Hội An là thành phố thuộc tỉnh Quảng Nam cũ, nằm ở cửa sông Thu Bồn, lên thành phố năm 2008 từ thị xã Hội An. Khu phố cổ Hội An được UNESCO ghi danh Di sản Văn hoá Thế giới năm 1999; quần đảo Cù Lao Chàm ngoài khơi là khu dự trữ sinh quyển thế giới từ năm 2009. Từ 1/7/2025, cấp huyện không còn, địa bàn Hội An cũ nay là các phường, xã của thành phố Đà Nẵng.
Bài này không phải cẩm nang du lịch. Bài viết cho người cần hiểu Hội An như một địa danh hành chính và một vùng sống: phố cổ hình thành thế nào, các làng quanh phố làm nghề gì, đảo Cù Lao Chàm thuộc đâu, mùa lũ ra sao, và sau tháng 7/2025 ghi địa chỉ Hội An cũ thế nào.
Từ Faifo đến thị xã rồi thành phố
Hội An hình thành như một thương cảng từ khoảng thế kỷ XVI, khi các chúa Nguyễn cho phép thuyền buôn nước ngoài vào buôn bán ở xứ Quảng. Thương nhân phương Tây gọi phố này là Faifo, cái tên còn gặp trong nhiều bản đồ và sách cũ. Người Nhật lập phố riêng bên kia cầu, người Hoa lập phố Khách và về sau là làng Minh Hương; mùa gió đưa thuyền tới, hết mùa gió thuyền về, phố đông vắng theo nhịp đó.
Từ thế kỷ XIX, cửa sông Thu Bồn bồi lắng, tàu lớn chuyển sang cảng Đà Nẵng, Hội An dần thành một phố buôn nhỏ của tỉnh. Chính sự lùi lại này giữ được khu phố cổ gần như nguyên vẹn: nhà gỗ hai tầng, mái ngói âm dương, hội quán, nhà thờ tộc, giếng cổ, không bị phá đi để xây mới như ở nhiều đô thị khác.
Sau 1975, Hội An là thị xã thuộc tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng, rồi thuộc tỉnh Quảng Nam từ năm 1997. Năm 2008, thị xã Hội An được nâng lên thành phố thuộc tỉnh, với các phường nội thị quanh phố cổ và các xã ven sông, ven biển, cùng xã đảo Tân Hiệp ở Cù Lao Chàm. Hội An khi ấy là đơn vị cấp huyện nhỏ về diện tích nhưng nổi tiếng nhất của tỉnh.
Khu phố cổ: những công trình người địa phương hay chỉ
Chùa Cầu, tên chữ Lai Viễn Kiều, là cây cầu có mái bắc qua một nhánh lạch nhỏ ở đầu phía tây phố cổ, tương truyền do thương nhân Nhật dựng. Hình ảnh cây cầu này quen tới mức nhiều người Quảng xem nó như dấu hiệu nhận ra quê nhà. Dọc các phố Trần Phú, Nguyễn Thái Học, Bạch Đằng là những ngôi nhà buôn bằng gỗ, mặt trước bán hàng, phía sau ở, có giếng trời ở giữa.
Các hội quán của người Hoa như Phúc Kiến, Quảng Đông, Triều Châu, Hải Nam, Trung Hoa là nơi đồng hương xưa gặp nhau, thờ tự và lo việc chung. Ngày nay chúng được giữ như di tích kiến trúc, có cổng tam quan, mái cong và đồ gỗ chạm. Bên cạnh là các nhà thờ tộc của những dòng họ lâu đời như Trần, Nguyễn Tường, cho thấy phố này không chỉ là phố buôn mà còn là nơi các họ tộc người Việt sinh sống nhiều đời.
Người dân phố cổ có những quy ước sống chung với di sản: sửa nhà phải theo hướng dẫn, hạn chế xe máy vào phố vào một số giờ, đêm rằm thắp đèn lồng. Với người ở đây, phố cổ trước hết là nơi ở và làm ăn, nên đi qua thì nên nhớ đó là nhà của người ta.
Làng nghề quanh phố: gốm Thanh Hà, mộc Kim Bồng, rau Trà Quế
Phía tây phố cổ, dọc bờ sông Thu Bồn, là làng gốm Thanh Hà. Đất sét ven sông được nhào, nặn trên bàn xoay, phơi rồi nung thành lu, vại, chậu, gạch ngói — trước đây là đồ dùng hằng ngày của cả vùng, nay thêm đồ lưu niệm. Nghề gốm ở đây có từ nhiều trăm năm, và nhiều gia đình vẫn giữ lò.
