Trị Thiên trong huyện Hương Phú | Đồng bằng, gò đồi phía nam Huế |
| Hương Trà | Thị xã (từ 2011) | Huyện Hương Trà | Đồng bằng, gò đồi phía tây bắc Huế |
| Phong Điền | Thị xã (từ 1/1/2025) | Huyện Phong Điền; thời Bình Trị Thiên trong huyện Hương Điền | Cực bắc, giáp Quảng Trị |
| Quảng Điền | Huyện | Thời Bình Trị Thiên trong huyện Hương Điền | Đồng bằng ven phá Tam Giang |
| Phú Vang | Huyện | Thời Bình Trị Thiên trong huyện Hương Phú | Dải cát ven biển, đầm Sam – Chuồn |
| Phú Lộc | Huyện | Từ 1/1/2025 nhận thêm toàn bộ huyện Nam Đông | Phía nam, đèo Hải Vân, Lăng Cô |
| A Lưới | Huyện | Giữ tên qua các thời | Núi phía tây, giáp Lào |
Huyện Nam Đông không có trong bảng vì đã nhập vào Phú Lộc từ đầu năm 2025. Người quê Khe Tre hay các xã miền núi phía nam cần nhớ: trên giấy tờ làm trong nửa đầu năm 2025, quê họ đã ghi là huyện Phú Lộc.
Năm năm đổi nhiều nhất: 2021 đến 2025
Mốc đầu tiên là giữa năm 2021, khi thành phố Huế cũ được mở rộng. Một số xã, thị trấn của Hương Trà, Hương Thủy và Phú Vang giáp ranh thành phố được chuyển về Huế, trong đó có thị trấn Thuận An ở cửa biển. Từ đó thành phố không chỉ là vùng quanh Kinh thành mà ra tới tận biển phía đông. Các thị xã và huyện bị cắt bớt phần giáp thành phố, nên địa giới Hương Trà, Hương Thủy, Phú Vang trước và sau 2021 không giống nhau.
Mốc thứ hai là ngày 1/1/2025. Tỉnh Thừa Thiên Huế trở thành thành phố Huế trực thuộc trung ương. Thành phố Huế cũ thuộc tỉnh được tách làm hai quận, Phú Xuân ở bờ bắc và Thuận Hóa ở bờ nam sông Hương. Huyện Phong Điền lên thị xã. Huyện Nam Đông nhập vào huyện Phú Lộc. Cùng lúc, nhiều xã, phường nhỏ cũng được nhập lại theo đợt sắp xếp đơn vị hành chính chung của cả nước.
Mốc thứ ba là ngày 1/7/2025, khi cả nước bỏ cấp huyện. Như vậy hai quận Phú Xuân và Thuận Hóa chỉ tồn tại đúng sáu tháng, thị xã Phong Điền cũng vậy. Ai đang tra một giấy tờ làm trong khoảng tháng 1 đến tháng 6 năm 2025 sẽ gặp các tên này; giấy tờ làm trước đó thì ghi thành phố Huế thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế và huyện Phong Điền.
Sau 1/7/2025: vẫn là thành phố Huế, bỏ cấp huyện
Theo Nghị quyết 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, cả nước còn 34 tỉnh, thành phố. Huế nằm trong nhóm ít ỏi không phải nhập với địa phương nào, giữ nguyên tên thành phố Huế và giữ nguyên ranh giới cấp tỉnh. Quảng Trị ở phía bắc nhập với Quảng Bình, Đà Nẵng ở phía nam nhập với Quảng Nam, còn Huế đứng riêng ở giữa.
Thay đổi lớn nằm ở bên trong: không còn quận, thị xã, huyện. Chính quyền địa phương còn hai cấp là thành phố và xã, phường. Các xã, phường cũ được nhập lại thành đơn vị mới lớn hơn, nhiều nơi mang tên mới. Một phường mới có thể gồm đất của vài phường cũ, và có chỗ ranh giới mới không trùng với ranh giới huyện cũ. Vì thế bài này không liệt kê từng xã, phường mới cho từng huyện; khi cần chính xác, nên tra danh sách chính thức hoặc hỏi tại ủy ban phường, xã nơi mình ở.
Với người dân, điều cần nhớ là giấy tờ đã cấp theo địa chỉ cũ không tự mất hiệu lực chỉ vì đổi tên đơn vị hành chính. Khi làm thủ tục mới, cán bộ sẽ ghi theo địa chỉ mới; còn căn cước, sổ đỏ, bằng cấp cũ thì cập nhật khi có nhu cầu theo hướng dẫn của cơ quan cấp.
Đọc địa hình Huế theo dải từ tây sang đông
Núi phía tây. A Lưới và vùng Nam Đông cũ nằm trên sườn Trường Sơn, là đất của người Tà Ôi, Pa Kô, Cơ Tu và người Kinh lên lập nghiệp. Khí hậu mát hơn đồng bằng, đường đi qua đèo dốc, mùa mưa dễ sạt lở.
