Huyện Long Đất là đơn vị cấp huyện của tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu ngay trước ngày 1/7/2025, lập lại từ đầu năm 2025 bằng cách gộp hai huyện Long Điền và Đất Đỏ. Cái tên này không mới: từ sau 1975 đến năm 2003 đã có một huyện Long Đất, rồi chia đôi. Từ 1/7/2025, cấp huyện bị bỏ, phần đất Long Đất cũ thuộc TP Hồ Chí Minh, chia thành bốn xã Long Điền, Long Hải, Đất Đỏ và Phước Hải.
Vì huyện Long Đất lần hai chỉ tồn tại chừng sáu tháng, phần lớn giấy tờ của người dân vẫn ghi "huyện Long Điền" hoặc "huyện Đất Đỏ", còn người lớn tuổi thì có giấy ghi "huyện Long Đất, tỉnh Đồng Nai". Bài này gỡ các lớp tên ấy, rồi đi qua ruộng đồng phía trong, làng biển phía ngoài và những dấu tích mà người hai vùng còn giữ.
Một cái tên dùng hai lần
Thời Phước Tuy, Long Điền và Đất Đỏ là hai quận riêng. Sau năm 1975 vùng này thuộc tỉnh Đồng Nai, và hai đơn vị được gộp thành huyện Long Đất, lấy chữ đầu của mỗi tên ghép lại. Năm thành lập cụ thể được các tài liệu ghi không giống nhau, quanh cuối thập niên 1970; nếu cần chính xác cho giấy tờ, nên tra văn bản gốc.
Năm 1991, huyện Long Đất là một trong ba huyện tách khỏi Đồng Nai để lập tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu. Năm 2003, huyện chia làm hai: huyện Long Điền với huyện lỵ là thị trấn Long Điền, và huyện Đất Đỏ với huyện lỵ là thị trấn Đất Đỏ. Hai mươi năm tách riêng đủ để một thế hệ lớn lên chỉ biết hai cái tên này.
Đầu năm 2025, trong đợt sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, hai huyện gộp lại và lấy lại đúng tên Long Đất. Chỉ sáu tháng sau, từ 1/7/2025, cả nước bỏ cấp huyện, nên huyện Long Đất lần hai gần như chỉ kịp thay con dấu. Khi gặp địa chỉ "Long Đất", hãy xem năm cấp giấy để biết là huyện của thời nào.
Ruộng phía trong, biển phía ngoài
Long Đất cũ nằm giữa thành phố Bà Rịa và huyện Xuyên Mộc, quay mặt ra biển phía nam. Đi từ Bà Rịa xuống, phần phía trong là đồng ruộng, gò đất đỏ, vườn cây và những làng có đình, có chợ quanh Long Điền, Đất Đỏ, Long Tân, Phước Long Thọ. Cái tên Đất Đỏ nói thẳng màu đất ở những gò cao này, còn Long Điền là tên chữ mang ý mong ruộng đồng sung túc.
Phần phía ngoài là dải bờ biển với các làng chài lâu đời: Phước Tỉnh ở cửa sông gần Long Hải, thị trấn biển Long Hải, rồi về phía đông là Phước Hải và Lộc An. Ngư dân đi ghe, làm nước mắm, phơi cá khô, mực khô; sáng sớm ở các bến cá Phước Tỉnh, Phước Hải là lúc đông nhất, khi ghe về và bạn hàng chờ sẵn.
Ngăn giữa hai phần là dãy núi Minh Đạm, thấp nhưng nhiều đá, sát biển giữa Long Hải và Phước Hải. Đường ven biển đi vòng chân núi là một trong những đoạn đẹp nhất của tỉnh cũ, một bên núi đá, một bên biển. Phía đông nữa, đầm và bãi Lộc An nối sang dải biển Hồ Tràm của Xuyên Mộc.
Những dấu tích người Long Đất còn giữ
Dinh Cô Long Hải. Ngôi miếu trên gò đá ven biển Long Hải thờ một cô gái trẻ mất trên biển, được ngư dân tôn làm thần hộ mệnh. Lễ hội Dinh Cô diễn ra vào khoảng giữa tháng Hai âm lịch, kéo người làm biển khắp vùng về dự, là lễ hội biển lớn nhất của Long Đất cũ.
Căn cứ Minh Đạm. Trong hai cuộc kháng chiến, núi Minh Đạm là căn cứ của lực lượng địa phương, nhờ hang đá và rừng rậm sát biển. Nay khu căn cứ là điểm di tích có đường lên núi, nhìn xuống được cả Long Hải lẫn Phước Hải.
