Thành phố Vị Thanh là tỉnh lỵ của tỉnh Hậu Giang từ năm 2004 đến ngày 30/6/2025. Vị Thanh từng là tỉnh lỵ Chương Thiện trước năm 1975, thị xã của tỉnh Cần Thơ cuối thập niên 1990, lên thành phố năm 2010. Từ 1/7/2025, địa bàn thành phố cũ thuộc thành phố Cần Thơ, chia thành phường Vị Thanh, phường Vị Tân và xã Hỏa Lựu.
Vị Thanh nằm ở phía tây tỉnh cũ, bên sông Cái Lớn, nơi kênh xáng Xà No đổ về. Đây là một đô thị trẻ, được xây gần như từ đầu sau năm 2004, xung quanh là vườn khóm, ruộng lúa và kênh rạch. Bài này đi qua các lớp tên gọi, kênh Xà No, khóm Cầu Đúc, đời sống tỉnh lỵ và cách đọc địa chỉ Vị Thanh cũ hôm nay.
Từ tỉnh lỵ Chương Thiện đến tỉnh lỵ Hậu Giang
Vị Thanh có một chỗ đặc biệt so với nhiều đô thị miền Tây: nơi này đã hai lần làm tỉnh lỵ của hai tỉnh khác nhau. Lần thứ nhất là tỉnh Chương Thiện thời 1961–1975, gồm vùng Vị Thanh, Long Mỹ và các vùng lân cận. Lần thứ hai là tỉnh Hậu Giang từ năm 2004.
Giữa hai lần ấy, Vị Thanh là một thị trấn rồi thị xã nhỏ. Sau năm 1976, vùng này thuộc tỉnh Hậu Giang thứ nhất, tỉnh lỵ ở Cần Thơ. Cuối thập niên 1990, khi còn thuộc tỉnh Cần Thơ, Vị Thanh được lập thị xã; theo nhiều tài liệu đó là năm 1999, cùng đợt lập huyện Vị Thủy và huyện Châu Thành A.
Năm 2004, khi tỉnh Hậu Giang mới ra đời, thị xã Vị Thanh được chọn làm tỉnh lỵ, dù không phải đô thị lớn nhất tỉnh lúc ấy. Lý do thường được nhắc là vị trí trung tâm vùng nông thôn phía tây, có kênh Xà No và quốc lộ 61 nối về Cần Thơ, cùng quỹ đất rộng để xây khu hành chính mới.
Năm 2010, thị xã Vị Thanh được nâng lên thành phố thuộc tỉnh. Từ đó đến tháng 6/2025, thành phố gồm năm phường đánh số và bốn xã. Người ở Vị Thanh vì thế có thể gặp trên giấy tờ của gia đình các tên Chương Thiện, Hậu Giang thứ nhất, Cần Thơ, Hậu Giang thứ hai và nay là thành phố Cần Thơ.
Kênh xáng Xà No: con kênh làm ra cả một vùng
Kênh xáng Xà No được đào bằng xáng múc vào đầu thế kỷ 20, nối vùng sông Hậu phía Cần Thơ với sông Cái Lớn ở Vị Thanh. Trước khi có kênh, vùng phía tây sông Hậu phần lớn là đất trũng ít người ở; kênh mở đường cho ghe chở lúa và cho người khẩn hoang vào.
Dọc kênh hình thành một chuỗi chợ và thị trấn: Cái Tắc, Một Ngàn, Bảy Ngàn, Rạch Gòi, Tầm Vu, Nàng Mau, rồi Vị Thanh ở cuối. Theo cách giải thích phổ biến, các tên Một Ngàn, Bảy Ngàn gắn với những mốc đo dọc tuyến kênh, tính bằng mét. Cách đặt tên này cho thấy vùng đất được mở theo đúng nhịp đào kênh.
Với Vị Thanh, Xà No là con đường thông thương chính suốt nhiều chục năm. Lúa, khóm, cá theo kênh về Cần Thơ; hàng hoá, vật liệu, người buôn theo kênh về Vị Thanh. Đến khi quốc lộ 61 và các đường mới được nâng cấp, vai trò vận tải của kênh giảm, nhưng kênh vẫn là trục cảnh quan của vùng.
Từ khoảng cuối thập niên 2010, tỉnh Hậu Giang tổ chức các hoạt động văn hoá, du lịch gắn với kênh Xà No, quảng bá kênh như dấu ấn lịch sử của vùng. Đi dọc quốc lộ 61, bạn sẽ thấy kênh chạy song song gần như suốt quãng đường từ Cái Tắc về Vị Thanh.
