Thành phố Bắc Kạn là tỉnh lỵ của Bắc Kạn cũ, nằm trong thung lũng sông Cầu trên quốc lộ 3. Nơi đây là tỉnh lỵ từ khi lập tỉnh năm 1900, lên thành phố thuộc tỉnh năm 2015. Từ 1/7/2025, thành phố không còn là đơn vị hành chính; địa bàn được sắp xếp thành các phường, xã của tỉnh Thái Nguyên.
So với nhiều tỉnh lỵ khác, thành phố Bắc Kạn nhỏ và yên, ít nhà cao tầng, núi rừng sát ngay sau dãy phố. Bài này kể lại quá trình từ đồn binh, thị xã đến thành phố, các phường xã trước sáp nhập, đời sống quanh sông Cầu, và những điều cần biết khi tra một địa chỉ ở đây sau năm 2025.
Từ đồn binh đầu thế kỷ XX đến thị xã Bắc Kạn
Khi tỉnh Bắc Kạn được lập năm 1900, chính quyền thuộc địa chọn khúc thung lũng sông Cầu này làm tỉnh lỵ vì nó nằm ngay trên đường từ Thái Nguyên lên Cao Bằng. Những năm đầu, thị xã chủ yếu là đồn binh, nhà làm việc của quan cai trị, vài dãy phố buôn của người Kinh, người Hoa và chợ phiên của đồng bào các bản quanh vùng.
Trong chiến dịch Việt Bắc Thu Đông năm 1947, quân Pháp nhảy dù và chiếm thị xã Bắc Kạn với ý định đánh vào cơ quan đầu não kháng chiến. Thị xã chịu nhiều tàn phá trong chiến tranh; những ngôi nhà, công trình thời Pháp còn lại đến nay rất ít.
Thời Bắc Thái từ 1965 đến 1996, Bắc Kạn là một thị xã thuộc tỉnh, quy mô khiêm tốn, kinh tế chủ yếu dựa vào buôn bán lâm sản, nông sản và làm dịch vụ cho các huyện phía bắc. Nhiều người lớn tuổi vẫn nhớ thời phải xuống Thái Nguyên cho mọi việc cấp tỉnh.
Từ năm 1997, thị xã trở lại làm tỉnh lỵ khi tái lập tỉnh. Các trụ sở cơ quan tỉnh, bệnh viện, trường học được xây mới dọc các trục đường chính, khu dân cư lan dần lên các sườn đồi và mở rộng theo quốc lộ 3 về cả hai phía.
Lên thành phố năm 2015 và các phường, xã trước 7/2025
Năm 2015, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua việc thành lập thành phố Bắc Kạn thuộc tỉnh Bắc Kạn trên cơ sở toàn bộ thị xã Bắc Kạn. Cùng lúc, hai xã Huyền Tụng và Xuất Hóa được nâng lên thành phường, đưa số phường của thành phố lên sáu.
Trước 1/7/2025, thành phố gồm sáu phường Đức Xuân, Nguyễn Thị Minh Khai, Phùng Chí Kiên, Sông Cầu, Huyền Tụng, Xuất Hóa và hai xã Dương Quang, Nông Thượng. Khu phố cổ nhất và chợ trung tâm nằm quanh hai phường Đức Xuân, Sông Cầu; các phường Huyền Tụng, Xuất Hóa ở hai đầu thành phố theo quốc lộ 3.
Hai xã Dương Quang, Nông Thượng còn mang dáng nông thôn ven đô với ruộng lúa, vườn đồi và nhà sàn của người Tày. Nhiều gia đình ở đây vừa làm ruộng vừa đi làm công nhân, buôn bán trong nội thị.
Thành phố Bắc Kạn nhỏ cả về diện tích lẫn dân số so với các thành phố tỉnh lỵ khác ở miền Bắc. Điều này khiến không khí thành phố gần với một thị trấn lớn: sáng sớm có chợ, chiều tối người dân ra đi bộ ven sông, đường phố ít khi tắc.
Sông Cầu và nhịp sống của thành phố
Sông Cầu bắt nguồn từ vùng núi Chợ Đồn, chảy qua thành phố Bắc Kạn khi còn là con sông nhỏ ở thượng nguồn, rồi mới lớn dần khi xuôi xuống Thái Nguyên, Bắc Ninh. Ở đoạn này, sông hẹp, nước trong vào mùa khô và đục ngầu khi mưa lớn.
Các cây cầu bắc qua sông nối khu phố chính với các khu dân cư bên kia. Bờ sông được kè lại ở nhiều đoạn, có lối đi bộ và vườn hoa, là chỗ người dân tập thể dục buổi sáng và trẻ con chơi buổi chiều.
