Thị xã Hoàng Mai là đơn vị cấp huyện cực bắc của Nghệ An ven biển, ngay trước 1/7/2025. Thị xã được tách từ huyện Quỳnh Lưu năm 2013, giáp vùng Nghi Sơn của Thanh Hóa. Từ 1/7/2025, cấp thị xã bị bỏ; vùng Hoàng Mai cũ thành các phường mới thuộc tỉnh Nghệ An, trong đó có phường mang tên Hoàng Mai.
Đi theo quốc lộ 1 từ Thanh Hóa vào, Hoàng Mai là chỗ đầu tiên người ta biết mình đã đặt chân lên đất Nghệ. Cũng vì cùng tên với quận Hoàng Mai của Hà Nội, cái tên này hay bị lẫn trên mạng. Bài dưới đây kể vì sao có thị xã Hoàng Mai, những gì làm nên vùng đất này và cách ghi địa chỉ sau năm 2025.
Từ phía bắc Quỳnh Lưu đến thị xã năm 2013
Trước năm 2013, vùng Hoàng Mai là phần phía bắc của huyện Quỳnh Lưu, với thị trấn Hoàng Mai nằm trên quốc lộ 1 và các xã ven biển, ven đồi xung quanh. Thị trấn này hình thành và lớn lên nhờ đường quốc lộ, nhà ga và nhất là nhà máy xi măng Hoàng Mai, đưa về đây nhiều công nhân từ nơi khác.
Năm 2013, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định điều chỉnh địa giới huyện Quỳnh Lưu để lập thị xã Hoàng Mai, gồm thị trấn Hoàng Mai và một số xã phía bắc huyện. Phần còn lại vẫn là huyện Quỳnh Lưu, huyện lỵ ở thị trấn Cầu Giát. Nhiều xã của thị xã vẫn giữ tên bắt đầu bằng chữ Quỳnh, dấu vết của huyện mẹ.
Vì thế, người sinh ra ở vùng này trước 2013 có giấy khai sinh ghi huyện Quỳnh Lưu, sau 2013 ghi thị xã Hoàng Mai, và từ 2025 không còn tên thị xã. Ba lớp tên trong một đời người là chuyện bình thường ở đây.
Lập thị xã là để có bộ máy đô thị cho vùng đang công nghiệp hóa nhanh. Các xã được nâng lên thành phường, đường sá, chợ, khu dân cư được quy hoạch lại, khu công nghiệp được mở ra quanh cảng và trục quốc lộ.
Đền Cờn bên cửa lạch
Đền Cờn nằm ở vùng cửa lạch Cờn, nơi sông đổ ra biển, thuộc phần đất của thị xã Hoàng Mai cũ. Đây là một trong những ngôi đền nổi tiếng nhất xứ Nghệ, thờ Tứ vị Thánh nương, gắn với truyền thuyết về hoàng hậu và các công chúa nhà Tống trôi dạt vào bờ biển nước ta.
Ngôi đền có kiến trúc cổ, nằm giữa rừng cây bên bờ lạch. Lễ hội đền Cờn diễn ra vào dịp đầu năm âm lịch, với các nghi lễ của cư dân vùng biển, rước kiệu và những sinh hoạt cộng đồng của làng chài. Người đi biển xưa coi đền Cờn là nơi gửi gắm mong ước sóng yên biển lặng.
Với người đi qua quốc lộ 1, đền Cờn là chỗ dừng chân quen thuộc. Khách nên ăn mặc kín đáo, giữ trật tự, và không nên tin những lời mời cúng lễ đắt tiền ngoài cổng. Đền là di tích văn hóa, đến để hiểu nếp sống của người vùng biển là đủ.
Quanh đền là làng chài với nghề đánh bắt gần bờ, làm nước mắm, phơi cá. Mùa nắng, bãi cát trước làng phủ kín những tấm phên phơi cá, mực, một khung cảnh rất riêng của dải biển Quỳnh Lưu – Hoàng Mai.
Xi măng, cảng Đông Hồi và khu công nghiệp
Vùng đồi đá vôi phía tây Hoàng Mai là nguồn nguyên liệu cho nhà máy xi măng Hoàng Mai, một trong những cơ sở công nghiệp lớn đầu tiên của tỉnh. Nhà máy kéo theo hệ thống khu tập thể, chợ, trường học cho gia đình công nhân, tạo nên bộ mặt phố công nghiệp của thị trấn cũ.
Cảng Đông Hồi nằm ở phía đông bắc thị xã, là cảng biển phục vụ khu kinh tế Đông Nam Nghệ An ở phía bắc tỉnh. Từ cảng, hàng hóa như vật liệu xây dựng, nhiên liệu được bốc dỡ. Khu vực này được quy hoạch thành khu công nghiệp cùng với các khu khác quanh Hoàng Mai.
