Huyện Bắc Tân Uyên là đơn vị cấp huyện của tỉnh Bình Dương từ đầu năm 2014 đến ngày 1/7/2025, gồm mười xã phía bắc của huyện Tân Uyên cũ, nằm dọc sông Đồng Nai và sông Bé ở góc đông bắc tỉnh. Huyện được lập theo nghị quyết của Chính phủ cuối năm 2013, huyện lỵ ở Tân Thành. Từ 1/7/2025, đất này thuộc TP Hồ Chí Minh: phần lớn thành hai xã Bắc Tân Uyên và Thường Tân, phần phía nam nhập vào các phường Tân Uyên, Vĩnh Tân, Bình Cơ.
Bắc Tân Uyên là một huyện trẻ, chỉ tồn tại khoảng mười một năm rưỡi trước khi cấp huyện bị bỏ. Nhưng đất này rất cũ: có di chỉ thời đồ đồng nổi tiếng, có ngã ba sông nơi sông Bé đổ vào sông Đồng Nai, có rừng chiến khu Đ. Bài này kể vì sao huyện ra đời, những dấu tích có thật, đời sống ven sông, vườn cao su, và cách các xã cũ đi về xã, phường mới.
Vì sao tách huyện năm 2013
Đến đầu thập niên 2010, huyện Tân Uyên cũ phát triển lệch hẳn về hai đầu. Phía nam, quanh Uyên Hưng, Tân Phước Khánh, Khánh Bình, khu công nghiệp và khu dân cư mọc nhanh, nhà trọ kín các ấp. Phía bắc, từ Tân Thành lên Hiếu Liêm, Lạc An, vẫn là vườn cao su, ruộng, rừng thưa, dân cư rải rác, đường đất đỏ. Một bộ máy huyện quản cả hai vùng khác nhau như vậy rất khó sát việc.
Ngày 29/12/2013, Chính phủ ban hành Nghị quyết 136/NQ-CP điều chỉnh địa giới hai huyện Tân Uyên và Bến Cát. Mười xã phía bắc Tân Uyên gồm Bình Mỹ, Đất Cuốc, Hiếu Liêm, Lạc An, Tân Bình, Tân Định, Tân Lập, Tân Mỹ, Tân Thành, Thường Tân tách ra thành huyện Bắc Tân Uyên. Cùng nghị quyết đó lập thị xã Tân Uyên, thị xã Bến Cát và huyện Bàu Bàng. Bộ máy huyện mới đi vào hoạt động từ đầu năm 2014.
Huyện lỵ đặt ở xã Tân Thành, về sau lên thị trấn Tân Thành; xã Tân Bình phía nam cũng lên thị trấn trước năm 2025. Giấy tờ của người ở đây vì thế có thể ghi "xã Tân Thành, huyện Tân Uyên" (trước 2014), "xã Tân Thành, huyện Bắc Tân Uyên", rồi "thị trấn Tân Thành", nay là "xã Bắc Tân Uyên, TP Hồ Chí Minh".
Ngã ba sông Bé – sông Đồng Nai
Bắc Tân Uyên cũ có hai con sông bao phía đông và đông bắc. Sông Đồng Nai chảy từ hồ Trị An xuống, làm ranh giữa Bắc Tân Uyên với vùng Vĩnh Cửu của tỉnh Đồng Nai. Sông Bé từ vùng Bình Phước cũ chảy xuống, đi qua vùng giáp Phú Giáo rồi đổ vào sông Đồng Nai ở khu vực phía bắc huyện, gần Hiếu Liêm cũ. Chỗ hai sông gặp nhau là một trong những cảnh sông nước rộng nhất của Bình Dương cũ.
Ven hai sông là dải đất bãi, vườn tre, xóm chài nhỏ, nơi người dân xưa sống bằng nghề đánh bắt cá, khai thác cát, làm vườn. Cát sông Đồng Nai từng là nguồn vật liệu xây dựng lớn cho cả vùng; việc khai thác cát nhiều năm gây sạt lở bờ ở một số đoạn, nay được quản lý chặt hơn. Người đi chơi ven sông nên tránh những đoạn bờ đất mới sạt, có cảnh báo.
Sông cũng làm Bắc Tân Uyên có một lợi thế: nước tưới quanh năm cho vườn cây ven sông, cá tôm cho bữa ăn, gió mát cho những ai tìm chỗ nghỉ cuối tuần xa phố. Một số nhà vườn, quán ven sông mở cho khách ghé, chủ yếu đông vào cuối tuần. Người đi câu cá, cắm trại nên hỏi chủ đất trước, mang rác về và tránh xuống nước ở chỗ dòng chảy mạnh hay bờ dốc.