Khóm Cầu Đúc và vườn quanh thành phố
Khóm Cầu Đúc là sản vật gắn với Vị Thanh nhiều nhất. Vùng trồng tập trung ở xã Hỏa Tiến và các xã lân cận, trên đất phèn mà nhiều loại cây khác khó sống. Người ta lên liếp cao, đào mương xen giữa, trồng khóm trên liếp; nước mương giúp rửa phèn và tưới trong mùa khô.
Trái khóm Cầu Đúc nhỏ vừa, mắt sâu, vị ngọt đậm hơi chua, được bán tươi đi nhiều tỉnh và chế biến thành khóm sấy, nước ép, mứt. Cái tên Cầu Đúc theo lời kể phổ biến lấy từ một cây cầu bê tông đúc trong vùng, khác với cầu ván, cầu khỉ thường thấy thời ấy.
Ngoài khóm, quanh thành phố còn có ruộng lúa, vườn dừa, ao nuôi cá thát lát, cá rô đồng. Cá thát lát dùng làm chả, món chả cá thát lát của Hậu Giang được nhiều người miền Tây biết. Ở vùng Hỏa Lựu cũ còn nhiều nhà vườn, kênh rạch, hợp để đạp xe buổi sáng.
Mùa thu hoạch khóm chính rải rác trong năm, đông nhất thường vào mùa khô. Nếu muốn mua khóm tại vườn, nên hỏi nông dân về giống, độ chín và cách bảo quản khi đi xa; khóm chín cây ngọt hơn nhưng để không được lâu.
Một tỉnh lỵ xây gần như từ đầu
Sau năm 2004, Vị Thanh được đầu tư thành tỉnh lỵ: khu hành chính tỉnh, quảng trường, công viên ven sông, trường học, bệnh viện, khu dân cư mới. Đường phố rộng, nhà mới nhiều, khác với những thị xã có phố cũ hẹp ở các tỉnh lâu năm. Người từ nơi khác đến thường thấy thành phố khá yên, buổi tối ra bờ sông đi dạo là chính.
Khu chợ Vị Thanh gần sông Cái Lớn là nơi mua bán đông nhất, bán cá đồng, rau, trái cây, khóm. Dọc bờ sông có công viên, đường đi bộ. Ở thành phố có Bảo tàng tỉnh Hậu Giang và một số di tích kháng chiến được giới thiệu cho học sinh, khách tham quan; nên kiểm giờ mở cửa trước khi đến.
Kinh tế Vị Thanh dựa vào hành chính, dịch vụ, thương mại, chế biến nông sản và khóm. Từ năm 2025, khi trung tâm hành chính chuyển về Cần Thơ, nhiều người lo Vị Thanh sẽ vắng đi, tương tự các tỉnh lỵ cũ khác. Nhịp sống thực tế ra sao sẽ còn tuỳ việc bố trí các cơ quan và dự án trong những năm tới.
Từ Vị Thanh đi Cần Thơ thường theo quốc lộ 61 qua Nàng Mau, Rạch Gòi, Cái Tắc, hoặc theo các tuyến đường mới. Từ Vị Thanh cũng có đường sang Kiên Giang cũ về phía tây, xuống Long Mỹ về phía nam. Thời gian đi tuỳ tuyến và đoạn đang sửa đường, nên tra trước khi đi.
Sống, làm việc và về quê ở Vị Thanh: lời khuyên thực tế
Vị Thanh là thành phố nhỏ, giá thuê nhà và chi phí sinh hoạt thường thấp hơn Cần Thơ, nhưng việc làm cũng ít hơn, tập trung ở khu vực nhà nước, thương mại, dịch vụ và chế biến nông sản. Người chuyển đến làm việc nên hỏi kỹ về đơn vị mình sẽ làm sau đợt sắp xếp 2025, vì một số cơ quan cấp tỉnh cũ đã chuyển về Cần Thơ hoặc tổ chức lại.
Khi thuê nhà, nên hỏi hàng xóm về mức ngập những năm trước, nhất là ở khu thấp gần sông, kênh. Mùa mưa thường có mưa lớn buổi chiều; triều cường cuối năm có thể làm nước lên ở một số đoạn đường. Nhà trong khu dân cư mới xây sau 2004 thường được tôn nền cao hơn nhà cũ ven kênh.
Người quê Vị Thanh ở xa về làm giấy tờ nên mang bản gốc có ghi tên cũ. Với đất ở vùng ven như Hỏa Lựu, Hỏa Tiến, Tân Tiến cũ, ranh thửa đất có khi nằm sát ranh xã cũ; hỏi thẳng cán bộ địa chính xã Hỏa Lựu mới là cách nhanh nhất để biết hồ sơ của mình đang thuộc đơn vị nào.