Quê hương chị Võ Thị Sáu. Chị Võ Thị Sáu quê ở Đất Đỏ, tham gia kháng chiến từ khi còn nhỏ, bị bắt và bị xử bắn ở Côn Đảo năm 1952. Ở Đất Đỏ có khu tưởng niệm chị; người địa phương nhắc đến chị với sự tự hào riêng của quê nhà.
Long Tân. Vùng cao su Long Tân là nơi diễn ra trận đánh năm 1966 giữa quân Úc và lực lượng giải phóng. Nơi đây có một cây thánh giá tưởng niệm, thỉnh thoảng có cựu binh và thân nhân phía Úc đến viếng.
Nhà cổ, đình làng. Quanh Long Điền, Đất Đỏ còn một số nhà gỗ cổ và đình làng của thời khẩn hoang. Phần lớn là nhà dân đang ở, nên muốn vào xem cần hỏi chủ nhà, không tự ý chụp ảnh bên trong.
Nay thuộc đâu: huyện Long Đất cũ sau 1/7/2025
Theo bảng sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã năm 2025, phần đất Long Đất cũ nay là bốn xã thuộc TP Hồ Chí Minh. Bảng dưới chỉ ghi các mốc chính đã đối chiếu; xã cũ ở ranh giới nên hỏi xã nơi cư trú để chắc.
| Xã mới | Mốc chính | Vùng |
|---|---|---|
| Long Điền | Thị trấn Long Điền cũ | Phía trong, chợ, ruộng, giáp Bà Rịa |
| Long Hải | Thị trấn Long Hải cũ, làng chài Phước Tỉnh | Biển phía tây núi Minh Đạm |
| Đất Đỏ | Thị trấn Đất Đỏ cũ cùng vùng Long Tân, Láng Dài | Phía trong, rộng, nhiều đất nông nghiệp |
| Phước Hải | Thị trấn Phước Hải cũ | Biển phía đông núi Minh Đạm |
Cả bốn đơn vị đều là xã, kể cả nơi trước kia là thị trấn. Giữa xã Phước Hưng cũ của Long Điền và phường Phước Hưng cũ của thành phố Bà Rịa không có liên quan gì; hai tên trùng nhau hay làm người đọc giấy tờ nhầm.
Các xã cũ khác của Long Điền và Đất Đỏ như An Ngãi, An Nhứt, Tam Phước, Tam An, Long Mỹ, Phước Hội, Lộc An được chia vào một trong bốn xã trên tùy vị trí. Với những xã này, cách chắc nhất là hỏi trực tiếp xã nơi cư trú hoặc tra bảng đối chiếu chính thức, thay vì đoán theo tên.
Đi biển Long Hải, Phước Hải cho đúng kiểu người địa phương
Long Hải và Phước Hải gần Sài Gòn chẳng kém Vũng Tàu nhưng yên hơn, nên nhiều gia đình chọn làm chỗ nghỉ cuối tuần. Bãi tắm Long Hải nằm sát thị trấn, nước khá lặng; phía Phước Hải có bãi dài hơn, gần chợ cá. Mùa gió chướng cuối năm biển động hơn, nên xem thời tiết và nghe lời người trông bãi.
Món ăn thì đi chợ cá buổi sáng là đúng nhất: cá, mực, ghẹ vừa lên ghe. Mua xong có thể nhờ quán gần chợ chế biến, nhưng hỏi giá chế biến trước. Mắm, cá khô, mực một nắng là quà quen của vùng; nhãn xuồng ở các vườn quanh Long Điền, Đất Đỏ cũng được người đi đường mua theo mùa.
Từ Bà Rịa có đường tỉnh xuống Long Điền, Long Hải và quốc lộ 55 đi Đất Đỏ rồi tiếp sang Xuyên Mộc. Đường ven biển qua chân núi Minh Đạm đẹp nhưng nhiều khúc cua, đi xe máy buổi tối nên chậm.
Nghề biển Phước Tỉnh, Phước Hải: ghe, mắm và cá khô
Hai làng chài lớn nhất Long Đất cũ là Phước Tỉnh ở phía tây và Phước Hải ở phía đông núi Minh Đạm. Phước Tỉnh nằm ở cửa sông, ghe neo dày đặc trong lạch, nhiều ghe sơn màu, mũi cong; Phước Hải nằm trên bãi biển mở, ghe thúng và ghe nhỏ kéo lên bờ sau mỗi chuyến. Người hai làng đều theo nghề từ đời ông cha, nhiều nhà có người đi biển xa nhiều ngày.