Những dấu tích có thật trên đất Bắc Tân Uyên
Di chỉ khảo cổ Dốc Chùa. Ở vùng Tân Mỹ cũ, các nhà khảo cổ đã khai quật di chỉ Dốc Chùa, nơi tìm thấy nhiều khuôn đúc đồng, công cụ, đồ gốm của cư dân thời kim khí, được xếp vào văn hoá Đồng Nai. Dốc Chùa cho thấy người xưa đã đúc đồ đồng tại chỗ bên sông Đồng Nai từ hàng nghìn năm trước, là một trong những di chỉ quan trọng nhất của Đông Nam Bộ.
Chiến khu Đ. Phần phía đông bắc Bắc Tân Uyên cũ, quanh Hiếu Liêm, Lạc An, nằm ở rìa chiến khu Đ, căn cứ kháng chiến trải qua nhiều huyện của Đồng Nai, Bình Dương, Bình Phước cũ. Một số địa điểm được ghi nhận là di tích, có bia, nhà tưởng niệm; người muốn tìm hiểu nên hỏi văn hoá xã trước khi đi vì nhiều điểm nằm sâu trong vườn, rừng. Đường vào mùa mưa lầy lội, xe máy số dễ đi hơn xe tay ga.
Đình làng và chùa ven sông. Các xã cũ như Thường Tân, Tân Mỹ, Lạc An có đình thờ thành hoàng, giữ lễ Kỳ Yên hằng năm, cùng những ngôi chùa làng nhỏ. Đây là dấu vết của những làng khai phá ven sông từ thời Biên Hòa xưa.
Rừng và vườn cao su. Phần lớn diện tích huyện cũ là cao su, xen điều và cây ăn trái. Những con đường đất đỏ xuyên lô cao su là hình ảnh quen thuộc nhất của Bắc Tân Uyên với người đi xe máy, đạp xe cuối tuần.
Vườn cao su, cây trái và khu công nghiệp mới
Kinh tế truyền thống của Bắc Tân Uyên cũ dựa vào cao su, cây ăn trái và chăn nuôi. Người cạo mủ thức dậy từ khuya, vào lô khi trời còn tối để kịp lấy mủ lúc cây chảy nhiều nhất. Vườn cây ăn trái tập trung ven sông và quanh các ấp cũ, trồng bưởi, sầu riêng, măng cụt, chôm chôm tuỳ chất đất từng nơi.
Từ sau khi tách huyện, một số khu, cụm công nghiệp mở ra ở phía nam và quanh Đất Cuốc, kéo theo dòng lao động và nhà trọ, nhưng mật độ thấp hơn hẳn Tân Uyên hay Bến Cát. Nhiều gia đình vừa giữ vườn vừa có người đi làm công ty, sáng đi chiều về.
Xe tải chở cát, đá, gỗ và hàng công nghiệp đi lại nhiều trên các trục chính, nhất là đường tỉnh 746. Người đi xe máy nên giữ khoảng cách với xe lớn, cẩn thận đá, cát rơi trên đường và điểm mù khi xe tải quẹo vào các mỏ, bãi.
Đi lại: đường tỉnh 746 và các lối sang Phú Giáo, Tân Uyên
Trục chính của Bắc Tân Uyên cũ là đường tỉnh 746, nối từ Tân Uyên lên Tân Thành rồi tiếp về phía Hiếu Liêm, Lạc An. Từ Tân Thành có đường sang Phú Giáo ở phía tây bắc, sang Bến Cát, Thủ Dầu Một ở phía tây. Các đường liên xã phần lớn đã trải nhựa, nhưng vẫn còn những đoạn đường đất đỏ vào sâu trong lô cao su.
Người từ nội đô lên Bắc Tân Uyên thường đi qua Dĩ An, Tân Uyên rồi theo đường 746 lên. Thời gian đi tuỳ giờ và tuỳ điểm xuất phát, cuối tuần các đoạn qua Tân Uyên hay ùn. Xe buýt lên vùng này thưa hơn vùng phía nam, nên người không có xe riêng nên hỏi trước lộ trình, giờ chạy.
Qua sông Đồng Nai sang phía Đồng Nai có một số bến đò, cầu ở các điểm khác nhau; nên hỏi người địa phương về giờ chạy đò và tình trạng đường hai đầu, đặc biệt vào mùa mưa và ban đêm.
Giấy tờ: ba lớp huyện cho cùng một nhà
Người ở Bắc Tân Uyên cũ thường gặp ba lớp tên huyện trên giấy tờ. Trước năm 2014 là huyện Tân Uyên; trước năm 1997 thì tỉnh ghi là Sông Bé; xa hơn, trước 1975, vùng này thuộc Biên Hòa. Từ 2014 đến 6/2025 là huyện Bắc Tân Uyên, tỉnh Bình Dương. Từ 1/7/2025 là xã hoặc phường mới của TP Hồ Chí Minh.
