Thành phố Dĩ An là đơn vị cấp huyện của tỉnh Bình Dương đến ngày 1/7/2025, ở góc đông nam tỉnh, giáp Thủ Đức của TP Hồ Chí Minh cũ và Biên Hòa của Đồng Nai. Dĩ An tách khỏi huyện Thuận An năm 1999, lên thị xã năm 2011 và thành phố đầu năm 2020. Từ 1/7/2025, phần đất này thuộc TP Hồ Chí Minh, chia về ba phường Dĩ An, Đông Hòa và Tân Đông Hiệp.
Dĩ An nhỏ nhất trong năm thành phố của Bình Dương cũ nhưng là nơi giao thông dày đặc nhất: đường sắt Bắc – Nam, quốc lộ 1K, xa lộ Hà Nội, các ngã tư nổi tiếng kẹt xe. Bài này kể vì sao vùng đất này tách khỏi Thuận An, những dấu tích của đường sắt và mỏ đá, Làng Đại học, và cách bảy phường cũ chia về ba phường mới.
Từ các xã phía đông Thuận An đến thành phố riêng
Trước năm 1999, Dĩ An không phải một huyện mà là nhóm xã phía đông của huyện Thuận An: Dĩ An, An Bình, Tân Đông Hiệp, Đông Hòa, Bình An, Bình Thắng, Tân Bình. Vùng này khác hẳn khu Lái Thiêu bên sông: đất gò cao, ít vườn trái cây, nhiều ruộng khô, rừng thưa và những đồi đá thấp. Đường sắt Bắc – Nam chạy xuyên qua, cùng các ga nhỏ phục vụ chở đá, chở hàng từ thời Pháp.
Năm 1999, cùng đợt chia ba huyện lớn của Bình Dương, các xã này tách khỏi Thuận An thành huyện Dĩ An, huyện lỵ đặt ở thị trấn Dĩ An. Tên Dĩ An có từ lâu như tên một làng, nghĩa gốc của hai chữ chưa có giải thích chắc chắn. Năm 2011 huyện lên thị xã, đầu năm 2020 lên thành phố cùng đợt với Thuận An.
Trước 7/2025, thành phố Dĩ An có bảy phường, không còn xã nào. Một người sinh ở Tân Đông Hiệp khoảng thập niên 1980 có thể có giấy khai sinh ghi "xã Tân Đông Hiệp, huyện Thuận An, tỉnh Sông Bé", rồi sổ hộ khẩu ghi "huyện Dĩ An, tỉnh Bình Dương", căn cước ghi "thị xã" hoặc "thành phố Dĩ An". Đó là cùng một chỗ đứng qua bốn lớp tên.
Đường sắt, ga Dĩ An và ga Sóng Thần
Ít nơi ở Bình Dương gắn với đường sắt như Dĩ An. Tuyến đường sắt Bắc – Nam đi qua đây trước khi vào Sài Gòn, có ga Dĩ An và ga Sóng Thần. Ở Dĩ An còn có xí nghiệp sửa chữa, đóng mới toa xe của ngành đường sắt, nơi nhiều gia đình thợ đường sắt sống quanh đó qua nhiều thế hệ, tạo nên những xóm nói giọng các miền.
Ga Sóng Thần nằm ở khu vực có khu công nghiệp cùng tên, từng là điểm lên xuống tàu quen của người đi từ Bình Dương, Thủ Đức về các tỉnh miền Trung, miền Bắc, tránh vào ga Sài Gòn. Những năm gần đây có thêm hoạt động gom hàng, bốc xếp container ở khu vực này. Lịch dừng tàu ở từng ga thay đổi theo mùa và theo hãng, nên kiểm tra trên kênh bán vé chính thức trước khi đi.
Đường sắt cũng là lý do Dĩ An có nhiều nút giao chật: đường bộ cắt ngang đường ray ở nhiều chỗ, giờ tàu qua thì xe dồn hai đầu. Người mới đến ở trọ gần đường ray nên quen tiếng còi đêm và đi chậm, quan sát kỹ khi qua những đoạn gác chắn.
Núi Châu Thới, mỏ đá và những đồi thấp
Núi Châu Thới. Ngọn đồi đá thấp ở phường Bình An cũ, nổi lên giữa vùng đất bằng, nhìn thấy từ xa khi đi trên quốc lộ 1K. Trên núi có chùa Châu Thới, ngôi chùa lâu đời có bậc thang đá dẫn lên, là nơi người địa phương leo lên vào ngày rằm, dịp Tết và cũng là chỗ ngắm cảnh cả vùng.