Bên kia sông là làng mộc Kim Bồng, thuộc xã Cẩm Kim. Thợ Kim Bồng từng dựng nhà, chạm trổ cho chính những ngôi nhà gỗ của phố cổ và đi làm thuê ở nhiều nơi. Ngoài mộc, làng còn đóng ghe thuyền. Đi đò qua sông là cách quen của người địa phương để sang Kim Bồng, dù nay đã có cầu.
Phía bắc phố cổ là làng rau Trà Quế, nơi trồng rau thơm, húng, quế, tía tô… bón bằng rong rêu vớt từ đầm gần đó. Rau Trà Quế đi theo tô cao lầu, đĩa bánh xèo, tô mì Quảng của Hội An. Ngoài ba làng này, Hội An cũ còn có làng chài ven biển Cửa Đại, Cẩm An, Cẩm Thanh với rừng dừa nước bảy mẫu và nghề đan thúng chai.
Cù Lao Chàm: xã đảo Tân Hiệp ngoài cửa biển
Cù Lao Chàm là cụm đảo nằm ngoài khơi Cửa Đại, gồm đảo lớn Hòn Lao và các hòn nhỏ chung quanh. Trước tháng 7/2025, cụm đảo là xã Tân Hiệp của thành phố Hội An, có người ở, có chợ, trường, trạm y tế, giếng cổ và chùa làng. Người đảo sống bằng nghề biển, khai thác yến sào theo cách truyền thống ở các hang đá, và gần đây là dịch vụ cho khách ra đảo.
Năm 2009, Cù Lao Chàm cùng vùng cửa sông, rừng dừa nước được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới. Khu bảo tồn biển quanh đảo có các rạn san hô, thảm cỏ biển; việc đánh bắt, neo đậu trong vùng lõi có quy định riêng. Đảo cũng là nơi khởi đầu nhiều cách làm như hạn chế túi ni lông, điều được nhắc tới khá nhiều trong báo chí trong nước.
Ra đảo phải đi tàu hoặc ca nô từ bến Cửa Đại hay bến Bạch Đằng, và phụ thuộc thời tiết: mùa mưa bão, biển động, tàu dừng chạy nhiều ngày. Ai cần ra đảo làm việc hay thăm người thân nên hỏi trước tình hình biển, không nên lên kế hoạch cố định vào các tháng cuối năm.
Mùa lũ, biển lở và đời sống ven sông
Hội An nằm ở hạ lưu sông Thu Bồn nên gần như năm nào cũng có lũ. Nước lên ngập các phố sát sông như Bạch Đằng, Nguyễn Thái Học, có năm ngập vào tới các phố trong. Người phố cổ đã quen: nhà có gác để kê hàng, khi nước rút thì rửa sàn, phơi đồ, mở cửa lại. Những vạch đánh dấu mực nước các trận lũ lớn trên cột nhà là ký ức của nhiều thế hệ.
Một nỗi lo khác là xói lở bờ biển Cửa Đại. Từ khoảng hơn mười năm trước, dải bãi cát từng rất rộng ở đây bị biển ăn vào, nhiều khu nghỉ dưỡng và đường ven biển phải gia cố, kè chắn. Việc mất bãi cát ảnh hưởng tới cả người làm du lịch lẫn làng chài, và là chủ đề người Hội An hay bàn khi nói về tương lai.
Với người sống ở đây, Hội An không chỉ là phố cổ mà còn là ruộng, đầm, dừa nước, ghe thuyền. Các xã ven như Cẩm Hà, Cẩm Kim, Cẩm Thanh, Cẩm Châu vẫn giữ nhịp sống làng quê, sáng đi đồng, chiều ra chợ, mùa lũ thì lo chằng chống nhà cửa như mọi vùng hạ lưu khác của Quảng Nam.
Ăn uống của người Hội An
Cao lầu là món riêng của Hội An: sợi mì vàng, dai, ăn với thịt xá xíu, tóp mỡ, rau Trà Quế và chút nước sốt sệt, không chan nhiều nước như mì Quảng. Người địa phương hay nói sợi cao lầu đúng phải làm bằng nước giếng ở phố và tro củi từ Cù Lao Chàm; điều đó khó kiểm, nhưng cho thấy món này gắn chặt với nơi chốn ra sao.
