Thị xã Kỳ Anh là đơn vị cấp huyện ở cực nam tỉnh Hà Tĩnh ngay trước 1/7/2025. Thị xã được lập năm 2015 bằng cách tách phần phía đông của huyện Kỳ Anh, nơi có khu kinh tế Vũng Áng và thị trấn Kỳ Anh cũ. Từ 1/7/2025, khi bỏ cấp huyện, địa bàn thị xã được sắp xếp thành các phường, xã mới thuộc tỉnh Hà Tĩnh.
Chỉ trong mười năm, thị xã Kỳ Anh đi từ một vùng ven biển nghèo, gió cát thành nơi có cảng nước sâu, nhà máy thép, nhà máy nhiệt điện và hàng chục nghìn người lao động từ nơi khác đến. Bài dưới đây giải thích vì sao có hai đơn vị cùng tên Kỳ Anh, kể về Vũng Áng, đèo Ngang, biển và làng chài, rồi chỉ cách ghi địa chỉ sau ngày sắp xếp.
Từ huyện Kỳ Hoa đến thị xã Kỳ Anh
Vùng đất Kỳ Anh là huyện cực nam của Hà Tĩnh từ thời phong kiến. Dưới thời Nguyễn, huyện từng mang tên Kỳ Hoa; tên Kỳ Anh được dùng từ thời vua Thiệu Trị, theo cách giải thích phổ biến là để kiêng chữ Hoa trùng tên húy trong hoàng tộc. Cùng lý do đó, huyện Hoa Xuyên bên cạnh đổi thành Cẩm Xuyên.
Suốt nhiều thế kỷ, Kỳ Anh là vùng đất xa tỉnh lỵ, kẹp giữa núi và biển, đất cát nhiều, mùa hè gió Lào khô nóng, mùa thu bão lớn. Dân sống bằng làm ruộng ở các thung lũng nhỏ, đánh cá ven bờ, làm muối và đi rừng. Thị trấn Kỳ Anh, huyện lỵ cũ, là một phố chợ nhỏ trên quốc lộ 1.
Từ đầu những năm 2000, khu vực vịnh Vũng Áng được quy hoạch làm khu kinh tế, kéo theo cảng biển, khu công nghiệp, nhà máy nhiệt điện và tổ hợp gang thép quy mô lớn. Dân số tăng nhanh, đất đai thay đổi, nhiều làng ven biển phải di dời tái định cư.
Năm 2015, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định tách phần phía đông của huyện Kỳ Anh, gồm thị trấn Kỳ Anh và các xã quanh Vũng Áng, để lập thị xã Kỳ Anh. Phần còn lại, chủ yếu là vùng đồi núi phía tây và một số xã ven biển, giữ tên huyện Kỳ Anh. Từ đó Hà Tĩnh có hai đơn vị cùng tên, một thị xã và một huyện.
Phường, xã của thị xã và chuyện tên Kỳ
Khi mới lập, thị xã gồm các phường được nâng từ thị trấn Kỳ Anh cũ và các xã quanh vịnh, cùng một số xã ngoài vùng lõi. Thị trấn huyện lỵ cũ được chuyển thành phường và về sau còn qua một lần gộp với xã bên cạnh trong đợt sắp xếp 2019–2021. Các phường còn lại phần lớn giữ tên gốc có chữ Kỳ như Kỳ Trinh, Kỳ Thịnh, Kỳ Long, Kỳ Liên, bên cạnh phường Hưng Trí.
Gần như mọi xã ở vùng Kỳ Anh cũ đều bắt đầu bằng chữ Kỳ: Kỳ Ninh, Kỳ Hà, Kỳ Lợi, Kỳ Nam, Kỳ Hoa và nhiều tên khác ở huyện. Điều này giúp nhận ra quê Kỳ Anh ngay trên giấy tờ, nhưng cũng làm người ngoài dễ lẫn xã nào thuộc thị xã, xã nào thuộc huyện. Cách chắc nhất là xem giấy tờ ghi “thị xã” hay “huyện”.
Chính bộ tên chữ Kỳ cũng là thứ nhiều người lo sẽ mất khi sắp xếp xã năm 2025. Theo cách đặt tên mới, một số đơn vị mang tên mới theo địa danh lớn hơn, một số giữ tên cũ. Bài này không liệt kê tên mới cho từng xã cũ vì chưa đối chiếu đủ chắc.
Người làm thủ tục nên nhớ rằng một xã có thể đã đổi chữ đầu “huyện Kỳ Anh” sang “thị xã Kỳ Anh” vào năm 2015, rồi bỏ cả hai vào năm 2025. Hồ sơ đất cấp trước năm 2015 ghi huyện, sau năm 2015 ghi thị xã, đều hợp lệ theo thời điểm cấp.