Mỏ đá quanh vùng. Đất Dĩ An, Bình An, Tân Đông Hiệp cũ có đá xây dựng, khai thác từ lâu để làm đá dăm, đá hộc cho đường sá, công trình cả vùng Sài Gòn. Một số moong mỏ đã ngưng khai thác thành hố nước sâu; đây là nơi nguy hiểm, nhiều nơi có rào chắn, không nên vào bơi lội.
Ruộng gò và xóm cũ. Trước khi đô thị hoá, các xã phía đông Thuận An là vùng ruộng gò, trồng lúa một vụ, mì, đậu, xen những xóm có đình làng. Một vài đình cũ như ở Dĩ An, Tân Đông Hiệp vẫn giữ lễ Kỳ Yên theo lịch âm.
Ranh giới với Thủ Đức và Biên Hòa. Dĩ An giáp Thủ Đức cũ ở phía nam bằng ranh đất liền, không có sông chắn như nhiều nơi khác của Bình Dương cũ, nên đường sá, nhà cửa nối liền đến mức nhiều người không biết mình đã qua ranh. Phía đông giáp Biên Hòa của tỉnh Đồng Nai.
Làng Đại học và đời sống sinh viên
Khu đô thị Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, người ta quen gọi là Làng Đại học, nằm trên đất hai bên ranh: một phần thuộc Thủ Đức cũ, một phần thuộc phường Đông Hòa của Dĩ An cũ. Phía Đông Hòa có ký túc xá, nhà văn hoá sinh viên và một số cơ sở trường, nên vào mùa học Đông Hòa đông người trẻ, quán cơm, tiệm photo, nhà trọ sinh viên mọc dày quanh khu.
Chính vì nằm vắt ranh, trước 7/2025 nhiều sinh viên bối rối khi khai địa chỉ tạm trú: ở ký túc xá khu này là "phường Đông Hòa, thành phố Dĩ An, tỉnh Bình Dương" nhưng trường lại ghi "TP Hồ Chí Minh". Từ 1/7/2025, cả hai phía đều thuộc TP Hồ Chí Minh, địa chỉ ký túc xá ghi phường Đông Hòa, TP Hồ Chí Minh, đơn giản hơn trước.
Gần khu này còn bến xe Miền Đông mới nằm sát ranh Dĩ An – Thủ Đức cũ, và tuyến metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên có ga cuối ở phía Thủ Đức, không xa Đông Hòa. Người từ Dĩ An đi tỉnh miền Trung, miền Bắc bằng xe khách thường ra bến này. Giờ chạy, giá vé từng nhà xe khác nhau, nên hỏi trực tiếp trước ngày đi, nhất là dịp Tết khi vé xe hết sớm.
Khu công nghiệp, nhà trọ và những ngã tư nổi tiếng
Cùng với Thuận An, Dĩ An là nơi khu công nghiệp mọc sớm nhất của Bình Dương: khu Sóng Thần, khu Tân Đông Hiệp, khu Bình An và nhiều cụm xưởng nhỏ. Lao động nhập cư kéo về đông, nhà trọ phủ kín các phường. Dĩ An vì thế có mật độ dân cư thuộc hàng cao nhất tỉnh cũ, nhà phố chen sát, ít khoảng trống.
Những nút giao như ngã tư 550, các ngã ba trên quốc lộ 1K, đoạn qua ga Dĩ An là nơi người địa phương dặn nhau tránh giờ tan ca. Xe tải từ cảng, kho bãi đi Biên Hòa, Bình Dương cũng chạy qua đây, nên mặt đường hay bụi, xe lớn nhiều. Người đi xe máy nên giữ khoảng cách với xe tải, đặc biệt tại các vòng xoay và đoạn có đường ray.
Đổi lại, sống ở Dĩ An thuận tiện đi làm cả hai phía: sang Thủ Đức, Linh Trung, Linh Xuân chỉ một quãng ngắn; lên Thủ Dầu Một, Tân Uyên theo đường Mỹ Phước – Tân Vạn; sang Biên Hòa theo quốc lộ 1K hay xa lộ Hà Nội. Đây là lý do nhiều người làm việc bên Thủ Đức chọn thuê nhà ở Dĩ An.
Sống ở Dĩ An: chợ, trường học và chuyện giấy tờ
Dĩ An không có một khu phố cổ như Phú Cường hay Lái Thiêu; trung tâm là khu chợ Dĩ An và các tuyến đường quanh ga, đông nhất vào sáng sớm và chiều tối. Ngoài ra mỗi phường cũ có chợ riêng, cộng thêm nhiều chợ tự phát quanh khu nhà trọ, bán từ rau cá đến quần áo, đồ gia dụng giá rẻ cho công nhân.