Đi chơi một ngày quanh Vị Thanh, có thể kết hợp ba điểm: khu chợ và công viên ven sông Cái Lớn buổi sáng, vườn khóm vùng Hỏa Tiến cũ buổi trưa, rồi chạy dọc kênh Xà No về phía Nàng Mau buổi chiều. Đường vào vườn khóm nhỏ, nên đi xe máy và hỏi đường người dân, đừng chỉ dựa vào bản đồ trên điện thoại.
Ở Vị Thanh, các món nên thử là món dân dã: cá lóc nướng trui, lẩu mắm, canh chua cá, khóm xào, chả cá thát lát. Quán ăn quanh chợ mở từ sáng sớm; buổi tối người dân hay ra bờ sông ăn vặt, uống nước mía, cà phê.
Năm phường, bốn xã cũ và ba đơn vị mới
Trước 7/2025, thành phố Vị Thanh có các phường 1, 3, 4, 5, 7 (trên nhiều giấy tờ viết bằng số La Mã I, III, IV, V, VII) và bốn xã Vị Tân, Hỏa Lựu, Hỏa Tiến, Tân Tiến. Các phường không đánh số liền nhau, không có phường 2 và phường 6; đó không phải lỗi in.
Theo bảng đối chiếu sắp xếp năm 2025, phường Vị Thanh mới gồm các phường 1, 3, 7 cũ, tức khu trung tâm và phố chợ. Phường Vị Tân mới gồm các phường 4, 5 cũ và xã Vị Tân cũ. Xã Hỏa Lựu mới gồm các xã Hỏa Lựu, Hỏa Tiến, Tân Tiến cũ, tức vùng vườn khóm và ruộng phía ngoài.
Như vậy vùng khóm Cầu Đúc, vốn ở xã Hỏa Tiến cũ, nay thuộc xã Hỏa Lựu chứ không thuộc phường nào. Người mua khóm ở xa khi tìm đường nên dùng cả hai tên Hỏa Tiến và Hỏa Lựu, vì người dân vẫn quen gọi tên cũ.
Cần phân biệt phường Vị Thanh mới với xã Vị Thanh 1 mới. Xã Vị Thanh 1 nằm ở vùng huyện Vị Thủy cũ, gồm các xã Vị Bình, Vị Đông và xã Vị Thanh cũ của huyện Vị Thủy, không liên quan tới trung tâm thành phố Vị Thanh. Ghi nhầm hai tên này là hồ sơ dễ bị chuyển sai nơi.
Câu hỏi thường gặp
Thành phố Vị Thanh cũ nay thuộc đâu?
Từ 1/7/2025, thành phố Vị Thanh cũ thuộc thành phố Cần Thơ, theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Địa bàn cũ nay gồm phường Vị Thanh, phường Vị Tân và xã Hỏa Lựu, không còn tên thành phố Vị Thanh.
Vị Thanh lên thành phố năm nào?
Thị xã Vị Thanh được nâng lên thành phố thuộc tỉnh Hậu Giang năm 2010. Trước đó Vị Thanh là thị xã của tỉnh Cần Thơ từ cuối thập niên 1990, rồi làm tỉnh lỵ tỉnh Hậu Giang từ năm 2004.
Khóm Cầu Đúc trồng ở đâu, nay thuộc xã nào?
Khóm Cầu Đúc trồng tập trung ở xã Hỏa Tiến cũ và vùng lân cận của thành phố Vị Thanh. Từ 1/7/2025, Hỏa Tiến cùng Hỏa Lựu, Tân Tiến cũ hợp thành xã Hỏa Lựu, thành phố Cần Thơ.
Phường Vị Thanh và xã Vị Thanh 1 khác nhau thế nào?
Phường Vị Thanh là khu trung tâm thành phố Vị Thanh cũ, gồm các phường 1, 3, 7 cũ. Xã Vị Thanh 1 thuộc vùng huyện Vị Thủy cũ, gồm các xã Vị Bình, Vị Đông và xã Vị Thanh cũ của Vị Thủy. Hai nơi khác nhau hoàn toàn.
Tỉnh Chương Thiện có liên quan gì tới Vị Thanh?
Vị Thanh là tỉnh lỵ của tỉnh Chương Thiện thời 1961–1975. Sau năm 1976, tên Chương Thiện không còn dùng, vùng này nhập vào tỉnh Hậu Giang thời 1976–1991. Năm 2004 Vị Thanh lại làm tỉnh lỵ, lần này của tỉnh Hậu Giang mới.
Từ Vị Thanh đi Cần Thơ theo đường nào?
Tuyến quen thuộc là quốc lộ 61 qua Nàng Mau, Rạch Gòi, Cái Tắc rồi nối quốc lộ 1 về Cần Thơ, đi song song kênh Xà No phần lớn quãng đường. Ngoài ra có các tuyến đường mới; nên tra tình trạng đường trước khi đi.