Thành phố Vũng Tàu là đơn vị cấp huyện của tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đến ngày 1/7/2025, gồm bán đảo Vũng Tàu, đảo Long Sơn và vùng ven sông Dinh. Từng là thị xã, rồi thuộc đặc khu Vũng Tàu – Côn Đảo (1979–1991), lên thành phố khi lập tỉnh năm 1991. Từ 1/7/2025, phần đất này thuộc TP Hồ Chí Minh, chia thành các phường Vũng Tàu, Tam Thắng, Rạch Dừa, Phước Thắng và xã Long Sơn.
Với người Sài Gòn, Vũng Tàu là bãi biển gần nhất để đi trong ngày. Với người trong nghề, đây là thủ phủ dầu khí ngoài khơi phía Nam. Còn với người bản địa, Vũng Tàu là ba làng chài cũ, những dãy núi nhỏ và những phường đánh số đã quen miệng mấy chục năm. Bài này đi qua lớp tên gọi, địa hình bán đảo và cách đọc địa chỉ cũ của thành phố.
Vũng Tàu, Cap Saint-Jacques và ba làng Tam Thắng
Cái tên Vũng Tàu nói đúng địa hình: một vũng nước sâu và kín gió ở mũi bán đảo, nơi thuyền buôn đi dọc bờ biển ghé trú. Các nhà hàng hải châu Âu gọi mũi đất này là Cap Saint-Jacques, và người Pháp dùng tên đó suốt thời thuộc địa; trên những tấm bưu ảnh cũ, Vũng Tàu hiện lên với tên Cap Saint-Jacques cùng những biệt thự nghỉ mát.
Lớp dân cư người Việt đầu tiên được ghi nhận gắn với ba làng Thắng Nhất, Thắng Nhì, Thắng Tam. Theo các ghi chép địa phương, đầu thế kỷ 19 triều Nguyễn đưa ba đội quân ra đóng giữ cửa biển, chống cướp biển; khi hết nhiệm vụ, quân lính ở lại khai khẩn, lập thành ba làng mang tên ba đội. Từ đó có tên gọi chung Tam Thắng, và đến năm 2025 chữ Tam Thắng thành tên một phường mới.
Ba cái tên cũ vẫn còn rõ trên bản đồ thành phố: phường Thắng Nhất, Thắng Nhì, Thắng Tam là phường của thành phố Vũng Tàu trước 7/2025, bên cạnh dãy phường đánh số từ phường 1 trở đi và các phường Rạch Dừa, Nguyễn An Ninh. Ở Thắng Tam có lăng Cá Ông và lễ hội Nghinh Ông vào tháng Tám âm lịch, nghi lễ của người làm nghề biển được giữ đến nay.
Bán đảo, hai ngọn núi và bốn bãi biển
Bán đảo Vũng Tàu nhỏ, chạy dài ra biển, được hai ngọn núi định hình: Núi Lớn ở phía bắc và Núi Nhỏ ở mũi phía nam. Giữa hai núi là vùng đất thấp nơi phố xá tập trung. Mỗi bên bán đảo có một kiểu biển: Bãi Trước hướng ra vịnh, nước lặng, là chỗ neo thuyền và có công viên ven biển; Bãi Sau mở ra biển Đông, bãi dài, sóng hơn, là nơi tắm biển chính.
Bãi Dâu nằm dưới chân Núi Lớn, nhỏ và yên; Bãi Dứa, Bãi Vọng Nguyệt nằm dưới Núi Nhỏ, nhiều đá. Ngọn hải đăng trên Núi Nhỏ được người Pháp xây từ cuối thế kỷ 19, là một trong những ngọn hải đăng cổ còn hoạt động ở miền Nam. Trên Núi Lớn và Núi Nhỏ có các công trình, di tích được nhiều khách ghé: Bạch Dinh, nhà nghỉ thời Pháp, từng là nơi vua Thành Thái bị giam lỏng; các pháo đài cũ; tượng Chúa Kitô trên Núi Nhỏ; Thích Ca Phật Đài trên sườn Núi Lớn.
Phía bắc bán đảo là vùng sông Dinh và các bãi bồi, rừng ngập mặn nhỏ, cảng cá, cảng dịch vụ dầu khí. Đây là phần ít khách du lịch biết nhưng là nơi làm ăn của thành phố: căn cứ dịch vụ ngoài khơi, xưởng chế tạo, kho bãi, bến tàu đi Côn Đảo. Vì vậy Vũng Tàu không chỉ là một bãi biển mà là một thành phố cảng có hai bộ mặt.