Điểm cần nhớ là không phải cả huyện cũ đều thành "xã". Tân Bình, Bình Mỹ, Tân Lập và một phần Tân Mỹ cũ nay thuộc các phường Vĩnh Tân, Bình Cơ, Tân Uyên, cùng với đất của Tân Uyên cũ. Người ở đó ghi "phường" trong địa chỉ mới, và ấp có thể chuyển thành khu phố.
Xã Tân Mỹ cũ bị chia làm hai: một phần vào phường Tân Uyên, một phần vào xã Thường Tân. Ai ở Tân Mỹ nên hỏi ấp hoặc tra thông tin cư trú trước khi điền địa chỉ mới vào hồ sơ đất đai, hợp đồng. Giấy tờ cũ không phải đổi chỉ vì tên đơn vị thay đổi; chỉ khi làm thủ tục mới như sang tên, tách thửa thì cơ quan đăng ký mới ghi theo đơn vị mới.
Nay thuộc đâu: Bắc Tân Uyên cũ sau 1/7/2025
Theo bảng sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã năm 2025, mười đơn vị cũ của huyện Bắc Tân Uyên đi về hai xã trọn vẹn và ba phường ghép với đất Tân Uyên cũ.
| Đơn vị mới | Hình thành từ (theo bảng đối chiếu) |
|---|---|
| Xã Bắc Tân Uyên | Thị trấn Tân Thành, xã Tân Định, xã Đất Cuốc |
| Xã Thường Tân | Thường Tân, Lạc An, Hiếu Liêm; một phần Tân Mỹ |
| Phường Tân Uyên | Tân Lập, một phần Tân Mỹ; cùng Uyên Hưng, Bạch Đằng của Tân Uyên cũ |
| Phường Vĩnh Tân | Thị trấn Tân Bình; cùng Vĩnh Tân của Tân Uyên cũ |
| Phường Bình Cơ | Xã Bình Mỹ; cùng Hội Nghĩa của Tân Uyên cũ |
Tên xã Bắc Tân Uyên mới giữ lại chữ "Bắc" như một dấu vết của lần tách huyện năm 2013, dù nay không còn đơn vị nào tên Tân Uyên cùng cấp ở phía nam. Xã Tân Định cũ của Bắc Tân Uyên dễ nhầm với phường Tân Định cũ của Bến Cát và của Quận 1.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Bắc Tân Uyên nay thuộc đâu?
Từ ngày 1/7/2025, huyện Bắc Tân Uyên cũ thuộc TP Hồ Chí Minh: phần lớn thành xã Bắc Tân Uyên và xã Thường Tân, phần phía nam nhập vào các phường Tân Uyên, Vĩnh Tân, Bình Cơ cùng đất Tân Uyên cũ.
Bắc Tân Uyên thành lập năm nào?
Huyện Bắc Tân Uyên được lập theo Nghị quyết 136/NQ-CP ngày 29/12/2013 của Chính phủ, tách mười xã phía bắc huyện Tân Uyên. Bộ máy huyện hoạt động từ đầu năm 2014 đến ngày 30/6/2025.
Huyện lỵ Bắc Tân Uyên ở đâu?
Huyện lỵ đặt ở Tân Thành, ban đầu là xã rồi lên thị trấn Tân Thành. Từ 1/7/2025, thị trấn Tân Thành cùng Tân Định, Đất Cuốc nhập thành xã Bắc Tân Uyên của TP Hồ Chí Minh.
Di chỉ Dốc Chùa ở đâu?
Di chỉ Dốc Chùa nằm ở vùng Tân Mỹ cũ của Bắc Tân Uyên, gần sông Đồng Nai, nổi tiếng với nhiều khuôn đúc đồng thời kim khí. Xã Tân Mỹ cũ nay chia cho phường Tân Uyên và xã Thường Tân, nên nên hỏi địa phương vị trí cụ thể.
Sông Bé đổ vào sông Đồng Nai ở đâu?
Sông Bé đổ vào sông Đồng Nai ở khu vực phía bắc huyện Bắc Tân Uyên cũ, gần Hiếu Liêm, nay thuộc xã Thường Tân. Đây là một trong những ngã ba sông lớn của vùng Đông Nam Bộ.
Người ở Bình Mỹ cũ ghi địa chỉ mới thế nào?
Xã Bình Mỹ cũ của Bắc Tân Uyên từ 1/7/2025 nhập cùng phường Hội Nghĩa cũ thành phường Bình Cơ. Địa chỉ mới ghi ấp hoặc khu phố, phường Bình Cơ, TP Hồ Chí Minh, không còn tên huyện, tỉnh cũ.