Thành phố Phú Mỹ, Bà Rịa – Vũng Tàu cũ: từ huyện Tân Thành đến cảng Cái Mép – Thị Vải

Thành phố Phú Mỹ là đơn vị cấp huyện của tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu ngay trước 1/7/2025, nằm phía tây bắc tỉnh, dọc quốc lộ 51 và sông Thị Vải. Nơi này lần lượt mang tên huyện Tân Thành (từ 1994), thị xã Phú Mỹ (từ 2018) và thành phố Phú Mỹ (từ đầu năm 2025). Từ 1/7/2025, phần đất này thuộc TP Hồ Chí Minh, gồm các phường Phú Mỹ, Tân Thành, Tân Phước, Tân Hải và xã Châu Pha.

Phú Mỹ là vùng công nghiệp nặng lớn nhất của tỉnh cũ: nhà máy điện khí, đạm, thép, xi măng, kho khí, và cụm cảng nước sâu đón tàu container lớn bậc nhất cả nước. Nhưng phía sau dải nhà máy vẫn còn vườn cây, ruộng và những làng có tên Tóc Tiên, Hắc Dịch, Sông Xoài. Bài này kể lại vì sao tên đổi ba lần trong ba mươi năm và vùng đất đã thay đổi thế nào.

Tân Thành, Phú Mỹ: ba lần đổi cấp trong ba mươi năm

Huyện Tân Thành ra đời năm 1994 từ phần phía tây bắc của huyện Châu Thành cũ, khi huyện này chia thành thị xã Bà Rịa, huyện Châu Đức và huyện Tân Thành. Huyện lỵ đặt ở thị trấn Phú Mỹ, nằm ngay trên quốc lộ 51. Trong những năm đầu, Tân Thành chủ yếu là đất nông nghiệp, vườn điều, cao su và một số làng ven sông, dân cư thưa hơn vùng Bà Rịa.

Từ cuối thập niên 1990, chuỗi khu công nghiệp và nhà máy điện khí mọc lên dọc sông Thị Vải, kéo dân nhập cư về rất nhanh. Năm 2018, huyện Tân Thành lên thị xã và lấy luôn tên thị trấn huyện lỵ làm tên mới: thị xã Phú Mỹ. Cái tên Tân Thành rời khỏi bản đồ cấp huyện từ đó, nhưng vẫn còn trên giấy tờ của nhiều người, trên tên trường học, tên doanh nghiệp đăng ký trước năm 2018.

Đầu năm 2025, thị xã Phú Mỹ lên thành phố thuộc tỉnh. Cấp thành phố chỉ tồn tại khoảng nửa năm, vì từ 1/7/2025 cả nước bỏ cấp huyện. Nên cùng một nhà máy ở Mỹ Xuân có thể có giấy phép ghi "huyện Tân Thành", hợp đồng ghi "thị xã Phú Mỹ", hoá đơn mới nhất ghi "thành phố Phú Mỹ" và từ tháng 7/2025 ghi tên phường mới thuộc TP Hồ Chí Minh.

Sông Thị Vải và cụm cảng nước sâu

Sông Thị Vải thực ra là một nhánh sông triều sâu, nối ra vịnh Gành Rái và biển, nên tàu biển trọng tải lớn vào được sâu trong đất liền. Đoạn hợp lưu với sông Cái Mép là nơi xây dựng cụm cảng Cái Mép – Thị Vải, được giới thiệu là cụm cảng nước sâu có thể đón những tàu container lớn đi thẳng sang châu Âu và Bắc Mỹ, không cần chuyển tải qua cảng nước ngoài.

Dọc bờ sông có nhiều bến chuyên dùng: bến container, bến hàng rời, bến xăng dầu, bến khí, bến của các nhà máy thép, phân bón. Phía sau bến là đường nội bộ dẫn ra quốc lộ 51, nơi xe container chạy suốt ngày đêm. Người mới đến Phú Mỹ thường được dặn đầu tiên là chuyện đi đường: quốc lộ 51 qua đoạn này rất đông xe tải, xe container, cần đi chậm và tránh giờ tan ca.

Sông Thị Vải cũng có câu chuyện môi trường được cả nước biết đến: cuối thập niên 2000, đoạn sông từng bị ô nhiễm nặng do nước thải công nghiệp, kéo theo những vụ kiện đòi bồi thường của nông dân, ngư dân ven sông. Từ sau đó việc giám sát xả thải được siết chặt hơn. Phía hạ lưu và hai bờ vẫn còn những dải rừng ngập mặn, một phần thuộc vùng ven biển phía Cần Giờ ở bờ bên kia.