Đặc khu năm 1979 và thành phố dầu khí
Mốc quan trọng của Vũng Tàu hiện đại là năm 1979, khi thành lập đặc khu Vũng Tàu – Côn Đảo trực thuộc trung ương. Lý do lớn là dầu khí: liên doanh Vietsovpetro được lập năm 1981, đặt trụ sở ở Vũng Tàu, và năm 1986 tấn dầu thô đầu tiên được khai thác từ mỏ Bạch Hổ ngoài khơi. Từ đó thành phố có một lớp cư dân kỹ sư, công nhân dầu khí, chuyên gia nước ngoài, và một nếp sống làm việc theo ca giàn khoan.
Năm 1991, khi lập tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, đặc khu giải thể; Vũng Tàu thành thành phố thuộc tỉnh và là tỉnh lỵ trong khoảng hai mươi năm đầu, cho đến khi trung tâm hành chính dời về Bà Rịa. Người làm giấy tờ nên nhớ: khai sinh ở Vũng Tàu cấp giữa 1979 và 1991 có thể ghi "đặc khu Vũng Tàu – Côn Đảo", không có chữ "tỉnh".
Ngày nay cụm ngành dầu khí, dịch vụ hậu cần ngoài khơi, chế tạo giàn và đóng tàu vẫn là trụ cột của bán đảo, bên cạnh du lịch, cảng cá và nghề biển truyền thống. Giá dầu thế giới lên xuống nhiều khi ảnh hưởng rõ rệt đến việc làm ở thành phố, điều người địa phương ai cũng cảm nhận được qua các đợt tuyển dụng.
Xã đảo Long Sơn: phần khác hẳn của thành phố
Vị trí. Long Sơn là xã đảo nằm phía tây bắc bán đảo, bao quanh bởi sông và rạch, nối với đất liền bằng cầu. Trước 7/2025 đây là xã duy nhất của thành phố Vũng Tàu, phần còn lại đều là phường.
Nghề hàu và bè cá. Người Long Sơn nuôi hàu, nuôi cá bè trên các nhánh sông quanh đảo; quán hải sản trên bè là nơi người Vũng Tàu đưa khách tới ăn. Nghề này phụ thuộc vào chất lượng nước nên rất nhạy với những thay đổi ở thượng nguồn.
Nhà Lớn Long Sơn. Quần thể kiến trúc gỗ cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 gắn với ông Lê Văn Mưu, người dân quen gọi là ông Trần, người đã khai khẩn và lập cộng đồng trên đảo. Công trình được công nhận là di tích và là nơi giữ những nếp sinh hoạt riêng của cư dân đảo.
Công nghiệp hoá dầu. Phía bắc đảo là khu tổ hợp hoá dầu lớn, đem đến việc làm và đường sá nhưng cũng làm thay đổi cảnh quan của một xã vốn sống bằng sông nước.
Sau 1/7/2025. Xã Long Sơn là một trong số ít đơn vị giữ nguyên tên và ranh giới, nay là xã Long Sơn thuộc TP Hồ Chí Minh.
Nay thuộc đâu: thành phố Vũng Tàu cũ sau 1/7/2025
Theo bảng sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã năm 2025, thành phố Vũng Tàu cũ nay là bốn phường và một xã của TP Hồ Chí Minh.
| Đơn vị mới | Mốc để hình dung |
|---|---|
| Phường Vũng Tàu | Lõi bán đảo quanh Bãi Trước, Núi Nhỏ, khu phố cổ; có phần đất Thắng Nhì, Thắng Tam cũ |
| Phường Tam Thắng | Phần giữa bán đảo, mang lại tên gọi chung của ba làng Thắng cũ |
| Phường Rạch Dừa | Phía bắc, ven sông, có phần Thắng Nhất cũ và khu cảng, dịch vụ dầu khí |
| Phường Phước Thắng | Phía bắc cùng, giáp vùng Bà Rịa, nhiều khu dân cư và kho bãi mới |
| Xã Long Sơn | Giữ nguyên xã đảo Long Sơn cũ |
Tên các phường đánh số của Vũng Tàu không còn được dùng làm tên đơn vị hành chính. Một địa chỉ "phường 7, thành phố Vũng Tàu" nay cần được đối chiếu sang phường mới theo bảng của thành phố; nếu không chắc, hỏi khu phố hoặc phường nơi cư trú. Tên đường, số nhà thường không đổi theo đợt sắp xếp.
Ăn gì, đi đâu, ở thế nào ở Vũng Tàu cũ
Món sáng quen thuộc nhất của Vũng Tàu là bánh khọt, chiếc bánh nhỏ đổ khuôn đất, có tôm, ăn cuốn rau chấm nước mắm. Ngoài ra có bánh canh ghẹ, lẩu cá đuối nấu chua, các món hàu Long Sơn, mực một nắng, cá khô. Hải sản ở chợ, bến cá thường tươi, nhưng nên hỏi giá theo ký trước khi chế biến ở quán, tránh hiểu lầm khi tính tiền.
