Thị xã Bình Minh là đơn vị cấp huyện của tỉnh Vĩnh Long cũ nằm bên bờ sông Hậu, đối diện trung tâm Cần Thơ, được lập năm 2012 trên phần còn lại của huyện Bình Minh sau khi tách huyện Bình Tân năm 2007. Từ 1/7/2025, cấp thị xã không còn; địa bàn được sắp xếp thành các phường, xã thuộc tỉnh Vĩnh Long mới.
Bình Minh thường chỉ được nhớ như "đầu cầu Cần Thơ phía Vĩnh Long". Bài này đi qua lịch sử tên gọi, lý do huyện cũ bị tách đôi, vùng bưởi Năm Roi ở Mỹ Hòa, ký ức bến phà và cây cầu, cùng cách tra địa chỉ cũ sau ngày bỏ cấp huyện.
Huyện Bình Minh cũ và cuộc tách đôi năm 2007
Trước năm 2007, huyện Bình Minh là một huyện lớn ở phía tây tỉnh Vĩnh Long, trải dài theo bờ sông Hậu từ khu vực đối diện Cần Thơ ngược lên giáp Đồng Tháp. Trung tâm huyện là thị trấn Cái Vồn, cái tên mà người miền Tây lớn tuổi dùng nhiều hơn cả chữ Bình Minh. Thời trước 1975, vùng này cũng là quận Bình Minh của tỉnh Vĩnh Long.
Năm 2007, Chính phủ điều chỉnh địa giới, tách phần phía tây của huyện Bình Minh để lập huyện Bình Tân. Phần còn lại, gồm thị trấn Cái Vồn và các xã gần cầu Cần Thơ, giữ tên Bình Minh. Năm 2012, phần này được nâng lên thị xã Bình Minh, với các phường hình thành từ thị trấn Cái Vồn và vài xã lân cận như Thành Phước, Đông Thuận.
Điều này có hệ quả thực tế: người sinh trước 2007 ở các xã nay thuộc Bình Tân vẫn có giấy khai sinh, học bạ ghi "huyện Bình Minh". Khi tra cứu, đừng vội cho rằng mình thuộc thị xã; hãy xem tên xã cũ rồi đối chiếu với bài về huyện Bình Tân trong cùng danh mục.
Cái Vồn và bến phà Cần Thơ
Cái Vồn là chợ, bến của Bình Minh, nằm sát mép sông Hậu. Trong nhiều thập niên, đây là đầu phà Cần Thơ phía Vĩnh Long: xe cộ trên quốc lộ 1 xuống Cần Thơ, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau đều phải dừng ở đây chờ phà. Hàng quán bánh mì, nước mía, trái cây mọc dọc đường dẫn xuống bến, phục vụ khách chờ, có khi chờ cả buổi vào dịp Tết.
Bến phà còn mở ra một kiểu sinh kế riêng: bán dạo trên phà, chở khách bằng xe ôm từ bến vào các xã, dịch vụ sửa xe, gửi đồ. Khi cầu thông xe, phần lớn các nghề này mất đi hoặc chuyển chỗ. Nhiều người lớn tuổi ở Cái Vồn kể chuyện phà như một kỷ niệm vui buồn lẫn lộn: vất vả, nhưng là nơi cả miền Tây đi ngang qua nhà mình.
Ngày nay chợ Cái Vồn vẫn hoạt động, khu phố bên sông vẫn đông vào buổi sáng. Ghe đò nhỏ vẫn chở người qua lại hai bờ ở vài bến dân sinh, phục vụ người làm ăn buôn bán giữa Bình Minh và Cần Thơ, dù số chuyến không còn nhiều như trước.
Cầu Cần Thơ: cây cầu đổi nhịp sống một thị xã
Cầu Cần Thơ bắc qua sông Hậu, nối đất Bình Minh với Cần Thơ, thông xe năm 2010. Cầu dây văng này là mắt xích cuối cùng của quốc lộ 1 qua các nhánh sông lớn ở miền Tây; từ đây, xe có thể chạy liền mạch từ Thành phố Hồ Chí Minh xuống Cà Mau mà không qua phà nào trên tuyến chính.
Quá trình xây cầu cũng để lại một ký ức đau thương. Năm 2007, một nhịp dẫn của cầu đang thi công phía bờ Bình Minh bị sập, làm nhiều công nhân tử nạn. Sự cố được xem là một trong những tai nạn công trình nghiêm trọng nhất ở Việt Nam, và người dân xã Mỹ Hòa gần công trường vẫn nhớ những ngày ấy.