Ngay bên kia ranh tỉnh là khu kinh tế Nghi Sơn của Thanh Hóa, nơi có nhà máy lọc hóa dầu lớn. Nhiều người Hoàng Mai đi làm bên đó mỗi ngày, và ngược lại. Ranh giới hành chính ở đây không ngăn được việc hai bên gắn chặt về lao động và hàng hóa.
Công nghiệp mang lại việc làm nhưng cũng đặt ra chuyện bụi, nước thải và đất đai. Người dân ở các làng gần nhà máy, gần cảng là những người chịu tác động trực tiếp nhất, và đó là câu chuyện thường được nhắc khi nói về Hoàng Mai.
Biển, đồi và hồ nước
Hoàng Mai có dải biển ở phía đông với các bãi tắm nhỏ, ít khách hơn Cửa Lò nhưng yên tĩnh. Các làng ven biển sống bằng nghề cá và dịch vụ, mùa hè có khách từ Thanh Hóa, từ các huyện phía tây xuống tắm biển trong ngày.
Phía tây là vùng đồi thấp, đất trồng sắn, lạc, keo và cây ăn quả. Giữa đồi có những hồ chứa nước dùng để tưới cho đồng ruộng phía dưới, tạo cảnh mặt nước giữa đồi khá đẹp vào mùa mưa. Người dân trong vùng hay lên đây câu cá, cắm trại vào cuối tuần.
Giữa đồi và biển là dải đồng bằng hẹp, nơi tập trung làng mạc, ruộng lúa và quốc lộ 1, đường sắt Bắc – Nam. Ga Hoàng Mai là ga nhỏ, một số tàu địa phương dừng, thuận tiện cho người đi Thanh Hóa hoặc xuống Vinh.
Đất đai ở đây không màu mỡ như đồng bằng sông Hồng, nhiều chỗ là đất cát, đất đồi bạc màu. Người Hoàng Mai cũng như người Quỳnh Lưu có tiếng chịu khó, đi làm ăn xa, gửi tiền về xây nhà, nên làng quê đổi mới nhanh.
Món ăn và nếp sống vùng giáp ranh
Vì giáp Thanh Hóa, ẩm thực và giọng nói ở Hoàng Mai mang chút pha trộn. Món ăn vẫn đậm vị Nghệ: cá kho mặn, nhút, cháo lươn, nước mắm làng biển. Hải sản tươi ở các bến cá ven lạch là thứ người ở xa về quê hay tìm mua.
Bánh mướt và bánh đúc là những món ăn sáng quen thuộc ở chợ quê, bày bán từ sớm. Ở các làng chài, mùa cá về thì nhà nhà phơi cá, làm mắm, cả làng thơm mùi biển.
Nếp sống ở Hoàng Mai thay đổi theo nhà máy và khu công nghiệp. Nhiều gia đình vừa có người làm ruộng, vừa có người làm công nhân, có người đi biển, có người đi làm xa. Chợ và quán ăn quanh khu công nghiệp đông hơn hẳn các làng thuần nông.
Các làng cổ trong thị xã vẫn giữ đình, đền, nhà thờ họ, với lễ hội làng vào đầu xuân. Người con xa quê về dịp Tết thường đi một vòng các đền miếu, thăm họ hàng, rồi mới ra biển.
Quỳnh Lưu và Hoàng Mai: hai đơn vị chung một gốc
Vì tách ra từ Quỳnh Lưu, Hoàng Mai chia sẻ với huyện mẹ rất nhiều thứ: giọng nói, món ăn, nghề biển, lễ hội và cả chuỗi tên xã bắt đầu bằng chữ Quỳnh. Một dòng họ có thể có nhà thờ họ ở một xã của thị xã, nhưng con cháu lại sống ở các xã thuộc huyện, và ngược lại.
Trong mười hai năm từ 2013 đến 2025, hai đơn vị có bộ máy riêng, ngân sách riêng, trường học và bệnh viện riêng. Người dân phải để ý mình thuộc thị xã hay huyện khi làm giấy tờ, vì xã ở hai bên ranh mang tên rất giống nhau. Nhiều trường hợp nhầm lẫn xảy ra khi điền mẫu đơn hay khi gửi bưu phẩm.
Từ 1/7/2025, khi cả hai cùng thôi là đơn vị hành chính, ranh giới ấy không còn ý nghĩa với giấy tờ mới. Các xã, phường mới được sắp xếp theo vùng dân cư, có nơi lấy đất của cả hai bên ranh cũ. Nhưng với hồ sơ cấp trong khoảng 2013–2025, vẫn cần ghi đúng thị xã Hoàng Mai hay huyện Quỳnh Lưu theo đúng thời điểm.
Người tìm hiểu quê quán nên nhớ: những làng khoa bảng nổi tiếng như Quỳnh Đôi thuộc huyện Quỳnh Lưu, không thuộc thị xã Hoàng Mai. Còn đền Cờn và cảng Đông Hồi lại thuộc Hoàng Mai. Hai nửa này cộng lại mới thành bức tranh đầy đủ của vùng Quỳnh Lưu xưa.