Cuối tuần và mùa lễ, bán đảo rất đông khách từ Sài Gòn, Đồng Nai, Bình Dương; nhà nghỉ, khách sạn ven Bãi Sau và Bãi Trước lên giá, đường ra vào bán đảo dễ kẹt vào chiều Chủ nhật. Người có thể đi giữa tuần sẽ thấy một Vũng Tàu khác hẳn: yên, gió, đủ chỗ đi bộ trên đường ven biển quanh Núi Nhỏ.
Đi Côn Đảo bằng tàu thường xuất phát từ bến ở phía sông Dinh, còn tàu cao tốc đi Sài Gòn theo đường sông biển chạy tuỳ đơn vị khai thác và thời tiết. Lịch chạy thay đổi theo mùa sóng gió, nên kiểm tra trực tiếp trước khi đặt chỗ. Từ sau sáp nhập, đi giữa Vũng Tàu và trung tâm Sài Gòn cũ là đi trong cùng một thành phố, nhưng quãng đường thực tế không đổi.
Địa chỉ Vũng Tàu qua các thời
Vì Vũng Tàu đổi cấp hành chính nhiều lần, giấy tờ của người Vũng Tàu cũng mang nhiều lớp tên. Trước năm 1975, Vũng Tàu là thị xã, có lúc được gắn với tỉnh Phước Tuy. Sau năm 1975, thị xã Vũng Tàu thuộc tỉnh Đồng Nai một thời gian ngắn. Từ năm 1979 đến 1991, giấy tờ ghi đặc khu Vũng Tàu – Côn Đảo. Từ 1991 đến hết tháng 6/2025, ghi thành phố Vũng Tàu, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu. Từ 1/7/2025, ghi theo phường mới hoặc xã Long Sơn, TP Hồ Chí Minh.
Trong cùng thời kỳ thành phố, tên phường cũng thay đổi: dãy phường đánh số được lập, điều chỉnh qua nhiều đợt, thêm các phường mang tên như Thắng Nhất, Thắng Nhì, Thắng Tam, Rạch Dừa, Nguyễn An Ninh. Một gia đình sống cùng một căn nhà ba mươi năm vẫn có thể có giấy tờ ghi hai, ba tên phường khác nhau mà không hề dọn nhà.
Cách làm an toàn nhất khi cần chứng minh một địa chỉ cũ là giữ lại giấy tờ gốc, ghi rõ tên đường và số nhà, rồi nhờ phường nơi cư trú xác nhận đơn vị mới. Tên đường thường bền hơn tên phường, nên đó là mốc tốt nhất để đối chiếu.
Câu hỏi thường gặp
Thành phố Vũng Tàu nay thuộc đâu?
Từ ngày 1/7/2025, thành phố Vũng Tàu cũ thuộc TP Hồ Chí Minh, chia thành bốn phường Vũng Tàu, Tam Thắng, Rạch Dừa, Phước Thắng và xã Long Sơn. Thành phố Vũng Tàu không còn là đơn vị hành chính vì bỏ cấp huyện.
Cap Saint-Jacques là ở đâu?
Cap Saint-Jacques là tên các nhà hàng hải châu Âu và người Pháp gọi mũi bán đảo Vũng Tàu. Tên này dùng suốt thời Pháp thuộc, thấy trên nhiều bưu ảnh và bản đồ cũ, nay chỉ còn là tên lịch sử.
Tam Thắng nghĩa là gì?
Tam Thắng là tên gọi chung ba làng Thắng Nhất, Thắng Nhì, Thắng Tam, theo ghi chép địa phương do ba đội quân triều Nguyễn đóng giữ cửa biển rồi ở lại lập làng. Năm 2025 Tam Thắng thành tên một phường mới.
Vũng Tàu lên thành phố năm nào?
Vũng Tàu thành thành phố thuộc tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu khi tỉnh được lập năm 1991, sau khi đặc khu Vũng Tàu – Côn Đảo giải thể. Trước đó Vũng Tàu từng là thị xã, rồi thuộc đặc khu từ năm 1979.
Xã Long Sơn có bị nhập với nơi khác không?
Không. Theo bảng sắp xếp năm 2025, xã Long Sơn giữ nguyên tên và ranh giới, nay là xã Long Sơn trực thuộc TP Hồ Chí Minh. Đây là một trong số ít đơn vị của tỉnh cũ không ghép với ai.
Địa chỉ ghi phường số ở Vũng Tàu đổi thế nào?
Các phường đánh số cũ đã nhập vào những phường mới mang tên chữ. Muốn biết phường số nào nay thuộc phường Vũng Tàu, Tam Thắng, Rạch Dừa hay Phước Thắng, nên tra bảng đối chiếu hoặc hỏi phường nơi cư trú.