Khi cầu thông xe, thị xã Bình Minh chuyển từ chỗ dừng chân sang vùng ven của Cần Thơ. Nhiều người sống ở Bình Minh đi làm, đi học ở Cần Thơ hằng ngày; khu công nghiệp Bình Minh ở Mỹ Hòa thu hút lao động từ các huyện quanh đó. Năm 2023, cao tốc Mỹ Thuận – Cần Thơ thông xe, thêm một lối vào Bình Minh từ phía bắc.
Bưởi Năm Roi Mỹ Hòa và miệt vườn ven sông Hậu
Nếu Bình Minh có một sản vật được nhắc tên cùng địa danh, đó là bưởi Năm Roi Mỹ Hòa. Xã Mỹ Hòa và các xã lân cận nằm trên đất phù sa ven sông Hậu, nước ngọt quanh năm, hợp với cây bưởi. Bưởi Năm Roi ở đây được ưa chuộng vì múi ráo, vị ngọt hơi chua nhẹ, ít hạt, vỏ mỏng, để được lâu nên hợp đi xa.
Mỗi vườn bưởi thường lên liếp cao, mương nước chạy giữa các hàng cây. Mùa thu hoạch rải rác quanh năm nhưng nhiều nhất vào dịp cuối năm âm lịch, khi thương lái vào tận vườn và nhiều nhà mở bán cho khách qua đường. Người mua lần đầu thường được nhắc cách chọn: trái nặng tay, núm còn tươi, da căng không nhăn.
Ngoài bưởi, Bình Minh còn có ruộng lúa, vườn tạp, vài vùng trồng rau màu. Một số hộ làm du lịch vườn ở mức nhỏ, cho khách vào vườn ăn trái, ăn cơm nhà. Giá vào vườn hay giá trái cây đổi theo mùa, nên hỏi trước, và mua theo cân thì xem kỹ cân trước khi trả tiền.
Người mua bưởi về làm quà nên để trái ở chỗ thoáng vài ngày cho vỏ ráo bớt rồi mới bóc, múi sẽ ngọt và dễ tách hơn. Mang đi xa thì xếp trong thùng có lỗ thoáng, không bọc kín túi ni lông vì trái dễ hấp hơi, nhanh hỏng vỏ.
Một mối lo chung của nhà vườn là đất ven sông bị sạt lở ở vài đoạn và giá bán thất thường. Nhiều hộ đã liên kết theo tổ hợp tác để giữ đầu ra, chuẩn hóa cách trồng cho bưởi đi siêu thị và xuất khẩu.
Sống giữa hai bờ: Bình Minh và Cần Thơ
Khác với nhiều huyện thị trong tỉnh, Bình Minh nhìn sang Cần Thơ nhiều hơn nhìn về tỉnh lỵ Vĩnh Long. Đường từ Cái Vồn lên thành phố Vĩnh Long xa hơn hẳn đường qua cầu sang trung tâm Cần Thơ, nên chuyện học hành, khám bệnh, mua sắm, tìm việc của người Bình Minh từ lâu đã gắn với bờ bên kia. Nhiều gia đình có con đi học đại học ở Cần Thơ nhưng tối vẫn về nhà ngủ.
Chiều ngược lại, Bình Minh cung cấp cho Cần Thơ rau, trái cây, cá và lao động. Thương lái từ chợ đầu mối bên kia sông vào tận vườn Mỹ Hòa mua bưởi; xe tải nhỏ chở hàng qua cầu từ sáng sớm. Các khu dân cư mới mọc lên dọc quốc lộ 1 ở Bình Minh một phần cũng nhờ giá đất rẻ hơn bờ Cần Thơ mà đường đi làm lại không xa.
Mối quan hệ này giải thích vì sao trong các cuộc bàn về sắp xếp tỉnh, người ta hay nhắc Bình Minh như một vùng ven đô của Cần Thơ. Dù vậy, về hành chính, Bình Minh vẫn thuộc Vĩnh Long trước và sau năm 2025. Người dân làm giấy tờ ở cơ quan của tỉnh Vĩnh Long, không phải Cần Thơ, dù hằng ngày qua lại cầu nhiều lần.