Khu kinh tế Vũng Áng và cảng Sơn Dương
Vịnh Vũng Áng có độ sâu tự nhiên tốt và được núi che chắn, nên được chọn làm cảng nước sâu. Cảng Vũng Áng đi vào hoạt động trước, sau đó là cảng Sơn Dương phục vụ khu liên hợp gang thép. Tàu trọng tải lớn có thể cập cảng, đưa quặng, than vào và đưa thép, hàng hóa ra.
Trong khu kinh tế có các nhà máy nhiệt điện, khu liên hợp gang thép, kho cảng xăng dầu, khu công nghiệp nhỏ hơn và các khu nhà ở cho người lao động. Nhiều doanh nghiệp nước ngoài đầu tư ở đây, kéo theo một cộng đồng chuyên gia, công nhân từ nhiều nước và nhiều tỉnh.
Sự phát triển công nghiệp đem lại việc làm, thu ngân sách lớn cho tỉnh, nhưng cũng đặt ra chuyện môi trường, tái định cư và sinh kế của ngư dân. Đây là những chủ đề người dân thị xã quan tâm thường xuyên, và cũng là lý do các quyết định quy hoạch ở Vũng Áng luôn được theo dõi kỹ.
Người đến Vũng Áng tìm việc nên đọc kỹ hợp đồng, hỏi rõ chế độ ở, ăn, đi lại, và tìm hiểu doanh nghiệp qua nguồn chính thức. Thông tin tuyển dụng qua trung gian không rõ ràng là điều nên cẩn thận, như ở mọi khu công nghiệp lớn.
Biển Kỳ Ninh, làng chài và đèo Ngang
Bờ biển thị xã Kỳ Anh có những bãi cát dài như vùng Kỳ Ninh, nơi người dân địa phương và công nhân hay ra tắm vào mùa hè. Bãi biển còn hoang sơ, dịch vụ chưa nhiều, phù hợp với người thích yên tĩnh. Mùa đông biển động, gió lạnh, ít người xuống tắm.
Các làng chài ven biển vẫn giữ nghề đánh bắt gần bờ bằng thuyền nhỏ, làm nước mắm, phơi cá khô. Sáng sớm, thuyền về bến, chợ cá họp ngay trên bãi. Một phần ngư dân đã chuyển sang làm dịch vụ cho khu kinh tế hoặc đi làm xa.
Ở cực nam vùng Kỳ Anh là dãy Hoành Sơn với đèo Ngang, ranh giới tự nhiên giữa Hà Tĩnh và Quảng Bình cũ, nay thuộc tỉnh Quảng Trị. Trên đỉnh đèo có di tích Hoành Sơn Quan, cửa ải xưa. Bài thơ “Qua Đèo Ngang” của Bà Huyện Thanh Quan khiến cái tên này quen với nhiều thế hệ học sinh.
Ngày nay, xe đi đường bộ chủ yếu qua hầm Đèo Ngang, đường đèo cũ vắng hơn và là nơi người thích cảnh dừng lại ngắm biển. Đi đường đèo nên cẩn thận vì dốc, cua gấp và sương mù vào mùa lạnh.
Tái định cư và những làng phải dời đi
Để có mặt bằng cho cảng, nhà máy và khu công nghiệp, nhiều thôn xóm ven vịnh Vũng Áng đã phải di dời sang các khu tái định cư mới. Có làng rời bỏ chỗ ở hàng trăm năm, mang theo cả nhà thờ họ, bia mộ tổ tiên. Với người già, đó là cú chuyển rất lớn, không chỉ đổi nhà mà đổi cả cách sống gắn với biển.
Khu tái định cư thường có nhà xây theo lô, đường bê tông, trường học, trạm y tế, nhưng xa bến thuyền cũ. Nhiều gia đình chuyển nghề, từ đánh cá sang làm công nhân, buôn bán nhỏ, chạy xe, cho thuê trọ. Một số người vẫn giữ thuyền, đi đường xa hơn để ra biển.
Chuyện đền bù, việc làm cho con em vùng tái định cư là chủ đề người dân thị xã bàn nhiều trong hơn mười năm qua. Khi đọc tin về Kỳ Anh, nên hiểu rằng phía sau các con số đầu tư là những làng đã thay đổi hẳn diện mạo, và người dân nhìn sự phát triển ấy với nhiều cảm xúc khác nhau.
Với người tìm gốc gác, đây là điểm cần chú ý: tên thôn trên giấy tờ cũ có thể không còn tồn tại vì làng đã dời đi, hoặc đã đặt tên mới ở khu tái định cư. Ủy ban xã, phường và các trưởng họ là người giúp nối lại được tên cũ với chỗ ở mới.
Đời sống thị xã công nghiệp
Thị xã Kỳ Anh là nơi hiếm ở Hà Tĩnh có cộng đồng người nước ngoài sinh sống tương đối đông, chủ yếu là chuyên gia, kỹ sư làm cho các dự án công nghiệp. Vì thế quanh khu kinh tế có nhà hàng món ăn nước ngoài, khu căn hộ cho thuê và dịch vụ phục vụ họ.