Điện, đạm, thép và các khu công nghiệp ven quốc lộ 51

Trung tâm điện lực Phú Mỹ. Cụm nhà máy điện chạy bằng khí thiên nhiên đưa vào bờ từ các mỏ ngoài khơi, là một trong những nguồn điện lớn của miền Nam. Chính khí vào bờ là lý do công nghiệp nặng chọn đặt ở đây chứ không ở nơi khác.

Nhà máy đạm Phú Mỹ. Nhà máy sản xuất phân urê từ khí, cái tên quen thuộc với nông dân cả nước qua bao bì phân bón. Nhiều người miền Tây biết đến chữ "Phú Mỹ" qua bao phân trước khi biết đây là một địa danh.

Thép, xi măng, vật liệu. Dọc sông và quốc lộ có các nhà máy thép, nghiền xi măng, vật liệu xây dựng, tận dụng cảng để nhập nguyên liệu và xuất hàng. Đây là nhóm ngành cần nhiều lao động kỹ thuật và vận hành.

Các khu công nghiệp Phú Mỹ, Mỹ Xuân, Cái Mép. Những khu công nghiệp mang tên các làng xã cũ, đặt liền nhau theo trục quốc lộ 51 từ giáp Đồng Nai xuống tới gần Bà Rịa. Công nhân ở trọ trong các xóm quanh khu, tạo thành những khu dân cư mới đông đúc.

Kho khí, kho xăng dầu. Cảng và kho chứa khí hoá lỏng, xăng dầu phục vụ cả vùng Đông Nam Bộ. Khu vực này có quy định an toàn riêng, không phải nơi để tham quan tự do.

Phía sau dải nhà máy: Tóc Tiên, Châu Pha, Hắc Dịch, Sông Xoài

Rời quốc lộ 51 đi vào phía đông, cảnh vật đổi hẳn: đất đỏ, đồi thấp, vườn cao su, điều, tiêu, cây ăn trái. Đây là các xã cũ Tóc Tiên, Châu Pha, Hắc Dịch, Sông Xoài, nơi người ở phần lớn là nông dân hoặc con em nông dân đi làm khu công nghiệp. Trên đất Phú Mỹ cũ có những ngọn núi thấp như núi Thị Vải, núi Ông Trịnh, là chỗ người địa phương leo núi, đi bộ cuối tuần.

Theo bảng đối chiếu năm 2025, hai xã cũ Châu Pha và Tóc Tiên nhập thành xã Châu Pha của TP Hồ Chí Minh, là đơn vị duy nhất mang danh xã trong phần đất Phú Mỹ cũ. Cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu kết thúc ở khu vực này, nên Châu Pha trở thành một cửa ngõ mới của vùng tỉnh cũ đối với người đi từ Đồng Nai xuống.

Các tên Hắc Dịch, Sông Xoài, Mỹ Xuân, Phước Hòa là tên xã, phường cũ của thị xã rồi thành phố Phú Mỹ; sau 1/7/2025 chúng nằm trong các phường mới. Bảng chi tiết xã cũ nào vào phường nào nên tra tại phường nơi cư trú, vì ranh giới mới gom theo khu dân cư chứ không đơn giản là một tên cũ vào một tên mới.

Nay thuộc đâu: Phú Mỹ cũ sau 1/7/2025

Phần đất thành phố Phú Mỹ cũ nay là bốn phường và một xã của TP Hồ Chí Minh. Bảng dưới ghi các đơn vị mới đã đối chiếu, cùng vài mốc giúp hình dung.

Cần lưu ý hai trường hợp trùng tên dễ gây nhầm: trước sáp nhập, TP Hồ Chí Minh cũ cũng có phường Phú Mỹ (quận 7) và phường Tân Thành (quận Tân Phú). Sau sắp xếp, các phường cũ ấy đã nhập vào đơn vị khác, nhưng địa chỉ cũ của họ vẫn còn trên giấy tờ. Khi giao dịch với người ở Sài Gòn, nên ghi thêm "Phú Mỹ, Bà Rịa – Vũng Tàu cũ" hoặc tên khu công nghiệp.

Người đến Phú Mỹ làm việc nên biết

Phú Mỹ là nơi rất nhiều người từ miền Tây, miền Trung đến tìm việc ở khu công nghiệp và cảng. Việc làm phổ biến là công nhân vận hành, kho bãi, bốc xếp, lái xe nội bộ, hàn, cơ khí; người có chứng chỉ vận hành cẩu, chứng chỉ hàn, tiếng Anh kỹ thuật thường được trả cao hơn. Tuyển dụng thường qua phòng nhân sự doanh nghiệp, sàn việc làm, không nên đặt cọc tiền cho người môi giới.