Đi lại qua Hoàng Mai
Quốc lộ 1 chạy dọc thị xã Hoàng Mai theo hướng bắc nam, là trục chính nối Thanh Hóa với Vinh. Cao tốc Bắc – Nam phía đông cũng đi qua vùng này, giúp xe từ Hà Nội vào Nghệ An đi nhanh hơn nhiều so với trước. Từ Hoàng Mai xuống Vinh, đi xe khách hay xe cá nhân đều thuận tiện.
Đường sắt Bắc – Nam có ga trong vùng, phục vụ chủ yếu cho tàu địa phương và hàng hóa. Người đi tàu Thống Nhất đường dài thường ra ga Vinh hoặc ga Thanh Hóa để có nhiều chuyến hơn.
Từ Hoàng Mai có đường đi lên phía tây, qua vùng đồi sang Nghĩa Đàn, Thái Hòa. Đây là tuyến người dân hay đi khi buôn bán nông sản giữa vùng biển và vùng Phủ Quỳ: hải sản đi lên, cam, hoa quả đi xuống.
Vì là cửa ngõ phía bắc, Hoàng Mai cũng là nơi có trạm dừng nghỉ, quán ăn dọc quốc lộ phục vụ xe đường dài. Người đi qua thường dừng ăn một bữa hải sản hoặc mua ít đồ khô mang theo, trước khi đi tiếp vào Vinh hay ra Thanh Hóa.
Nay thuộc đâu và ghi địa chỉ thế nào
Từ 1/7/2025, thị xã Hoàng Mai thôi là đơn vị hành chính. Vùng đất này vẫn thuộc tỉnh Nghệ An, được chia thành các phường mới. Một trong số đó mang tên Hoàng Mai, giữ lại tên gọi quen của thị xã cũ; các phường còn lại có tên mới. Ranh giới cụ thể cần tra theo danh sách sắp xếp chính thức.
Địa chỉ trước kia có dạng: khối hoặc xóm, phường hoặc xã cũ, thị xã Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An. Nay có dạng: khối hoặc xóm, phường mới, tỉnh Nghệ An. Với giấy tờ cấp trước 2013, tên huyện là Quỳnh Lưu; cần nhớ điều này khi đối chiếu hồ sơ đất hay hộ tịch cũ.
Cái tên Hoàng Mai trùng với quận Hoàng Mai cũ của Hà Nội. Khi gửi hàng hay điền mẫu trực tuyến, hãy chắc rằng bạn đã chọn đúng tỉnh Nghệ An, vì nhiều hệ thống gợi ý tự động hay chọn nhầm sang Hà Nội.
Người cần xác nhận địa chỉ cũ và mới là một, ví dụ để làm sổ đỏ, hồ sơ bảo hiểm hay thủ tục ngân hàng, có thể đề nghị ủy ban phường mới xác nhận. Giấy tờ cũ vẫn có giá trị theo thời điểm cấp.
Câu hỏi thường gặp
Thị xã Hoàng Mai được thành lập năm nào?
Thị xã Hoàng Mai được lập năm 2013, tách từ phần phía bắc huyện Quỳnh Lưu, gồm thị trấn Hoàng Mai cũ và một số xã quanh đó. Phần còn lại vẫn là huyện Quỳnh Lưu.
Thị xã Hoàng Mai nay thuộc đâu?
Từ 1/7/2025, không còn cấp thị xã. Vùng Hoàng Mai cũ thuộc các phường mới của tỉnh Nghệ An, trong đó có phường mang tên Hoàng Mai. Tỉnh Nghệ An không sáp nhập với tỉnh nào.
Đền Cờn ở đâu, thờ ai?
Đền Cờn nằm bên cửa lạch Cờn thuộc vùng Hoàng Mai cũ, thờ Tứ vị Thánh nương theo truyền thuyết của cư dân vùng biển. Lễ hội đền diễn ra vào dịp đầu năm âm lịch.
Hoàng Mai Nghệ An và Hoàng Mai Hà Nội khác nhau thế nào?
Đây là hai nơi hoàn toàn khác. Hoàng Mai Nghệ An là thị xã cũ ở cực bắc ven biển tỉnh Nghệ An, còn Hoàng Mai Hà Nội là một quận cũ ở phía nam nội thành Hà Nội.
Cảng Đông Hồi có từ khi nào?
Cảng Đông Hồi được xây dựng trong những năm gần đây để phục vụ khu kinh tế phía bắc Nghệ An. Mốc khởi công và công suất cụ thể nên tra theo thông tin chính thức của tỉnh hoặc ngành hàng hải.
Giấy tờ ghi huyện Quỳnh Lưu cho vùng Hoàng Mai còn dùng được không?
Có. Giấy tờ cấp trước 2013 ghi huyện Quỳnh Lưu vẫn hợp lệ theo thời điểm cấp. Khi làm thủ tục mới, khai tên phường mới; nếu cần, xin ủy ban phường xác nhận địa chỉ.