Ngoài cao lầu, Hội An còn có bánh mì nhân đủ loại, cơm gà, bánh bao bánh vạc, hoành thánh, chè bắp Cẩm Nam, bánh xèo, don, hến trộn. Người Hội An ăn sáng sớm, chợ Hội An bên bờ sông nhộn nhịp từ tờ mờ, các gánh hàng rong đi khắp các kiệt. Giá cả đổi theo mùa khách và từng hàng, nên bài này không ghi giá.
Một lưu ý cho người ở xa về: những quán quen của người địa phương thường nằm trong kiệt, ngoài chợ hay ở các xã ven, không nhất thiết trên các phố chính trong khu phố cổ.
Ngoài ra, mỗi mùa có món riêng: mùa hè có don, hến ở sông; mùa mưa có cá bống, cá kình; dịp Tết có bánh tổ, bánh in. Nhiều nhà ở Hội An vẫn tự tráng bánh, làm mắm, ủ tương theo nếp cũ.
Từ 1/7/2025: Hội An cũ nay thuộc đâu
Từ ngày 1/7/2025, thành phố Hội An không còn là đơn vị hành chính. Các phường, xã cũ của Hội An được sắp xếp lại thành một số phường, xã mới trực thuộc thành phố Đà Nẵng, hợp nhất từ Đà Nẵng và Quảng Nam cũ. Một số đơn vị mới vẫn mang tên Hội An để người dân dễ nhận ra; xã đảo Cù Lao Chàm vẫn là một đơn vị riêng ngoài biển.
Khi cần ghi chính xác phường, xã mới cho một địa chỉ cụ thể ở Hội An cũ, cách chắc nhất là tra theo tên phường, xã cũ trên giấy tờ bằng bảng đối chiếu chính thức của thành phố Đà Nẵng, hoặc hỏi bộ phận một cửa nơi có nhà. Tên “phố cổ Hội An”, “Di sản Văn hoá Thế giới Hội An” vẫn giữ nguyên, vì đó là tên di sản, không phụ thuộc cấp hành chính.
Với giấy tờ cũ ghi “thị xã Hội An” (trước 2008) hay “thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam” (2008–2025), theo nguyên tắc chung vẫn còn giá trị; khi làm thủ tục mới thì ghi địa danh mới.
Câu hỏi thường gặp
Hội An lên thành phố năm nào?
Hội An lên thành phố thuộc tỉnh Quảng Nam năm 2008, trên cơ sở thị xã Hội An. Trước đó Hội An là thị xã từ sau năm 1975, thuộc tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng rồi thuộc tỉnh Quảng Nam từ năm 1997.
Hội An bây giờ thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, Hội An thuộc thành phố Đà Nẵng, do tỉnh Quảng Nam hợp nhất với Đà Nẵng theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Cấp thành phố Hội An không còn, địa bàn cũ chia thành một số phường, xã của Đà Nẵng.
Cù Lao Chàm thuộc đơn vị hành chính nào?
Trước tháng 7/2025, Cù Lao Chàm là xã đảo Tân Hiệp của thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam. Sau khi bỏ cấp huyện, cụm đảo vẫn là một đơn vị cấp xã riêng thuộc thành phố Đà Nẵng; tên cụ thể nên tra bảng đối chiếu chính thức.
Phố cổ Hội An được UNESCO công nhận năm nào?
Khu phố cổ Hội An được UNESCO ghi danh Di sản Văn hoá Thế giới vào tháng 12/1999, cùng đợt với khu đền tháp Mỹ Sơn ở Duy Xuyên. Danh hiệu này gắn với di sản, không thay đổi khi đổi địa giới hành chính.
Mùa lũ ở Hội An thường vào tháng nào?
Lũ ở Hội An thường rơi vào khoảng tháng 9 đến tháng 12, theo mùa mưa của miền Trung và lượng nước từ thượng nguồn Thu Bồn. Mức ngập mỗi năm khác nhau; nên theo dõi tin dự báo của cơ quan khí tượng trước khi đi.
Giấy tờ ghi thị xã Hội An có cần đổi không?
Theo nguyên tắc chung khi thay đổi địa giới, giấy tờ đã cấp vẫn còn giá trị, không bắt buộc đổi chỉ vì tên đơn vị hành chính thay đổi. Khi làm thủ tục mới, hồ sơ ghi theo địa danh hiện hành của thành phố Đà Nẵng.