Người lao động từ các huyện khác của Hà Tĩnh, từ Nghệ An, Quảng Bình cũ và nhiều tỉnh khác đến làm việc, thuê trọ quanh các phường trung tâm. Chợ, quán ăn bình dân, cửa hàng tiện lợi mọc lên nhanh. Giá thuê nhà, giá đất ở thị xã từng tăng mạnh theo các đợt đầu tư.
Khu phố của thị trấn huyện lỵ cũ vẫn là nơi buôn bán chính, có chợ và các cơ quan hành chính. Dọc quốc lộ 1 là chuỗi cửa hàng vật liệu, garage, nhà nghỉ phục vụ xe đường dài, tương tự nhiều đô thị nằm trên trục bắc nam.
Những làng cũ trong thị xã vẫn giữ đình làng, nhà thờ họ, lễ hội cầu ngư ở vùng biển. Nét làng xen lẫn nhà máy là hình ảnh đặc trưng của Kỳ Anh hôm nay, và cũng là điều người đi xa về quê nhận thấy rõ nhất sau mỗi vài năm.
Nay thuộc đâu và ghi địa chỉ sau 1/7/2025
Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Hà Tĩnh giữ nguyên, không sáp nhập. Từ 1/7/2025, thị xã Kỳ Anh không còn là đơn vị hành chính; các phường, xã cũ được gộp lại thành một số phường, xã mới thuộc tỉnh Hà Tĩnh. Khu kinh tế Vũng Áng vẫn tồn tại với tư cách khu kinh tế, không phụ thuộc vào cấp huyện.
Giấy tờ cấp trước năm 2015 ở vùng này ghi huyện Kỳ Anh; từ 1976 đến 1991 còn ghi tỉnh Nghệ Tĩnh. Giấy tờ từ 2015 đến hết tháng sáu 2025 ghi thị xã Kỳ Anh. Khi làm thủ tục mới, cơ quan ghi theo tên phường, xã mới.
Với doanh nghiệp đặt trong khu kinh tế, địa chỉ trên đăng ký kinh doanh cũng cần cập nhật theo tên phường, xã mới khi làm thủ tục thay đổi. Việc này không bắt buộc làm ngay chỉ vì đổi địa danh, nhưng nên làm khi có dịp cập nhật hồ sơ để tránh lệch giữa hóa đơn, hợp đồng và giấy phép.
Gửi hàng tới vùng này, hãy ghi tên phường, xã mới và tỉnh Hà Tĩnh, kèm tên cũ trong ngoặc, ví dụ “trước là phường Kỳ Trinh, thị xã Kỳ Anh”. Nếu là hàng gửi vào khu kinh tế, ghi rõ tên doanh nghiệp và tên khu công nghiệp giúp giao nhanh hơn.
Câu hỏi thường gặp
Thị xã Kỳ Anh được thành lập năm nào?
Thị xã Kỳ Anh được lập năm 2015, bằng cách tách phần phía đông của huyện Kỳ Anh gồm thị trấn Kỳ Anh cũ và các xã quanh khu kinh tế Vũng Áng. Phần còn lại vẫn giữ tên huyện Kỳ Anh.
Thị xã Kỳ Anh nay thuộc tỉnh nào?
Vẫn thuộc tỉnh Hà Tĩnh, vì Hà Tĩnh không sáp nhập theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Từ 1/7/2025 thị xã không còn là đơn vị hành chính, địa bàn được sắp xếp thành các phường, xã mới của tỉnh.
Khu kinh tế Vũng Áng thuộc thị xã hay huyện Kỳ Anh?
Khu kinh tế Vũng Áng nằm chủ yếu trên địa bàn thị xã Kỳ Anh cũ, quanh vịnh Vũng Áng và cảng Sơn Dương. Đây chính là lý do phần đất này được tách khỏi huyện để lập thị xã năm 2015.
Thị trấn Kỳ Anh cũ nay ở đâu?
Thị trấn Kỳ Anh, huyện lỵ của huyện Kỳ Anh trước năm 2015, nằm trên quốc lộ 1 và được đưa vào thị xã Kỳ Anh khi lập thị xã, chuyển thành phường. Từ 1/7/2025, khu vực này thuộc một phường mới của tỉnh Hà Tĩnh.
Đèo Ngang nằm ở đâu?
Đèo Ngang nằm trên dãy Hoành Sơn ở cực nam vùng Kỳ Anh, là ranh giới giữa Hà Tĩnh và Quảng Bình cũ, nay là tỉnh Quảng Trị. Trên đỉnh có di tích Hoành Sơn Quan; xe đường bộ hiện chủ yếu đi qua hầm.
Vì sao Hà Tĩnh có hai đơn vị cùng tên Kỳ Anh?
Năm 2015 huyện Kỳ Anh được chia đôi: phần phía đông thành thị xã Kỳ Anh, phần còn lại giữ tên huyện Kỳ Anh. Hai đơn vị cùng tên tồn tại song song đến khi bỏ cấp huyện từ 1/7/2025.