Mùa mưa, nước sông Cầu có thể dâng nhanh sau những trận mưa lớn ở thượng nguồn. Một số khu thấp ven sông từng bị ngập trong các trận lũ, nên người thuê nhà, mở cửa hàng sát bờ thường hỏi kỹ hàng xóm về mức nước những năm trước.
Ở thượng nguồn, sông Cầu chảy qua nhiều xã của Chợ Đồn, Bạch Thông trước khi tới thành phố, nên chất lượng nước ở đây phụ thuộc vào việc giữ rừng và quản lý khai khoáng ở thượng lưu. Người già kể rằng trước kia sông nhiều cá hơn, trẻ con mùa hè ra sông tắm, mò ốc; nay việc tắm sông ít đi vì lo nước xoáy, nước lên nhanh sau mưa.
Ngoài sông Cầu, thành phố còn có các suối nhỏ từ trên đồi chảy xuống, một vài hồ nước dùng cho thuỷ lợi và cảnh quan. Đồi rừng bao quanh tạo cảm giác thành phố nằm gọn trong một lòng chảo xanh.
Chợ, sản vật và nghề sống ở thành phố Bắc Kạn
Chợ trung tâm thành phố là nơi tụ hàng của cả tỉnh cũ: miến dong Na Rì, quýt từ Bạch Thông, Chợ Đồn, hồng không hạt, măng khô, mộc nhĩ, nấm hương, các loại rau rừng theo mùa. Người các huyện mang hàng xuống bán, người thành phố mua làm quà gửi đi xa.
Kinh tế thành phố chủ yếu là dịch vụ, thương mại, hành chính và giáo dục. Các cơ quan tỉnh, trường cao đẳng, bệnh viện tạo ra phần lớn việc làm ổn định. Một số cơ sở chế biến nông lâm sản nhỏ, xưởng gỗ, xưởng làm miến, đồ khô hoạt động ở vùng ven.
Ẩm thực đường phố mang rõ dấu ấn Tày: bánh cuốn, phở chua, khâu nhục, vịt quay lá móc mật, các món măng, cá suối. Nhiều quán nhỏ chỉ bán buổi sáng, đến trưa đã hết hàng.
Người trẻ ở thành phố khá nhiều người đi làm ăn xa ở Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hà Nội, cuối tuần hoặc dịp Tết mới về. Vì vậy những ngày giáp Tết, các bến xe và quốc lộ 3 qua thành phố đông hơn hẳn.
Đi lại và những điểm gần thành phố
Từ Hà Nội, cách phổ biến là đi theo hướng Thái Nguyên rồi theo cao tốc Thái Nguyên – Chợ Mới, sau đó nhập quốc lộ 3 lên thành phố. Xe khách chạy tuyến Hà Nội – Bắc Kạn, Hà Nội – Cao Bằng đều qua đây. Giờ xe và giá vé thay đổi theo nhà xe, nên tra trước khi đi.
Thành phố là điểm dừng hợp lý cho người đi tiếp lên hồ Ba Bể ở phía tây bắc hoặc Cao Bằng ở phía bắc. Đường từ thành phố lên Ba Bể đi qua vùng Bạch Thông, Chợ Đồn hoặc rẽ từ quốc lộ 3, nhiều đoạn đèo quanh co.
Quanh thành phố có những bản Tày còn giữ nhà sàn, ruộng bậc thang nhỏ dưới chân đồi, thích hợp cho người muốn đi bộ ngắn nửa ngày. Nên đi cùng người địa phương hoặc hỏi đường kỹ, vì lối mòn trên đồi dễ nhầm.
Vào mùa đông, buổi sáng ở thành phố có sương mù dày, nhiệt độ xuống thấp hơn hẳn đồng bằng. Người từ xuôi lên nên mang áo ấm, nhất là khi định đi tiếp lên vùng cao như Ngân Sơn, Pác Nặm.
Đọc một địa chỉ cũ ở thành phố Bắc Kạn
Địa chỉ trong khu nội thị Bắc Kạn trước 2025 thường có dạng số nhà, tên đường, tổ dân phố, phường, thành phố Bắc Kạn. Ở các xã Dương Quang, Nông Thượng, địa chỉ ghi theo thôn, bản, ví dụ thôn nào đó, xã Dương Quang. Tên tổ, thôn nhiều nơi là tên Tày cũ, dễ viết sai dấu khi chép tay.
Giấy tờ làm trước năm 2015 sẽ ghi thị xã Bắc Kạn; trước năm 1997 có thể ghi thị xã Bắc Kạn, tỉnh Bắc Thái. Hai phường Huyền Tụng, Xuất Hóa trước năm 2015 là xã, nên giấy tờ cũ ở đây ghi xã Huyền Tụng, xã Xuất Hóa. Những thay đổi này đều cùng một vùng đất, chỉ khác cấp hành chính theo từng thời điểm.