Ở trọ, các xóm quanh khu công nghiệp có nhiều dãy phòng cho thuê; nên xem kỹ điện nước, chỗ để xe, an toàn cháy nổ, và đăng ký cư trú tại nơi ở mới theo quy định. Đi làm ca đêm trên quốc lộ 51 cần đèn xe tốt, áo phản quang, và tránh vượt xe container ở đoạn hẹp.

Bù lại, Phú Mỹ có lợi thế gần cả Bà Rịa, Vũng Tàu lẫn Đồng Nai, Sài Gòn. Cuối tuần, người làm ở đây có thể xuống biển Long Hải, Vũng Tàu, hoặc lên núi Dinh, núi Thị Vải. Chợ Phú Mỹ và các chợ xã cũ là nơi mua đồ ăn rẻ hơn khu du lịch, với rau quả từ vùng đất đỏ phía đông và cá từ các bến ven biển.

Đọc địa chỉ Tân Thành, Phú Mỹ trên giấy tờ cũ

Vùng đất Phú Mỹ cũ có lẽ là nơi đổi tên, đổi cấp nhiều nhất của tỉnh trong ba mươi năm, nên giấy tờ của cùng một gia đình có thể ghi bốn kiểu khác nhau. Giấy cấp trước năm 1994 thường ghi huyện Châu Thành. Giấy cấp từ 1994 đến 2018 ghi huyện Tân Thành, với các thị trấn, xã như thị trấn Phú Mỹ, Mỹ Xuân, Tân Phước, Phước Hòa, Tân Hải, Tân Hòa. Giấy cấp từ 2018 ghi thị xã Phú Mỹ, nhiều xã cũ đã thành phường. Giấy cấp trong nửa đầu năm 2025 có thể ghi thành phố Phú Mỹ.

Tất cả những cách ghi đó đều chỉ cùng một vùng đất, và giấy tờ cũ vẫn có giá trị. Điều dễ gây nhầm là chữ "Phú Mỹ": trước 2018 nó là tên một thị trấn huyện lỵ, sau 2018 là tên cả thị xã, rồi thành phố. Một địa chỉ ghi "thị trấn Phú Mỹ, huyện Tân Thành" chỉ nói về vùng trung tâm, không phải toàn bộ đất Phú Mỹ sau này.

Khi cần ghi địa chỉ mới, hãy xác định phường hoặc xã cũ trước, rồi đối chiếu sang đơn vị mới thuộc TP Hồ Chí Minh. Với những người làm ở khu công nghiệp nhưng thường trú nơi khác, nên kiểm tra kỹ địa chỉ nơi làm việc trên hợp đồng lao động, vì doanh nghiệp đôi khi cập nhật chậm.

Câu hỏi thường gặp

Thành phố Phú Mỹ nay thuộc đâu?

Từ ngày 1/7/2025, thành phố Phú Mỹ cũ thuộc TP Hồ Chí Minh, gồm bốn phường Phú Mỹ, Tân Thành, Tân Phước, Tân Hải và xã Châu Pha. Thành phố Phú Mỹ không còn là đơn vị hành chính vì bỏ cấp huyện.

Huyện Tân Thành là huyện nào bây giờ?

Huyện Tân Thành của Bà Rịa – Vũng Tàu được lập năm 1994, năm 2018 lên thị xã và đổi tên thành Phú Mỹ, đầu năm 2025 lên thành phố Phú Mỹ. Nay phần đất ấy thuộc TP Hồ Chí Minh.

Phú Mỹ lên thành phố khi nào?

Thị xã Phú Mỹ lên thành phố thuộc tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu từ đầu năm 2025. Cấp thành phố chỉ tồn tại đến 1/7/2025, khi cả nước bỏ cấp huyện và tỉnh nhập vào TP Hồ Chí Minh.

Tóc Tiên nay thuộc xã nào?

Theo bảng đối chiếu năm 2025, xã Tóc Tiên cũ cùng xã Châu Pha cũ nhập thành xã Châu Pha thuộc TP Hồ Chí Minh. Đây là vùng đất đỏ, vườn cây phía đông Phú Mỹ cũ, cách xa dải nhà máy ven sông.

Cảng Cái Mép – Thị Vải nằm ở đâu?

Cụm cảng nằm dọc sông Thị Vải và sông Cái Mép, phía tây thành phố Phú Mỹ cũ. Sau sáp nhập, các bến cảng nằm trên địa bàn một số phường mới như Phú Mỹ, Tân Phước, Tân Hải tuỳ vị trí từng bến.

Phường Phú Mỹ này có phải ở quận 7 không?

Không. Phường Phú Mỹ mới là phần đất Phú Mỹ cũ của Bà Rịa – Vũng Tàu. Quận 7 cũ của TP Hồ Chí Minh từng có phường Phú Mỹ khác, nên khi giao dịch nên ghi thêm mốc để tránh nhầm.