Trường học ở Dĩ An luôn trong tình trạng đông học sinh vì dân số tăng nhanh hơn tốc độ xây trường. Gia đình mới chuyển đến nên lo đăng ký cư trú sớm và hỏi trước tại phường về tuyến tuyển sinh, vì nhiều trường nhận học sinh theo địa bàn cư trú. Từ 7/2025, việc tuyển sinh theo quy định chung của TP Hồ Chí Minh, nên thông tin cũ của tỉnh Bình Dương có thể không còn đúng.
Về giấy tờ, Dĩ An có đặc điểm riêng là người ở đây đi làm, đi học bên Thủ Đức rất nhiều, nên một người có thể có hợp đồng lao động ghi TP Hồ Chí Minh mà hộ khẩu ghi tỉnh Bình Dương. Từ khi nhập vào TP Hồ Chí Minh, lệch này mất đi trên giấy tờ mới, nhưng giấy cũ vẫn giữ nguyên; khi nộp hồ sơ cần chứng minh cư trú nhiều năm, nên kèm cả giấy cũ để đối chiếu.
Nay thuộc đâu: Dĩ An cũ sau 1/7/2025
Theo bảng sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã năm 2025, bảy phường của Dĩ An cũ đi về ba phường mới; phường Tân Đông Hiệp cũ bị chia, phường Tân Đông Hiệp mới còn nhận thêm một phần Thái Hòa của Tân Uyên cũ.
| Phường mới | Hình thành từ (theo bảng đối chiếu) |
|---|---|
| Phường Dĩ An | Dĩ An, An Bình; một phần Tân Đông Hiệp |
| Phường Đông Hòa | Đông Hòa, Bình An, Bình Thắng |
| Phường Tân Đông Hiệp | Tân Bình; một phần Tân Đông Hiệp; một phần Thái Hòa của Tân Uyên cũ |
Tên phường Tân Bình cũ của Dĩ An trùng tên quận Tân Bình của nội đô, còn phường An Bình cũ trùng tên nhiều nơi khác; khi đọc giấy cũ nên xem tên thành phố đi kèm. Núi Châu Thới và chùa trên núi nay nằm trên địa bàn phường Đông Hòa vì Bình An cũ nhập vào đây.
Câu hỏi thường gặp
Thành phố Dĩ An nay thuộc đâu?
Từ ngày 1/7/2025, thành phố Dĩ An cũ thuộc TP Hồ Chí Minh, chia về ba phường Dĩ An, Đông Hòa và Tân Đông Hiệp. Thành phố Dĩ An không còn vì cả nước bỏ cấp huyện từ ngày đó.
Dĩ An tách từ đâu và năm nào?
Dĩ An tách từ huyện Thuận An năm 1999, gồm các xã phía đông của Thuận An cũ. Sau đó Dĩ An lên thị xã năm 2011 và lên thành phố đầu năm 2020, cùng đợt với Thuận An.
Làng Đại học thuộc phường nào?
Phần lớn Làng Đại học phía Bình Dương cũ nằm trên đất phường Đông Hòa của Dĩ An cũ, nay là phường Đông Hòa của TP Hồ Chí Minh. Một phần còn lại của khu thuộc Thủ Đức cũ, ở phía bên kia ranh.
Núi Châu Thới ở đâu?
Núi Châu Thới là đồi đá thấp ở phường Bình An cũ của Dĩ An, gần quốc lộ 1K, trên núi có chùa Châu Thới. Từ 1/7/2025, Bình An cũ nhập vào phường Đông Hòa nên núi thuộc địa bàn phường này.
Ga Sóng Thần thuộc Dĩ An hay Thuận An?
Ga Sóng Thần nằm trên tuyến đường sắt Bắc – Nam ở khu vực Dĩ An cũ, gần khu công nghiệp Sóng Thần. Lịch tàu dừng ở ga này thay đổi theo mùa, nên kiểm tra trên kênh bán vé chính thức trước khi đi.
Phường Tân Đông Hiệp cũ nay thuộc phường nào?
Phường Tân Đông Hiệp cũ bị chia: một phần vào phường Dĩ An, một phần vào phường Tân Đông Hiệp mới. Người ở đây nên hỏi khu phố hoặc xem thông tin cư trú để biết nhà mình thuộc bên nào.