Ghé Bình Minh: vài điều nên biết
Bình Minh không phải điểm du lịch lớn, nhưng là chỗ dừng chân hợp lý trên đường xuống Cần Thơ hoặc lên Vĩnh Long. Một số gợi ý thực tế cho người đi đường:
- Vào vườn bưởi: đi theo các đường làng ở Mỹ Hòa và xã lân cận, nhiều nhà bày bưởi bán trước ngõ; hỏi giá trước, nhờ chủ vườn chọn trái đúng độ.
- Ngắm cầu Cần Thơ: các đoạn đường ven sông phía Bình Minh cho góc nhìn cầu khá rộng, đẹp nhất lúc chiều muộn khi nắng nghiêng.
- Chợ Cái Vồn: đi buổi sáng để thấy chợ đông, ăn sáng quán ven chợ, mua trái cây theo mùa.
- Đi cao tốc: nếu chạy cao tốc Mỹ Thuận – Cần Thơ, cần ra đúng nút để vào Bình Minh, nếu không sẽ qua thẳng sông Hậu.
- Mùa mưa: đường vào một số xã nhỏ, hẹp; đi xe máy chậm, chú ý các đoạn đường đất ven mương.
Bình Minh nằm sát Cần Thơ nên người đi xa thường ngủ lại bên kia sông, nơi có nhiều chỗ lưu trú hơn, rồi sang Bình Minh trong ngày.
Nay thuộc đâu: phường, xã của tỉnh Vĩnh Long mới
Từ 1/7/2025, thị xã Bình Minh chấm dứt hoạt động cùng toàn bộ cấp huyện. Các phường, xã cũ được sắp xếp lại thành một số phường, xã mới thuộc tỉnh Vĩnh Long, mỗi đơn vị mới gồm vài đơn vị cũ liền kề. Vùng lõi quanh Cái Vồn tiếp tục là khu đô thị; các xã nông nghiệp ở phía trong ghép lại với nhau.
Bài này không liệt kê tên từng đơn vị mới để tránh nhầm. Người cần tra nên dựa vào tên phường, xã cũ ghi trên giấy tờ, xem phương án sắp xếp công bố trên cổng thông tin tỉnh Vĩnh Long, hoặc hỏi thẳng trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã. Mang theo căn cước và giấy tờ cũ để cán bộ đối chiếu nhanh.
Với người làm hồ sơ đất đai, cần lưu ý chuỗi tên đã đổi qua nhiều lớp: huyện Bình Minh (trước 2012), thị xã Bình Minh (2012–2025), rồi phường hoặc xã của tỉnh Vĩnh Long mới. Ghi đầy đủ các lớp tên trong đơn sẽ tránh được việc phải bổ sung hồ sơ nhiều lần.
Câu hỏi thường gặp
Thị xã Bình Minh được thành lập năm nào?
Thị xã Bình Minh được thành lập năm 2012 trên phần còn lại của huyện Bình Minh sau khi phần phía tây đã tách ra lập huyện Bình Tân năm 2007. Trung tâm thị xã là khu vực Cái Vồn bên bờ sông Hậu.
Cái Vồn là ở đâu?
Cái Vồn là thị trấn trung tâm của huyện Bình Minh cũ, sau thành khu vực phường của thị xã Bình Minh. Nơi đây từng là bến phà Cần Thơ phía Vĩnh Long trước khi cầu Cần Thơ thông xe năm 2010.
Bình Minh nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn thị xã Bình Minh cũ thuộc tỉnh Vĩnh Long mới, gồm ba tỉnh cũ Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh. Cấp thị xã không còn, các phường xã cũ được sắp xếp lại thành đơn vị mới.
Bưởi Năm Roi Mỹ Hòa có gì khác?
Bưởi Năm Roi trồng ở Mỹ Hòa và các xã ven sông Hậu của Bình Minh được ưa vì múi ráo, ngọt thanh, ít hạt, vỏ mỏng và để được lâu. Đất phù sa nước ngọt quanh năm là lý do chính.
Giấy tờ ghi huyện Bình Minh trước 2007 nay thuộc đâu?
Tùy xã. Một phần huyện Bình Minh cũ đã tách sang huyện Bình Tân năm 2007, phần còn lại thành thị xã Bình Minh năm 2012. Hãy xem tên xã cũ trên giấy tờ rồi tra phương án sắp xếp của tỉnh Vĩnh Long.
Cầu Cần Thơ thông xe năm nào?
Cầu Cần Thơ thông xe năm 2010, nối đất Bình Minh của Vĩnh Long cũ với Cần Thơ qua sông Hậu. Năm 2007, một nhịp dẫn phía Bình Minh bị sập khi đang thi công, làm nhiều công nhân tử nạn.