Gò đồi trung du. Một dải đồi thấp chạy dọc phía tây Hương Trà, Hương Thủy và Phong Điền, nhiều rừng trồng, vườn cây, và cũng là nơi các vua Nguyễn chọn đặt lăng tẩm dọc thượng nguồn sông Hương.
Đồng bằng hẹp. Đồng lúa nằm giữa đồi và cát, hẹp hơn nhiều so với đồng bằng Bắc Bộ hay Nam Bộ, bị chia cắt bởi sông Ô Lâu, sông Bồ, sông Hương, sông Truồi.
Hệ đầm phá. Phá Tam Giang, đầm Sam, đầm Chuồn, đầm Thủy Tú và đầm Cầu Hai nối nhau thành một chuỗi nước lợ dài, thường được giới thiệu là một trong những hệ đầm phá lớn của khu vực. Đây là nơi sinh sống của nhiều làng chài và nghề nuôi trồng thủy sản.
Dải cát và biển. Ngoài cùng là cồn cát dài ngăn phá với biển, với hai cửa lớn Thuận An và Tư Hiền. Phía nam là vịnh Lăng Cô và đèo Hải Vân, ranh giới với Đà Nẵng.
Tra một địa chỉ cũ ở Huế cho đúng
Khi gặp một địa chỉ ở Huế trên giấy tờ cũ, có thể đi lần lượt các câu hỏi sau để biết nơi đó nay ở đâu, tránh nhầm giữa các tên trùng.
- Giấy tờ làm năm nào: trước 1989 có thể ghi Bình Trị Thiên; trước 2021 địa giới Huế nhỏ hơn; nửa đầu 2025 mới có quận Phú Xuân, Thuận Hóa.
- Tên huyện có còn trong bảng chín đơn vị không: Hương Điền, Hương Phú, Nam Đông là tên đã nhập vào đơn vị khác.
- Có trùng tên với tỉnh khác không: Phong Điền cũng là tên một huyện cũ của Cần Thơ, Phú Lộc từng là tên đơn vị ở vài tỉnh khác; luôn đọc kèm tên tỉnh.
- Tên xã, phường cũ là gì: đây là chìa khóa để tra ra đơn vị mới, vì sau 7/2025 người ta tra theo xã, phường chứ không theo huyện.
- Cần chính xác cho thủ tục thì hỏi thẳng ủy ban xã, phường mới, nơi giữ danh sách sáp nhập đã được công bố.
Cách đọc này cũng dùng được cho người Huế đi xa nhiều năm, muốn biết làng mình nay thuộc phường, xã nào trước khi về quê làm giấy tờ.
Câu hỏi thường gặp
Thừa Thiên Huế có sáp nhập với Quảng Trị hay Đà Nẵng không?
Không. Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Huế là một trong số ít địa phương giữ nguyên, vẫn là thành phố Huế trực thuộc trung ương. Quảng Trị nhập với Quảng Bình, còn Đà Nẵng nhập với Quảng Nam.
Ghi quê quán là tỉnh Thừa Thiên Huế hay thành phố Huế?
Từ ngày 1/1/2025 tên đúng của đơn vị cấp tỉnh là thành phố Huế. Giấy tờ cấp trước đó ghi tỉnh Thừa Thiên Huế vẫn có giá trị; khi làm giấy tờ mới, cơ quan cấp sẽ ghi theo tên đơn vị hiện hành.
Huyện Hương Điền, Hương Phú là huyện nào bây giờ?
Đây là hai huyện thời tỉnh Bình Trị Thiên. Hương Điền gồm đất Phong Điền và Quảng Điền; Hương Phú gồm vùng Hương Trà, Hương Thủy, Phú Vang. Muốn biết chính xác cần tra theo tên xã cũ ghi trên giấy tờ.
Huyện Nam Đông còn không?
Huyện Nam Đông đã nhập vào huyện Phú Lộc từ ngày 1/1/2025, nên ngay trước 7/2025 không còn là đơn vị riêng. Từ 1/7/2025 không còn cấp huyện, vùng Nam Đông cũ nay là một số xã miền núi của thành phố Huế.
Quận Phú Xuân và quận Thuận Hóa tồn tại bao lâu?
Hai quận này được lập ngày 1/1/2025 khi chia thành phố Huế cũ làm đôi theo sông Hương, và thôi tồn tại từ ngày 1/7/2025 khi bỏ cấp huyện, tức là khoảng sáu tháng.
Vì sao địa giới Hương Trà, Hương Thủy, Phú Vang năm 2020 khác năm 2022?
Giữa năm 2021 thành phố Huế cũ được mở rộng, nhận một số xã, thị trấn giáp ranh của ba đơn vị này, trong đó có thị trấn Thuận An. Phần đất chuyển đi từ đó thuộc thành phố, không còn thuộc thị xã hay huyện cũ.