Sau 1/7/2025, địa chỉ chỉ còn tổ dân phố hoặc thôn, phường hoặc xã mới và tỉnh Thái Nguyên. Tên đường, số nhà về cơ bản giữ nguyên; thứ thay đổi là tên phường và tên tỉnh. Khi gửi hàng, nhận bưu phẩm, bạn nên ghi thêm tên cũ trong ngoặc để người giao hàng quen đường dễ tìm.
Nếu cần giấy xác nhận rằng địa chỉ cũ và mới là một, bạn có thể hỏi ủy ban phường, xã nơi cư trú. Mang theo căn cước và giấy tờ có địa chỉ cũ để cán bộ đối chiếu trên hệ thống dữ liệu dân cư.
Thành phố Bắc Kạn cũ sau ngày 1/7/2025
Từ 1/7/2025, thành phố Bắc Kạn không còn là cấp hành chính. Sáu phường và hai xã cũ được sắp xếp thành một số phường, xã mới trực thuộc tỉnh Thái Nguyên. Khu nội thị chủ yếu trở thành phường, phần ven có thể nhập vào xã lân cận.
Vì trung tâm hành chính của tỉnh Thái Nguyên mới đặt ở Thái Nguyên cũ, một phần cơ quan cấp tỉnh từng đóng ở Bắc Kạn có thể được điều chỉnh. Nhiều việc thường ngày như cấp giấy tờ cá nhân, chứng thực được giải quyết ở cấp xã, phường nơi cư trú.
Khi ghi địa chỉ, cách nói rõ nhất là nêu tên phường mới kèm chú thích tên cũ, ví dụ "phường mới, tỉnh Thái Nguyên (trước là phường Đức Xuân, thành phố Bắc Kạn)". Tên phường mới cụ thể nên tra trên danh sách chính thức, vì một số tổ dân phố có thể đã đổi sang đơn vị khác.
Với người ở xa, chỉ cần nhớ: thành phố Bắc Kạn cũ nay là một phần của tỉnh Thái Nguyên. Tên "Bắc Kạn" vẫn sống trong cách gọi hằng ngày, trên biển hiệu cửa hàng, trong tên trường, và trong ký ức của những người lớn lên bên sông Cầu.
Câu hỏi thường gặp
Thành phố Bắc Kạn cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn thành phố Bắc Kạn cũ thuộc tỉnh Thái Nguyên, sau khi Bắc Kạn và Thái Nguyên hợp nhất theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Các phường, xã cũ được sắp xếp lại thành phường, xã mới trực thuộc tỉnh.
Bắc Kạn lên thành phố từ năm nào?
Thị xã Bắc Kạn được nâng lên thành phố Bắc Kạn thuộc tỉnh vào năm 2015. Trước đó, nơi đây là thị xã tỉnh lỵ từ năm 1900, trừ giai đoạn 1965–1996 là thị xã thuộc tỉnh Bắc Thái.
Thành phố Bắc Kạn trước sáp nhập có những phường nào?
Trước 1/7/2025, thành phố có sáu phường Đức Xuân, Nguyễn Thị Minh Khai, Phùng Chí Kiên, Sông Cầu, Huyền Tụng, Xuất Hóa và hai xã Dương Quang, Nông Thượng. Sau sáp nhập, các đơn vị này được gộp thành những phường, xã mới của tỉnh Thái Nguyên.
Đi từ thành phố Bắc Kạn lên hồ Ba Bể có xa không?
Hồ Ba Bể nằm ở phía tây bắc thành phố, đường đi qua nhiều đoạn đèo nên mất vài giờ xe chạy tuỳ đường và thời tiết. Người đi thường xuất phát buổi sáng để đến hồ trước trưa. Nên hỏi tình trạng đường trước, nhất là mùa mưa.
Giấy tờ ghi thị xã Bắc Kạn có còn dùng được không?
Giấy tờ cấp trước đây ghi thị xã Bắc Kạn, thành phố Bắc Kạn hay tỉnh Bắc Thái vẫn có giá trị theo thời điểm cấp. Khi làm thủ tục mới, cơ quan sẽ ghi theo tên phường, xã mới của tỉnh Thái Nguyên. Nếu cần, có thể xin xác nhận tại ủy ban phường, xã nơi cư trú.
Mua quà Bắc Kạn ở thành phố thì nên tìm gì?
Chợ trung tâm có miến dong, măng khô, mộc nhĩ, nấm hương, quýt và hồng không hạt theo mùa. Nên hỏi người bán nguồn hàng từ xã nào, xem kỹ hàng khô trước khi mua, và chọn mùa thu hoạch nếu muốn mua quả tươi mang đi xa.