Quanh nghề đánh bắt là cả một chuỗi nghề phụ: làm nước mắm theo lối ủ chượp trong thùng, phơi cá khô, mực khô, làm mắm ruốc, vá lưới, sửa ghe. Phụ nữ thường lo phần chợ và phơi, đàn ông lo phần biển. Mùa cá nhiều, các sân phơi trải dài ven đường, mùi biển nồng cả xóm, đó là cảnh quen của người vùng này.
Nghề biển hôm nay gặp không ít khó khăn: nguồn lợi ven bờ giảm, chi phí dầu cao, nhiều thanh niên chuyển sang làm khu công nghiệp hay dịch vụ du lịch. Một số gia đình chuyển sang mở quán hải sản, nhà nghỉ, hoặc nuôi trồng. Dù vậy, lễ hội Dinh Cô và những buổi chợ cá sáng vẫn cho thấy làng chài Long Đất còn sống, chưa chỉ là cảnh để khách chụp ảnh.
Đọc địa chỉ Long Đất qua bốn thời
Long Đất là ví dụ điển hình của một vùng đất mà giấy tờ người dân có thể ghi bốn kiểu khác nhau trong một đời người. Giấy cấp trước năm 1991 ghi huyện Long Đất, tỉnh Đồng Nai. Giấy cấp từ 1991 đến 2003 ghi huyện Long Đất, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu. Giấy cấp từ 2003 đến cuối năm 2024 ghi huyện Long Điền hoặc huyện Đất Đỏ, tùy nơi. Giấy cấp trong nửa đầu năm 2025 lại ghi huyện Long Đất.
Thêm vào đó là cấp xã: một số nơi từng là xã rồi lên thị trấn, như Long Hải, Phước Hải. Một người sinh ở Phước Hải vào thập niên 1980 có thể có khai sinh ghi "xã Phước Hải, huyện Long Đất, tỉnh Đồng Nai", còn căn cước mới lại ghi xã Phước Hải thuộc TP Hồ Chí Minh. Hai địa chỉ đó cùng chỉ một nơi.
Giấy tờ cũ vẫn có giá trị; không ai phải đổi chỉ vì đơn vị hành chính thay đổi. Khi làm hồ sơ mới mà gặp chỗ lệch giữa các giấy, nên mang theo đủ giấy cũ và nhờ xã nơi cư trú xác nhận, thay vì tự sửa tên cho khớp.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Long Đất nay thuộc đâu?
Từ ngày 1/7/2025, phần đất huyện Long Đất cũ thuộc TP Hồ Chí Minh, chia thành bốn xã Long Điền, Long Hải, Đất Đỏ và Phước Hải. Huyện Long Đất không còn vì cả nước bỏ cấp huyện.
Long Đất có từ khi nào?
Tên Long Đất có từ sau năm 1975, khi Long Điền và Đất Đỏ gộp thành một huyện của tỉnh Đồng Nai. Năm 2003 huyện chia đôi; đầu năm 2025 hai huyện gộp lại và lấy lại tên Long Đất trong khoảng sáu tháng.
Giấy tờ ghi huyện Long Điền có cần đổi không?
Giấy tờ cấp trước đây vẫn còn giá trị, không phải đổi chỉ vì địa giới thay đổi. Khi làm thủ tục mới, ghi địa chỉ theo xã mới thuộc TP Hồ Chí Minh; nếu cần, ghi thêm "Long Điền cũ" để người nhận dễ hình dung.
Dinh Cô Long Hải thờ ai?
Dinh Cô thờ một cô gái trẻ mất trên biển, được ngư dân Long Hải tôn làm thần bảo hộ người đi biển. Lễ hội Dinh Cô diễn ra khoảng giữa tháng Hai âm lịch hằng năm, đông người làm nghề biển về dự.
Núi Minh Đạm ở đâu?
Núi Minh Đạm nằm sát biển giữa Long Hải và Phước Hải, thuộc Long Đất cũ. Đây từng là căn cứ kháng chiến, nay là khu di tích có đường lên núi và đường ven biển chạy dưới chân.
Chị Võ Thị Sáu quê ở đâu?
Chị Võ Thị Sáu quê ở Đất Đỏ, nay thuộc vùng xã Đất Đỏ của TP Hồ Chí Minh. Chị bị xử bắn ở Côn Đảo năm 1952, mộ chị nằm trong nghĩa trang Hàng Dương.